بسم الله
 
EN

بازدیدها: 48

آموزش فلسفه- قسمت اول

  1397/6/9

مقدمه مؤلف

بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العالمين و صلي الله علي سيدنا محمد و آله الطاهرين

ساليان درازي بود که از وضع برنامه هاي درسي در حوزه هاي علميه و کمبود مواد و کتب درسي و نارسايي کيفيت تدريس بويژه در زمينه فلسفه رنج مي بردم و آرزو ميکردم که شرايطي فراهم شود که بتوان طرحي نو درانداخت و به اين اوضاع سر و ساماني بخشيد ولي در شرايط خفقان بار رژيم طاغوتي و فشارهايي که مخصوصا بر روحانيت وارد ميکرد و محدوديتها و تنگناهايي که براي حوزه هاي علميه به وجود ميآورد امکان تحقق اين آرزو دشوار مينمود و کاري که موفق شديم در آن دوران انجام دهيم اين بود که در مؤسسه در راه حق بخش آموزش را تاسيس کرديم و با امکانات بسيار محدود برنامه ميان مدتي براي تکميل دروس گروهي از فضلاء جوان حوزه به اجراء گذاشتيم که شامل موادي مانند تفسير موضوعي قرآن کريم فلسفه تطبيقي اقتصاد اسلامي زبان خارجه و غيرها بود تا اينکه خداي متعال بر ملت مسلمان ايران منت نهاد و مبارزات و فداکاري هاي چند ساله ايشان را تحت رهبري حضرت امام خميني - مد ظله العالي - به پيروزي رسانيد و رژيم ضد اسلامي پهلوي را سرنگون ساخت و شرايط مناسبي براي فعاليتهاي سازنده و رشد يابنده فراهم آمد .

بعد از پيروزي انقلاب اسلامي ايران نيروهاي رهايي يافته از بندهاي استعمار و استبداد به تکاپو افتادند و به بازشناسي کمبودها و نارساييها و رفع و جبران آنها پرداختند و از جمله جامعه روحانيت که بزرگترين سهم را در اين انقلاب فرهنگي و سياسي داشت پس از دهها سال ممنوعيت از ايفاء نقش اساسي خود در بهتر شناختن و بهتر شناساندن حقايق اسلام و دفاع از مواضع نظري و عملي آن زمينه مساعدي براي افزودن تلاشها و کوششها يافت .

ولي دسيسه ها و توطئه هايي که از طرف دشمنان اسلام چيده ميشد و به دست بعضي از گروه هاي سياسي داخلي به اجراء درمي آمد مجال نمي داد که همه روحانيان شايسته به انجام وظيفه اصلي خودشان بپردازند و شرايط خاص بعد از انقلاب ايجاب ميکرد که بسياري از ايشان در دستگاه هاي قانون گذاري و قضائي و حتي اجرائي شرکت کنند تا داستان مشروطيت تکرار نشود و انقلاب از مسير اسلامي خودش منحرف نگردد و در نتيجه به جاي اينکه نيروهاي ايشان در جهت رفع کمبودهاي حوزه ها و بسط و گسترش امکانات تحصيل علوم ديني به کار گرفته شود بسياري از نيروهاي کار آمد حوزه به ارگان هاي ديگر جذب گرديد و بار ديگران را سنگين تر و وظايف ايشان را بيشتر و انباشته تر ساخت مخصوصا که سيل تقاضا از سوي جوانان متعهد براي فرا گيري علوم اسلامي و از جمله فلسفه الهي سرازير گرديد که در اين زمينه نيز رهنمودهاي رهبر عظيم الشان انقلاب نقش بسزائي داشت .

بدين ترتيب ضرورت اجراء برنامه هاي کوتاه مدتي براي تربيت جوانان و آماده ساختن ايشان براي به عهده گرفتن مسئوليتهاي ارشادي و تبليغي و فرهنگي در سطح هاي متوسط آشکار گرديد و به اين منظور در برنامه آموزش مؤسسه تجديد نظري به عمل آمد و کلاسهاي ديگري با برنامه هاي فشرده تاسيس گرديد از جمله گزيدهاي از مسائل فلسفه اسلامي با شيوهاي نوين تدريس شد و به وسيله بعضي از دانشجويان از نوار پياده و تکثير گرديد .

سپس به پيشنهاد سازمان تبليغات اسلامي و به وسيله گروهي از دانشجويان مؤسسه گروه پژوهش و نگارش تکميل شد و تنظيم جديدي يافت و مورد بازنگري قرار گرفت و به صورت کتابي در آمد که هم اکنون پيش روي شما خوانندگان عزيز قرار دارد اميد آنکه گام مؤثري در راه رفع کمبودهاي موجود بشمار آيد و مورد عنايت حضرت ولي عصر عجل الله فرجه الشريف واقع شود.

وضع پيشين آموزش فلسفه

در ميان دروس حوزه ها فلسفه وضع خاص و استثنائي داشت و کاستي هاي بيشتري در آن به چشم ميخورد که مهمترين آنها از اين قرار است:

1- در اثر برداشت هاي غلطي که از فلسفه شده بود اساسا اين درس در بعضي از حوزه ها زير سؤال بود و نه تنها ضرورتش روشن نبود که رجحانش نيز براي بعضي از افراد مورد ترديد بود .

البته در حوزه علميه قم به برکت کوشش هاي بزرگاني مانند حضرت امام مد ظله العالي و مرحوم استاد علامه طباطبائي رضوان الله عليه اين وضع تغيير يافته بود و ديگر کمتر کسي بود که دستخوش چنين وساوسي قرار گيرد ولي هنوز هم به صورت احتياط آميزي با فلسفه برخورد ميشد .

2- از سوي ديگر بعضي از علاقه مندان به فلسفه که در موضع دفاع در برابر مخالفين قرار گرفته بودند به يک حالت جزم گرايي تعصب آميزي نسبت به محتويات کتب فلسفي مبتلا شده بودند و گويي وظيفه خودشان را توجيه همه سخنان فلاسفه ميدانستند و اين حالت نسبت به سخنان صدر المتالهين که ناسخ همه سخنان فلاسفه بشمار ميرفت شدت و حدت بيشتري داشت و ميرفت که فلسفه به صورت يک علم نيمه تقليدي درآيد و روح نقادي که عامل مهمي براي پيشرفت و شکوفائي علوم است از بين برود .

3- هدف از آموزش فلسفه نه در کتابهاي درسي کاملا ذکر شده بود و نه در جلسات درس درست بيان ميگرديد و دانشجوياني يافت ميشدند که پس از صرف سالها عمر خود در خواندن اين کتابها به درستي درنمي يافتند که آموختن فلسفه چه لزومي دارد و کدام خلاي را پر ميکند و در رفع چه نيازي به کار ميآيد و بسياري از ايشان تنها بر اساس تقليد از بعضي از بزرگان به آموختن فلسفه ميپرداختند و چون صرفيين چنين کرده بودند ايشان هم چنين ميکردند و ناگفته پيدا است که اين چنين درس خواندني تا چه اندازه ميتوانست پيشرفت داشته باشد .

4- طرح مسائل و تنظيم آنها هم به گونهاي نبود که دانشجو به آساني دريابد که انگيزه طرح آنها چيست و چه ارتباطي بين آنها وجود دارد و يا با خواندن بخشي از کتاب شوق خواندن بخشهاي ديگر در او پديد آيد .

5- کتب فلسفي آکنده از اصطلاحات گيج کنندهاي است که فهم صحيح آنها پس از سالها ممارست امکان پذير است و غالب دانشجويان در سالهاي اول به درک جان کلام موفق نميشوند .

6- در اين کتابها طبعا توجهي به مسائل مورد بحث در محافل غربي نشده چه رسد به اينکه پاسخگوي شبهات جديدي باشد که در عصر حاضر از طرف مکتب هاي الحادي مطرح شده و ميشود.

ويژگيهاي اين کتاب

با توجه به کمبودهاي ياد شده در اين کتاب سعي کردهايم که حتي المقدور آن کمبودها جبران شود و نکات مفيدي رعايت گردد که مهمترين آنها از اين قرار است:

1- نخست اشاره اي گذرا به سير تفکر فلسفي و مکتب هاي مختلف آن شده تا اينکه دانشجو تا حدودي به وضع فلسفه در جهان از آغاز پيدايش آن تا کنون آگاه شود و ضمنا علاقه او به مطالعه تاريخ فلسفه جلب گردد .

2- موقعيت کاذبي که در مغرب زمين براي علوم تجربي پيش آمده و کما بيش روشنفکران شرقي را هم تحت تاثير قرار داده مورد ارزيابي قرار گرفته و موقعيت واقعي فلسفه در برابر آنها تثبيت شده است .

3- همچنين رابطه فلسفه با ديگر علوم و معارف مورد بررسي واقع شده و نياز آنها به فلسفه اثبات شده است .

4- ضرورت آموختن فلسفه تبيين و شبهاتي که پيرامون آنها مطرح ميشود رفع شده است .

5- قبل از ذکر مسائل هستي شناسي مبحث شناخت شناسي آورده شده که منطقا مقدم است و امروزه هم در جهان مورد گفتگوهاي فراواني قرار دارد .

6- سعي شده که مسائل به گونه اي بيان شود که انگيزه طرح آنها و نيز موارد کاربرد آنها براي دانشجو روشن گردد و نيز به صورتي تنظيم شود که علاوه بر رعايت رابطه منطقي بين آنها شوق دانشجو را در آموختن مباحث بعدي برانگيزاند .

7- همچنين کوشيده ايم مطالب طوري بيان شود که دانشجو را به سوي تحجر فکري سوق ندهد بلکه روح نقادي را در وي زنده بسازد .

8- مطالب به صورت درس هاي جداگانه بيان شده و به طور متوسط خوراک يک جلسه در يک درس گنجانيده شده است .

9- سعي شده نکته مهم هر درسي در درسهاي بعدي مورد تاکيد و احيانا مورد تکرار قرار گيرد تا بهتر در ذهن دانشجو جايگزين شود .

10- در پايان هر درسي خلاصه مطالب و نيز پرسشهايي پيرامون آنها ذکر شده که نقش مهمي را در بهتر آموختن بازي ميکند .

با اين همه ما ادعا نميکنيم که اين کتاب واجد همه شرايط لازم و نکات مفيد ميباشد و هيچ عيب و نقصي ندارد بلکه بر عکس به کمبودهاي آن هم از نظر محتوا و هم از نظر شکل و قالب اعتراف داريم و آن را تنها بعنوان گامي نخستين در راه رفع کمبودهاي موجود و در جهت يک تحول بنيادي در آموزش علوم اسلامي و بويژه فلسفه عرضه ميداريم و اميدواريم گام هاي بعدي به وسيله دانشمندان بزرگ و شايسته به صورت استوارتر و کاملتري برداشته شود .

در پايان وظيفه خود ميدانم از دوستان دانشجويي که در راه تهيه و نگارش اين کتاب کوشش کردهاند و همچنين از مسئولين محترم سازمان تبليغات اسلامي که وسايل اين کار را فراهم نموده اند تشکر کنم .

نيز لازم است سپاس خود را نثار شهداي والا مقام انقلاب اسلامي نمايم که در راه برپايي نظام اسلامي جانهاي پاک خود را فدا کردند و امکان چنين فعاليتهاي فرهنگي را فراهم آوردند و همچنين شهداء و معلولين جنگ جاري و رزمندگاني که هم اکنون در راه حفظ دستاوردهاي انقلاب و دفاع از کيان حکومت اسلامي مي جنگند و از خداوند متعال پيروزي نهائي ايشان و موفقيت روز افزون همه خدمتگزاران به اسلام و مسلمين را درخواست ميکنم و طول عمر پر برکت رهبر کبير انقلاب را تا زمان ظهور حضرت ولي عصر عجل الله فرجه الشريف و توفيق قدر داني از نعمت وجود ايشان و همه نعمتهاي مادي و معنوي الهي را مسئلت دارم و اميدوارم همه مردم مسلمان ايران و از جمله اين خدمتگزاران کوچک به انجام وظايف خودشان موفق شوند و همگي از ياران حضرت مهدي ارواحنا لتراب مقدمه الفداء محسوب گردند و همه سپاسها و ستايشها از آن پروردگار متعال است که اين نعمتهاي بيشمار را به ما ارزاني داشته و ميدارد .

قم - محمد تقي مصباح يزدي تير ماه 1363 شمسي


نويسنده: استاد محمد تقي مصباح يزدي





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان