بسم الله
 
EN

بازدیدها: 89

اجرت المثل ايام زوجيت

  1397/6/23

يکي از حقوق ويژه‌اي که دين اسلام براي زنان در نظر گرفته، اين است که هيچ مردي نمي‌تواند تا زماني که تمامي حق و حقوق همسرش را پرداخت نکرده است، او را طلاق دهد. هر اندازه که مدت زندگي مشترک بيشتر باشد، اين حقوق نيز افزايش مي‌يابد و به همين دليل بسياري از مرداني که بدون ‌هيچ دليل منطقي قصد طلاق دادن همسر خود را دارند، از اين مساله منصرف مي‌شوند.

اجرت‌ المثل يکي از همان حقوق ويژه‌اي است که شرع و قانون براي زنان در نظر گرفته است. زن وظايف خاصي در زندگي زناشويي دارد که توسط قانون و شرع برشمرده شده است. اين وظايف شامل تمکين عام و تمکين خاص است. مطابق قانون به محض ازدواج، ميان زوجين وظايف و تکاليفي برقرار مي‌شود که آنها بايد نسبت به يکديگر آن را انجام دهند.

  تمکين عام


تمکين عام به معناي حضور زن در زندگي مشترک و عمل به وظايفي است که شرع و قانون تعيين کرده است. مثلا زن شرعا نمي‌تواند بدون اجازه همسرش از خانه خارج شود. ادامه تحصيل و کار کردن زن در خارج از منزل نيز بايد با اجازه شوهر باشد، هر چند در حال حاضر بسياري از زنان اين حقوق را در عقدنامه دريافت مي‌کنند.

 تمکين خاص


تمکين خاص نيز به معناي عمل کردن زن به وظايف زناشويي است.

  اجرت‌المثل


حال اگر زن در طول زندگي مشترک و در خانه همسر خود، کاري به جز اين موارد را به دستور شوهر انجام دهد، مستحق پاداشي است که به آن اجرت‌المثل گفته مي‌شود.

  تمهيدات قانون گذار


حق زوجه براي گرفتن اجرت‌المثل ايام زوجيت مستند به دو ماده قانوني است:

1- ماده 336 قانون مدني اشعار مي‌دارد: «هر کس بر حسب امر ديگري اقدام به علمي کند که عرفا براي آن عمل اجرتي بوده يا آن شخص عادتا مهياي آن عمل باشد، عامل مستحق اجرت عمل خود خواهد بود؛ مگر اينکه معلوم شود که قصد تبرع (رايگان) داشته است»

2- بند الف تبصره 6 ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب 28 آبان سال 1371 مجمع تشخيص مصلحت نظام مقرر مي‌دارد: «چنانچه زوجه کارهايي را که شرعا بر عهده وي نبوده، به دستور زوج و با نداشتن قصد تبرع انجام داده باشد و براي دادگاه نيز ثابت شود، دادگاه اجرت‌المثل کارهاي انجام‌شده را محاسبه و به پرداخت آن حکم مي‌کند.» بنابراين زوجه مي‌تواند با استناد به مواد فوق در صورت حصول شرايط ذيل، اجرت‌المثل ايام زوجيت را از زوج مطالبه کند.

شرايط تعلق اجرت‌المثل


1- بايد توجه داشت که اجرت‌المثل در طول شرط مالي ضمن عقد در مورد کارهاي زوجه در امر خانه‌داري و نيز در طول اجرت‌المسمي است. يعني اگر زوجه در امور خانه‌داري، شرط ضمن عقد داشته باشد، نوبت به اجرت‌المثل نمي‌رسد.
2- زوجه نبايد قصد تبرع داشته باشد؛ چرا که اگر در انجام کارهاي خانه‌داري از ابتدا قصد و نيت تبرع و به اصطلاح رايگان داشته باشد، نمي‌تواند اجرت‌المثل ايام زوجيت را بگيرد.

3- درخواست طلاق نبايد از سوي زوجه باشد و لازم است که شوهر قصد طلاق داشته باشد. البته اگر تقاضاي طلاق که از سوي زوج شده است، ناشي از تخلف زن از وظايف همسري يا سوء اخلاق و رفتار زوجه باشد، در اين صورت نيز اجرت‌المثل به او تعلق نمي‌گيرد. چنانچه زوجه کارهايي را که شرعا بر عهده وي نبوده، به دستور زوج و با نداشتن قصد تبرع انجام داده باشد و براي دادگاه نيز ثابت شود، دادگاه اجرت‌المثل کارهاي انجام‌گرفته را محاسبه و به پرداخت آن حکم مي‌کند.

  مطالبه اجرت‌المثل ايام زندگي مشترک


يکي ديگر از دعاوي مالي که در محاکم خانواده طرح مي‌شود، اختلاف درباره اجرت‌المثل کارهاي انجام‌شده از سوي زوجه در دوران زندگي مشترک است که مي‌توان آن را يکي از آثار مالي واقعه طلاق دانست که در تبصره 6 قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق به آن اشاره شده است.

  ارکان دعوي

 مطرح کردن دعوي طلاق


1- طلاق مزبور به درخواست زوجه نباشد يا ناشي از تخلف زن از وظايف همسري يا سوء اخلاق و رفتار وي نباشد.

2- زوجه انجام کارهايي را که شرعا به عهده وي نبوده است، بدون قصد تبرع و طبق دستور زوج انجام داده باشد. در اين صورت زوجه در صورت اثبات و احراز محکمه، مستحق اجرت‌المثل خواهد بود. در غير اين صورت با توجه به سال‌هاي زندگي مشترک و نوع کارهايي که زوجه در خانه شوهر انجام داده و وسع مالي زوج، دادگاه مبلغي از باب بخشش (نحله) براي زوجه تعيين مي‌کند.

  مراحل دادرسي


1- در خصوص احراز رکن سوم بخصوص در قسمت استحقاق اجرت‌المثل، داگاه مي‌تواند هر گونه اقدام يا تحقيق که براي کشف حقيقت موثر است را به هر شکلي که ضروري بداند، از جمله تحقيق محلي يا شهادت شهود انجام دهد و با تعيين جلسه بعدي از طرفين و شهود معرفي‌شده دعوت و نسبت به اجراي قرار اقدام کند. همچنين ممکن است دادگاه همراه با اين موضوع، براي تعيين ميزان اجرت‌المثل ايام زندگي مشترک، قرار ارجاع امر به کارشناس را نيز صادر کند که در اين صورت با تعيين وقت نظارت، دستور پرداخت دستمزد کارشناس توسط خواهان، صادر و به محض پرداخت حق‌الزحمه در وقت تعيين‌شده اجرا مي‌شود و در صورت نپرداختن دستمزد قرار ابطال دادخواست صادر مي‌شود.

2- در جلسه بعدي نسبت به اجراي دستور صادره اعم از استماع شهادت شهود يا اجراي قرار تحقيق محلي و قرار کارشناسي اقدام مي‌شود.

3- دادگاه با وصول صورت‌جلسه اجراي قرار و استماع شهادت شهود در صورت صحت ادعا و نظريه کارشناسي مبني بر تعيين ميزان اجرت‌المثل و نبود اعتراض موجه به آن، مبادرت به صدور راي مي‌کند و در صورت وصول اعتراض قرار ارجاع امر به هيات کارشناسي صادر مي‌شود.

 چه زناني اجرت‌المثل کمتري مي‌گيرند؟


کارشناسي پرونده‌هاي اجرت‌المثل نيز مانند تمام امور حقوقي شامل فوت و فن‌هاي خاصي است که کارشناسان با دقت به آن رسيدگي و آن را رعايت مي‌کنند. مثلا به زنان شاغل در خارج از منزل هميشه اجرت‌المثل کمتري تعلق مي‌گيرد. در قانون و شرع زن مالک دارايي و پولي است که به دست مي‌آورد و حال اگر با توافق شوهر، او در خارج از منزل کار مي‌کند، الزامي ندارد که حتي يک ريال از درآمد خود را به همسرش بپردازد يا اينکه در منزل خرج کند.

در بحث اجرت‌المثل وقتي زن بيرون از خانه شاغل باشد، طبيعتا وقت کمتري براي کارهاي منزل مي‌گذارد، هر چند ممکن است استثنا‌هايي وجود داشته باشد و زني در عين اشتغال در خارج از منزل همه وظايف خود را انجام دهد؛ اما اين فرض چندان منطقي نيست زيرا کار در منزل بر اساس وقت تنظيم مي‌شود و زني که در ساعت 5 بعد از ظهر به خانه مي‌رسد، نمي‌تواند مانند زني که از صبح در خانه است، کار و فعاليت داشته باشد. تحصيلات زن نيز مساله ديگري است که در اجرت‌المثل او موثر است.

 استدلال اين نظريه نيز اين است که دستمزد يک پرستار با تحصيلات ليسانس بسيار بيش از دستمزد پرستاري با تحصيلات ديپلم است. پايگاه اجتماعي، شئون زن، شغل پدر، محل زندگي در زمان مجردي و تحصيلات در زمان تجرد و بعد از ازدواج هم در افزايش ميزان اجرت‌المثل تاثير قابل ‌توجهي دارد. نکته جالب اينکه زناني که فقط خانه‌دار هستند، در زمان کارشناسي براي تعيين اجرت‌المثل، رقم‌هاي بهتري دريافت مي‌کنند. 

تعداد فرزندان نيز از موارد موثر در کارشناسي اجرت‌المثل است. اگر فرزندان مادري دختر باشند، اجرت‌المثل کمتري به او تعلق مي‌گيرد چون فرض بر اين است که در خانه دختر هميشه کمک حال مادر است؛ حال آن که در خصوص پسرها چنين مساله‌اي هميشگي نيست. اگر مادري فرزند خود را از شير خود تغذيه کرده باشد نيز مشمول دريافت اجرت‌المثل بيشتري است.

 اينکه زني در هنگام ازدواج، فرزند يا فرزندان قبلي همسرش از زن سابقش را نيز بزرگ کند، باز هم سبب افزايش ميزان اجرت‌المثل زن مي‌شود. ممکن است مردي بخشي از ايام زندگي خود را در ماموريت کاري خارج از کشور يا مثلا زندان گذرانده باشد. اين مساله نيز در کاهش يا افزايش اجرت‌المثل موثر است. معمولا براي ايام عقد و زماني که زن در خانه پدرش است و با همسرش دچار مشکل مي‌شود، اجرت‌المثلي تعلق نمي‌گيرد.

 شروط ضمن عقد و اجرت‌المثل


همسران مي‌توانند در زمان عقد هر شرطي که خلاف مقتضاي عقد نباشد را در عقدنامه بگنجانند. يکي از موارد پيشنهادي مي‌تواند مشخص کردن تکليف اجرت‌المثل باشد. آنها مي‌توانند شرط کنند که مثلا زن براي انجام امور منزل به درخواست مرد ماهانه 100 هزار تومان دريافت کند. يا اينکه شرط کنند اساسا چنين مبلغي هيچ گاه به زن پرداخت نمي‌شود و زن هم حق مطالبه ندارد. در خارج از شکل قضايي زن و مرد مي‌توانند براي دريافت و پرداخت اين مبلغ با هم توافق داشته باشند.

 البته از لحاظ قضايي شرط پرداخت اين مبلغ مطالبه زن است اما مرد مي‌تواند با رضايت همسرش مثلا بابت اجرت‌المثل 30 سال زندگي مشترک بخشي از خانه‌اش را به نام همسرش کند. در چنين مواردي دريافت يک رسيد کتبي از همسر مي‌تواند از لحاظ حقوقي از بروز مشکلات بعدي و درخواست مجدد زوجه جلوگيري کند، اما اگر مردي با اجبار، تهديد يا تطميع همسرش را وادار به امضاي برگه‌اي کند و مثلا در قبال مبلغي مشخص او را وادار به صرف نظر کردن از اجرت‌المثل کند، اين برگه از لحاظ حقوقي ارزشي ندارد.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان