بسم الله
 
EN

بازدیدها: 14

ارث و موجبات آن در قانون مدني

  1397/9/6
خلاصه: ارث در لغت به معناي مالي است که از شخص متوفي (درگذشته) باقي مانده و در اصطلاح به معناي انتقال دارايي شخص متوفي به بازماندگان است که انتقال اموال و دارايي‌هاي شخص متوفي به بازماندگان، بدون اراده متوفي ...

اصطلاحات مرتبط در خصوص ارث

درک بيشتر مفهوم ارث، نيازمند تعريف مفاهيمي است که در ذيل مي‌آيد:

متوفي: کسي که فوت کرده است.

ترکه: مالي است که از متوفي باقي مانده است.

وارث: شخصي است که از متوفي ارث مي‌برد.

نسب: ارتباط و اتصال فردي به ديگري به واسطه ولادت شرعي.

خويشان نسبي: عبارت است از وابستگي شخصي به شخص ديگراز طريق ولادت؛ چه مستقيم باشد، مانند رابطه پسر و مادر و چه با واسطه باشد، مانند رابطه دو برادر که به واسطه پدر با يکديگر خويشاوند هستند.

خويشان سببي: خويشاوندي بين دو نفر که در اثرازدواج به وجود مي‌آيد، خويشاوندي سببي ناميده مي‌شود؛ مانند رابطه داماد با مادر همسر يا خواهر همسر.

اشخاصي که به موجب نسب ارث مي‌برند

اشخاصي که به موجب نسب ارث مي‌برند، شامل سه طبقه‌ هستند:

1- طبقه اول: پدر و مادر، اولاد و اولاد اولاد.

2- طبقه دوم: اجداد، برادر و خواهر و اولاد آنان.

3- طبقه سوم: عمه‌ها، عموها، خاله‌ها، دايي‌ها و فرزندان آنان.

اگر اشخاص طبقه اول زنده باشند، طبقه دوم ارث نمي‌برند و همچنين اگر طبقه دوم فقط زنده باشند، طبقه سوم ارث نمي‌برند. 

به عنوان مثال شخصي مي‌ميرد و دو سال پس از او پدرش مي‌ميرد؛ بنابراين فرزند وي ديگر از پدربزرگ ارث نمي‌برد.

ارث زن

زن در صورت داشتن فرزند از شوهرش، از او يک هشتم ارث مي‌برد و چنانچه آن مرد، سه يا چهار همسر عقد دائم داشته باشد، فقط همين يک هشتم بين آنان تقسيم مي‌شود.اگر زن از شوهرش فرزند نداشته باشد، يک چهارم ارث مي‌برد و نيز اگر مرد چند همسر داشته باشد، فقط همين يک چهارم ميان زنان تقسيم مي‌شود. زني که در اثر ازدواج منقطع (ازدواج موقت) علقه زوجيت دارد، از همسر متوفايش ارث نمي‌برد و چنانچه اراده شوهر اينگونه باشد که همسرش که صيغه او است، از او ارث ببرد، اثر قانوني ندارد.

ارث مرد

در صورتي که زن فرزند نداشته باشد، مرد از زن، يک دوم ارث مي‌برد و در صورتي که زن فرزند داشته باشد، يک چهارم ارث مي‌برد. اگر زن بميرد و وراثي نداشته باشد، شوهر تمام ترکه زن را به ارث مي‌برد. اما اگر شوهر بميرد و وراثي نداشته باشد، زن‌‌ همان نصيب خود را مي‌برد و بقيه دارايي شوهر او همانند ترکه بي‌وراث، به دولت داده مي‌شود.

ارث جنين

در مورد ارث جنين بايد گفت که اگر جنين به دنيا بيايد و فقط يک گريه کند و بميرد، ارث مي‌برد و اگر تا زماني که به دنيا نيامده است، موروثي بميرد، در آن هنگام که تقسيم ما ترک مي‌کنند، سهم يک پسر را براي او کنار مي‌گذارند تا متولد شود.طبق ماده ???? قانون مدني، «هر طفلي که پس از انحلال نکاح متولد شود، ملحق به شوهر است؛ مشروط به اينکه مادر هنوز شوهر نکرده و از تاريخ انحلال نکاح تا روز ولادت طفل، بيشتر از 10 ماه نگذشته باشد، مگر آن که ثابت شود که از تاريخ نزديکي تا زمان ولادت، کمتر از 6 ماه يا بيش از 10 ماه گذشته باشد.»

ارث‌بري دو شخص داراي توارث

همچنين در خصوص شک داشتن در مورد تاريخ فوت دو نفر که در يک زمان مرده باشند، مطابق ماده ??? قانون مدني، «اگر اشخاصي که بين آنها توارث باشد، بميرند و تاريخ فوت يکي از آنها معلوم و ديگري از حيث تقدم و تاخر مجهول باشد، فقط آن که تاريخ فوتش مجهول است، از ديگري ارث مي‌برد.» به عنوان مثال، دو نفر بر اثر غرق شدن يک کشتي در دريا بميرند و به طريقي، زمان فوت يکي از آنها مشخص شده اما زمان فوت فرد ديگر، مشخص نشود. در اين صورت، فردي که تاريخ فوتش، نامشخص است، از ديگري ارث مي‌برد.

فرزندخواندگي

درباره ارث فرزندخوانده بايد گفت که فرزندخوانده از زن و شوهري که مادرخوانده و پدرخوانده او محسوب مي‌شوند، ارث نمي‌برد و پدر و مادرخوانده نيز از زمره وراث فرزندخوانده نيستند. 

موجبات انتقال ارث

1- از متوفي مالي به جا مانده باشد.

2- بايد بين موروث (متوفي) و وارث، رابطه خويشاوندي وجود داشته باشد که اين قرابت و خويشاوندي ممکن است سببي يا نسبي باشد.
در رابطه نسبي ارث به وارث تعلق مي‌گيرد و در رابطه سببي، زوجيت دائم موجب ارث مي‌شود.

3- موروث فوت کرده باشد و وارث در زمان مرگ او زنده باشد.

4- جنيني که در شکم مادر است، به شرط آن که زنده متولد شود، از موروث خود ارث خواهد برد. 

5- وارث مسلمان از موروث کافر ارث مي‌برد اما کافر از مسلمان ارث نمي‌برد.

موانع ارث

اموري که مانع ارث مي‌شود، شامل موارد ذيل است:

1- قتل 

اگر کسي موروث خود را به طور عمدي بکشد، از ارث محروم مي‌شود.

2- لعان 

در لعان، زن و شوهر از يکديگر ارث نمي‌برند و فرزندي نيز که مورد نفي و لعان پدر خود واقع شده است، از او ارث نمي‌برد. 

در تعريف لعان مي‌توان گفت که در اين حالت، پدر، فرزندي را که در زمان زوجيت با همسرش به دنيا آمده است، از خود نفي مي‌کند و او را فرزند خود نمي‌داند که تحت شرايطي شرعي، مراسم لعان برگزار مي‌شود. در اين صورت، رابطه وارث بين فرزند و پدر به وجود نخواهد آمد.

3- نامشروع بودن فرزند 

فرزند نامشروع از پدر و مادرارث نمي‌برد.

حجب نقصان

گاهي به دليل بروز مانعي، سهم وارث از حد اعلي (سهم‌الارث بيشتر) به حد ادني (سهم‌الارث کمتر) تنزل پيدا مي‌کند.به عنوان مثال وجود فرزند، موجب کاهش سهم شوهر از نصف به يک چهارم و نيز کاهش سهم زن از يک چهارم به يک هشتم مي‌شود. فقها از اين نوع مانع به حجب نقصان تعبير کرده‌اند.اگر کسي فوت کرد و از خود مالي به جا گذاشت پس از برداشت هزينه‌هاي کفن و دفن ميت و تجهيز آن مانند سدر کافور هزينه حمل جنازه... باقي مانده بين وراث مي‌شود.

موارد ارث‌‌بري زن همانند مرد

مواردي که زن همتاي مرد ارث مي‌برد، عبارت است از:

1- پدر و مادر متوفي، در صورتي که متوفي فرزند داشته باشد
در اين صورت، هر کدام از ابوين (پدر و مادر) يک ششم ارث مي‌برند و سهم پدر در خصوص فرض مزبور، از مال فرزند بيشتر از سهم مادر نيست.

2- کلاله مادري 
کلاله مادري يعني برادر و خواهر مادري متوفي که به اندازه مساوي ارث مي‌برند؛ نه با تفاوت. به‌طوري که خواهر مادري متوفي معادل سهم برادر او ارث مي‌برد نه کمتر از او.

مواردي که سهم زن بيشتر از سهم مرد است. مانند موردي که متوفي غير از پدر و دختر، وارث ديگري نداشته باشد که در اينجا پدر يک ششم و دختر بيش از آن مي‌برد همچنين در مواردي که متوفي داراي نوه باشد و فرزند‌هاي او در زمان حيات او مرده باشند که در اينجا نوه پسري سهم بيشتر و نوه دختري سهم کمتري مي‌برد.


مشاوره حقوقی رایگان