بسم الله
 
EN

بازدیدها: 423

آشنائي با علوم اسلامي (منطق، فلسفه) -قسمت نوزدهم

  1397/6/5
قسمت قبلي


درس دوم- فلسفه چيست؟

در درس گذشته، فلسفه را در اصطلاح مسلمين تعريف کرديم. اکنون لازم است برخي تعريفات ديگر فلسفه را نيز براي اينکه في الجمله آشنايي پيدا شود نقل نمائيم.

ولي قبل از پرداختن به تعريفات جديد به يک اشتباه تاريخي که منشا اشتباه ديگري نيز شده است بايد اشاره کنيم:

ما بعد الطبيعه، متافيزيک

ارسطو اول کسي است که پي برد يک سلسله مسائل است که در هيچ علمي از علوم اعم از طبيعي يا رياضي يا اخلاقي يا اجتماعي يا منطقي نميگنجد و بايد آنها را به علم جداگانه اي متعلق دانست. شايد هم او اول کسي است که تشخيص داد محوري که اين مسائل را به عنوان عوارض و حالات خود گرد خود جمع ميکند، « موجود بما هو موجود» است و شايد هم اول کسي است که کشف کرد رابط و عامل پيوند مسائل هر علم با يکديگر و ملاک جدائي آنها از مسائل علوم ديگر چيزي است که موضوع علم ناميده ميشود.

البته مسائل اين علم بعدها توسعه پيدا کرد و مانند هر علم ديگر اضافات زيادي يافت. اين مطلب از مقايسه ما بعد الطبيعه ارسطو با ما بعد الطبيعه ابن سينا تا چه رسد به ما بعد الطبيعه صدر المتالهين روشن ميشود. ولي بهر حال ارسطو اول کسي است که اين علم را به عنوان يک علم مستقل کشف کرد و به آن در ميان علوم ديگر جاي مخصوص داد.

ولي ارسطو هيچ نامي روي اين علم نگذاشته بود. آثار ارسطو را بعد از او در يک دائرة المعارف جمع کردند. اين بخش از نظر ترتيب، بعد از بخش طبيعيات قرار گرفت و چون نام مخصوص نداشت به « متافيزيک» يعني بعد از فيزيک معروف شد. کلمه متافيزيک بوسيله مترجمين عربي به « ما بعد الطبيعه» ترجمه شد.

کم کم فراموش شد که اين نام بدان جهت به اين علم داده شده که در کتاب ارسطو بعد از طبيعيات قرار گرفته است. چنين گمان رفت اين نام از آن جهت به اين علم داده شده است که مسائل اين علم از قبيل خدا، عقول مجرده، خارج از طبيعتند. از اين رو براي افرادي مانند « ابن سينا» اين سئوال مطرح شد که مي بايست اين علم ما قبل الطبيعه خوانده ميشد نه ما بعد الطبيعه، زيرا اگر به اعتبار اشتمال اين علم بر بحث خدا آن را به اين نام خوانده اند خدا قبل از طبيعت قرار گرفته نه بعد از آن.(1)

بعدها در ميان برخي از متفلسفان جديد اين اشتباه لفظي و ترجمه اي منجر به يک اشتباه معنوي شد. گروه زيادي از اروپائيان کلمه ما بعد الطبيعه را مساوي با ماوراء الطبيعه پنداشتند و گمان کردند که موضوع اين علم اموري است که خارج از طبيعتند و حال آنکه چنانکه دانستيم موضوع اين علم شامل طبيعت و ماوراء طبيعت و بالاخره هر چه موجود است مي شود. بهر حال اين دسته به غلط اين علم را چنين تعريف کردند:

متافيزيک علمي است که فقط درباره خدا و امور مجرد از ماده بحث ميکند.

فلسفه در عصر جديد

چنانکه ميدانيم نقطه عطف در عصر جديد نسبت به عصر قديم که از قرن شانزدهم آغاز مي