بسم الله
 
EN

بازدیدها: 488

مشورت حق مردم و وظيفه حكومت- قسمت دوم

  1397/7/4
خلاصه: "مشورت"، يكي از وظايف حاكم اسلامي و كارگزاران حكومتي در نظام اسلامي است. مشورت كردن، اصلي عقلايي و رايج در ميان همه دانايان و عقلاي عالم است....
قسمت قبلي

ج. فلسفه مشورت


مشورت، به لحاظ فوائد متنوّعي كه دارد، نمي ‏تواند داراي يك فلسفه و حكمت باشد. در اين‏جا، به پاره ‏اي از آن‏ها اشاره مي ‏شود:

1. استفاده از نظر ديگران


بدون شك، مهم‏ترين فلسفه مشورت، به عنوان سنّت رايج عقلايي، استفاده از نظر ديگران و روشن شدن زواياي پنهان يك مسأله، بخصوص مسائل غامض و پيچيده است كه معمولاً از توان تصميم ‏گيري افراد خارج است. در مسائل اجتماعي، سياسي، اقتصادي، فرهنگي، نظامي، دولتمردان جوامع پيشرفته، بدون استفاده از نظر كارشناسان مربوطه، در هر زمينه، قادر به بررسي همه جانبه مسائل و تصميم‏ گيري مطلوب نيستند. 

گاه، انسان، در تصميم‏ گيري‏ها، دچار خطا مي‏شود كه در صورت مشورت با ديگران، از غلتيدن در خطا و لغزش، محفوظ مي‏ماند. علي (ع) در وصيّت به فرزندش محمد بن حنفيه مي‏گويد:
مَن ِاستقبل وجوه الآراء عرف مواقع الخطأ؛ [19] هر كس از نظرهاي مختلف استقبال كند، به زوايا و نقاط خطا و لغزش پي مي‏برد.

نيز در جملاتي كوتاه و پرمعنا مي‏فرمايد:
مَنْ شاور الرجال شاركها في عقولها؛ [20] كسي كه با رجال و شخصيّت‏ها، مشورت كند، خود را در عقول آنان سهيم كرده و از نظر آنان بهره مي‏برد.

حقّ علي العاقل أنْ يضيف إلي رأيه رأيَ العقلاء و يَضُمّ إلي علمه علومَ الحكماء؛ [21] بر هر عاقلي فرض است كه نظر عقلا را به نظر خود بيفزايد و آگاهي ‏هاي حكيمان را به علم و آگاهي خود ضميمه كند.

علما و دانشمندان اسلامي، چنين حكمتي را براي مشورت‏هاي پيامبر و جانشينان معصوم او انكار كرده ‏اند؛ چرا كه آنان، با داشتن "علم و آگاهي" و "عصمت" و "ارتباط با وحي"، بي نياز از نظر و ديدگاه ديگران‏اند. [22]

مشورت "براي استفاده از نظر ديگران" در صورتي انجام مي‏شود كه شخص مشاور، لااقل، "در موردي كه در باره‏اش مشورت مي‏ش