بسم الله
 
EN

بازدیدها: 233

بررسي حقوق شهروندي در نظام آموزش و پرورش

  1397/5/22
خلاصه: يکي از مسائل مهمي که در رابطه با مفهوم شهروند و شهروندي وجود دارد اين است که چگونه مي توان آن را تعليم و آموزش داد تا بر اساس آن شاهد اجراي صحيح آن در جامعه و شناخت وظايف و تکاليف مبتني بر آن بود. در اين رابطه صاحب نظران مدرسه را بهترين مکان براي آموزش و تعليم اين مقوله مي دانند،آنها معتقدند چون مدرسه بعد از خانه دومين محيطي است که کودکان و نوجوانان قسمت اعظم وقت خود را در آن سپري مي کنند، و نقش مهمي در رشد شخصيت و انتقال دانش و مهارت هاي زندگي به آنها دارد، در نتيجه آشنايي با شهروند و شهروندي نيز از جمله مهارتهايي است که در مدرسه بايد آموزش داده شود و دانش آموزان رده هاي مختلف تحصيلي بايد حقوق، تکاليف و مسئوليتهاي شهروندي را در مدرسه فرابگيرند. به عبارت ديگر گنجاندن مطالب مهم و ضروري در مورد حقوق شهروندي براساس اصول و قواعد در برنامه درسي و کاربردي ساختن آنها توسط نظام آموزش و پرورش حاکم بر هر کشوري، افراد متعهد و مسئول و آگاه را پرورش خواهد داد که خواهند توانست نظام نماينده –شهروند را (که نظامي عادل و قانونمند است) بنا نهند؛ نظامي که افراد جامعه در آن حق آزادي، حق مشارکت، حق انتخاب و…. را داشته باشند. برخي از صاحب نظران نيز ضرورت آموزش شهروندي را پرورش قابليتهايي در فرد که با افراد ديگر جامعه همزيستي اجتماعي سالمي پيدا کنند مي دانند. در واقع فرد با آموزشهايي که در زمينه حقوق شهروندي از طريق نظام آموزشي و مدارس دريافت مي کنند به فردي مستقل که داراي حس مسئوليتهاي اخلاقي و اجتماعي رشد يافته اي باشد تبديل شود و عضو سودمندي براي جامعه گردد. به همين دليل آشنا شدن با اين حقوق و ضرورت آموزش آنها به شهروندان، مزاياي زيادي مي تواند داشته باشد. بنابراين آموزش حقوق شهروندي در مدارس ضرورت پيدا خواهد کرد.

مقدمه

شهروندي از جمله مفاهيم نو پديدي است که به طور ويژه‌اي به برابري و عدالت توجه دارد و در نظريات اجتماعي، سياسي و حقوقي جايگاه ويژه‌اي پيدا کرده است. مقوله شهروندي وقتي تحقق مي‌يابد که همه افراد يک جامعه از کليه حقوق مدني و سياسي برخوردار باشند و همچنين به فرصت‌هاي مورد نظر زندگي از حيث اقتصادي و اجتماعي دسترسي آسان داشته باشند. ضمن اينکه شهروندان به عنوان اعضاي يک جامعه در حوزه‌هاي مختلف مشارکت دارند و در برابر حقوقي که دارند، مسئوليت‌هايي را نيز در راستاي اداره بهتر جامعه و ايجاد نظم بر عهده مي‌گيرند، و شناخت اين حقوق و تکاليف نقش مؤثري در ارتقاء شهروندي و ايجاد جامعه‌اي بر اساس نظم و عدالت دارد. 

اسلام به عنوان يک دين فراگير که به همه ابعاد زندگي بشر توجه نموده است، دستورات صريح و شفافي براي روابط اجتماعي انسان‌ها دارد و نه تنها به کمال معنوي انسان‌ها توجه نموده است بلکه به چگونگي ساختن جامعه‌اي نمونه نيز توجه دارد. از جمله مسائل مهم حقوق شهروندي در اسلام توجه به کرامت انسانها به عنوان اشرف مخلوقات، ارزش حيات و زندگي افراد، برابري بدون توجه به نژاد، رنگ، پوست و ...، هدفمند نمودن خلفت انسانها و بيهوده نبودن زندگي انسان مي‌باشد. 

حقوق شهروندي چيست؟

حقوق شهروندي هديه الهي و جزو حقوق ذاتي و فطري انسان هاست. از صفات انساني محسوب مي شود، کسي نمي تواند هديه کند، غيرقابل انتقال است، تقسيم ناپذير است، عناصر آن لازم و ملزوم يکديگر هستند، جهاني است؛ زيرا حق مسلم هر عضو خانواده بشري است و هر فرد در هر مکاني که باشد و از هر رنگ، نژاد، جنس، زبان و مذهبي که باشد استحقاق برخورداري از آن را دارد، حقوق شهروندي منبعث از تعاليم اسلام مي باشد؛ اين مفاهيم امروزه جهاني شده و ارزش معنوي پيدا کرده است. 

حقوق شهروندي در محتواي قانون اساسي

محتواي قانون اساسي در رابطه با حقوق شهروندي به 3 دسته تقسيم مي شود :

دسته نخست: حقوقي که بدون قيد و شرط حق همه افراد جامعه شناخته مي شود که بيشترين اصول (16 اصل) به حقوق شهروندي مربوط مي شود، مانند تامين امنيت قضايي عادلانه شهروند، مسکن، انتخاب شغل.

دسته دوم: قوانيني است که در متن اصل قانون مقيد و محدود شده که قيد حکم به قانون تعيين گرديده است تبعيد ممنوع است، مگر به حکم قانون. 

دسته سوم: قوانيني است که ناظر بر (حقوق مشروط) شهروندان است که اصل شرط در متن قانون لحاظ شده است.
در کل شهروندي عبارت اسـت از روش ز?سـتن در ?ـک شـهر بـر طبق اصول و قواعد و قوان?ن خاص. هيچکس با حق و حقوق به دنيا نمي‌آيد و اين جوامع هستند که تصميم مي‌گيرند که چه حقوقي به شهروندان خود بدهند و چه قوانيني را در نظر بگيرند. آنچه مسلم است خانواده، امن‌ترين و سالم‌ترين کانون در دوره رشد کودک است، به همين دليل لازم است در چنين کانوني آموزش‌هاي اوليه براي هوشياري کودکان در برابر حقوق شهروندي و خطرات بي‌توجهي به قانون ارائه شود و اين آموزش ها مي تواند در مدرسه تکميل شود. 

آموزش و پرورش و شهروندي

آموزش و پرورش در جوامع امروزي به عنوان کليدي ترين نهاد آموزشي در جهت توسعه همه جانبه به شمار مي رود. چرا که در پرتو آموزش است که انسان ها متحول مي شوند. بر پايه نظام آموزشي و تربيتي يک جامعه است که نظم و انضباط اجتماعي حالت نهادي به خود مي گيرد و عامه مردم به طرف فرهنگ ترقي و توسعه حرکت مي کنند. 

انسان بايد ارزش پيدا کند و تربيت او مبناي توسعه قرار گيرد. چون هدف از آموزش و سرمايه گذاري آموزشي کشف و توسعه ي منابع انساني در جهت تعالي بخشي ارزش ها و استعدادها و بهينه کردن آن است چون محور اصلاحات اقتصادي، فرهنگي، سياسي، اجتماعي در کليه ممالک توسعه يافته، انسان بوده مي باشد. 

آموزش مهم ترين رکن برنامه ريزي جامعه است و کليدي ترين عنصر در توسعه يک جامعه مردم آن جامعه هستند که بايد از فرهنگ، آگاهي و مهارت هاي گوناگون برخوردار باشند. 
اين منبع پايان ناپذير است. بايد آن را ترکيب کرده، تمرين داده، مجهز ساخت. اين قدرت دفاعي خواه ناخواه، در يک آينده نزديک گرانبهاترين ثروت مشترک همه بشريت خواهد بود...

در کشور ژاپن تربيت انسان ها، بهترين مسأله است و کساني که در نظام آموزشي کار مي کنند افراد بسيار محترم و با پرستيژ اجتماعي والايي هستند همين آموزش دهندگان هستند که در واقع، توسعه و زمينه هاي آن را (از طريق تربيت شهرونداني آگاه و مسئول) فراهم مي آورند و ارزشمندترين سرمايه هاي انسان هاي با فرهنگ، آموزش ديده و با شخصيت آن جامعه (شهروندان مدني) هستند. 

بنابراين زماني آموزش و پرورش در رسيدن به اهداف و آرمان هايش موفق خواهد بود که بتواند شهرونداني آگاه، مسئول و خلاق بپرورد و اين امر ميسر نيست مگر از طريق آموزش بهينه شهروندي و نيز ارتقاء فرهنگ شهروندي 

آموزش شهروندي چيست؟

آموزش شهروندي عبارت از رشد و پرورش دادن ظرفيتهاي افراد و گروه ها براي مشارکت و تصميم گيري و عمل آگاهانه و مسئولانه در زندگي اجتماعي و سياسي و اقتصادي و فرهنگي است. اين آموزشها شامل حقوق انساني، رشد مستمر و همه جانبه، اخلاق و ارزشها، صلح و مسالمت جويي، برابري اجتماعي و حرمت نهادن به تفاوتهاست. 

از آنجا که رسانه هاي عمومي (تلويزيون ،راديو ، اينترنت ، روزنامه ها و مجلات ) نقش مهمي در شکل گيري و تغيير نگرش و انديشه و رفتار شهروندان دارند و ممکن است حقوق انساني آنان را مخدوش کنند و از آنجايي که اين کار در همه جاي جهان صورت مي گيرد، آموزش و شناخت روش ها و عملکردهاي رسانه ها و چگونگي اطلاع رساني درست و نادرست و قضاوت عيني در قبال رسانه ها ضرورت مي يابد. در مورد دانش و هنرها نيز، که در عصر کنوني تأثير عظيمي بر بينش و نگرش و رفتار شهروندان، به ويژه کودکان و نوجوانان و جوانان دارند لازم است آموزشهاي کافي به دانش آموزان داده شود. 

بعلاوه آموزش شهروندي مهم است چون افراد جامعه بايد ياد بگيرند که به نحوي موثر در بهبود بخشيدن به امور گوناگون جامعه محلي و ملي و جهاني مشارکت کنند. تربيت شهروندان فعال و مسئول کمک بزرگي به پيشرفت فردي و اجتماعي و حفاظت از طبيعت و محيط زندگي است. اين آموزشها مي تواند توسط خانواده و مدرسه و رسانه هاي همگاني و نهادهاي اجتماعي صورت گيرد، اما مسئوليت اصلي آن بر دوش نظام آموزش و پرورش است که بايد به گونه اي عملي و در جريان ارتباطهاي دانش آموزان با يکديگر و با ساير افراد و گروه‌ها از آنان شهرونداني فعال و مسئول بسازد. 

از آنجا که ادراک افراد از حقوق و مسئوليتهاي شهروندي متفاوت (و گاهي متعارض) است، همه ي افراد نيازمند آموزش شهروندي براي کنش و واکنش مسالمت آميز در برخورد با تفاوتها هستند. اين آموزش ها مي تواند در برگيرنده راهبردهاي گفت و گو، مصالحه، آگاهي يافتن از فوائد تفاوتهاي فردي و اجتماعي، رشد ويژگيهاي دروني پذيرش تفاوتها و آگاهي از تعارض هاي تهديد کننده حقوق انساني ( مانند نژاد پرستي، تبعيض جنسي، برتربيني گروههاي معين اجتماعي و فرهنگي و تعصبات فرقه گرايانه) و ضرورت مقابله با آنهاست..

از آنجا که شهروندي يک فرايند مر بوط به تمام عمر است. همه افراد در تمام طول زندگي خود نيازمند آموزشهاي متناسب با شهروندي در مراحل گوناگون زندگي هستند. دانش آموزان نيز نيازمند آن هستند که در زمينه هاي اخلاقي، رشد اجتماعي و دانش و درک درست از جهان آموزش ببينند، در تمام تصميم گيريهاي مربوط به خودشان در خانه و مدرسه و جامعه مشارکت کنند و به عنوان يک شهروند، به صورتي فعال در مناسبات اجتماعي متناسب با احوال خودشان قرار گيرند. 

آموزش و پرورش بايد به کودکان و نوجوانان کمک کنند تا شهرونداني مسئول، مشارکت کنندگاني فعال در امور زندگي اجتماعي و فرهنگي، يادگيرندگاني موفق و علاقه مند و افرادي متکي به خود و قابل اعتماد بار آيند. وقتي که دانش آموزان به سن نوجواني و جواني مي رسند مدرسه بايد به آنان بياموزد که چگونه يک زندگي مستقل براي خود ايجاد کنند و علاوه بر مهارتهاي ضروري، مشاوره و آموزش لازم در زمينه ادامه تحصيلات، پيدا کردن شغل، استقلال يافتن از خانواده، مديريت امور مالي خود و آشنايي با قوانين و برقراري ارتباط با ادارات و مسئولان دولتي به آنان آموزش دهد. نوجوانان و جوانان نيازمند ترکيب پيچيده اي از شايستگيهاي فکري و رفتاري و مهارت هاي گوناگون نظري و عملي براي آغاز زندگي مستقل خود هستند و مدرسه بايد نقش خود در کمک به آنان را در اين امور پيچيده ايفا کند تا بتوانند به زندگي اجتماعي وارد شوند و نقش مستقل خود به عنوان يک شهروند مسئول را ايفا کنند. 

چگونگي آموزش حقوق شهروندي

طييعتاً آموزش حقوق شهروندي از وظايف نظام آموزشي و بالاخص مدرسه مي باشددر مدارس، آموزش حقوق شهروندي بايد از تمام مراحل برنامه درسي ملحوظ شود و چنين نباشد که رشته اي جداگانه تشکيل دهد و در بعضي مقاطع به کار برده شود ودر بعضي مقاطع ديگر به کار برده نشوددر دوره دبستان آموزش حقوق شهروندي وحقوق بشر از طريق قصه، حکايت، نمايشنامه و بازي انجام مي گيردهمچنين در دوره دبستان به منظور آموزش حقوق شهروندي، به کاربردن روشهاي مبتني بر شرکت فعالانه دانش آموزان توصيه شده است ودر برنامه هاي آموزشي دوره دبيرستان مسلماً فرصت بيشتري براي آموزش حقوق شهروندي به دانش آموزان نسبت به دوره دبستان وجود دارد. 

در اين دوره آموزش مستقيم اين حقوق در دروس تاريخ، مطالعات اجتماعي، تعليمات ديني وادبيات انجام مي گيرد. همچنين دراين دوره دانش آموزان برخلاف دوره ابتدائي که از طريق فعاليتهاي ملموس و عيني با اين حقوق آشنا مي شوند، مي توانند از طريق مطالعه کتب و اسنادي که به آموزش اين حقوق پرداخته است آشنايي کافي با اين حقوق پيدا کنند. 

نقش آموزش و پرورش در اموزش حقوق شهروندي

متاسفانه در کشور به آموزش حقوق شهروندي مردم کمتر پرداخته شده است. حقوق شهروندي يک موضوع جديد و عام بوده و بيشتر بحث آموزش آن در دنيا مطرح است هرچند که کشور در اين زمينه عقب مانده است اما اين عقب ماندگي به معناي بي توجهي به اين موضوع نبوده بلکه مي توان گفت به کليت اين حقيقت کمتر پرداخته شده است. اين طور بگويم حقوق شهروندي بيشتر در دامنه جوانان تعريف شده و هيچگونه تفکيکي در گروه هاي سني و جنسي وجود ندارداما متاسفانه در حال حاضر در کشور به علت عدم توجه به آموزش حقوق شهروندي اين حوزه دچار خلاء شده است و جوانان در اين زمينه با کمبود اطلاعات از حقوق و وظايفشان مواجه هستند. 

حقوق شهروندي در جامعه بحثي دوسويه دارد، يک سري وظايف و تکاليفي است که بايد شهروندان انجام دهند و يک سري حقوقي است که شهروندان از دولت و حاکميت طلب دارند که اين دو امر بايستي در جامعه آموزش داده شود. اگر بتوان موضوع حقوق شهروندي را از طريق آموزش و پرورش، مدارس و دانشگاه ها براي جوانان آموزش داد، قطعا آنان خواهند توانست در آينده حق خود را در جامعه مطالبه کنند. چراکه بخشي از حقوق شهروندي به نظارت عمومي، همگاني و عملکرد دولت بر مي گردد و جوانان با آشنايي از حقوق خود توانسته عملکرد نظام را از جنبه رعايت اين حقوق ارزيابي کنند.

برخورداري دانش آموزان از حقوق شهروندي

براي اينکه دانش اموز بتواند از حقوق شهروندي برخوردار باشد و از آنها استفاده کند نياز است که مهارت هايي را آموزش ببيند. از جمله اين مهارت ها مي توان به موارد زير اشاره نمود:

کار در گروهي: کار گروهي باعث رشد اجتماعي دانش اموزان مي شود و با جهت دهي گروه همسالان در مدرسه يا در گروههاي فوق برنامه مي توان کودکان را با حقوق شهروندي آشنا کرد.

هوشياري در برابرسوء استفاده: يکي از مولفه‌هاي مهم در حقوق شهروندي، دادن هوشياري در جهت جلوگيري از سوءاستفاده ديگران است. و آموزش اين مساله مي تواند از بسياري از معضلات جلوگيري به عمل آورد. 

انجام تعهد: دانش اموزاني که متعهد هستند و به وعده هايي که مي دهند عمل مي کنند و مسوليتي را که به عهده شان گذاشته شده است انجام مي دهند از رشد اجتماعي خوبي برخوردار هستند.

مسئوليت نسبت به جامعه و احساس تعلق: نياز است که دانش اموزان در برابر جامعه احساس مسوليت کنند و درک درستي از موثر بودن در جامعه داشته باشند.
برقراري ارتباط با ديگران: ارتباط موثر و مثبت با ديگران در زندگي اجتماعي بسيار مهم است و مي تواند به کودکان کمک کند که از حقوق شهروندي خود به خوبي استفاده کنند.

مشارکت: مشارکت در خانواده، جامعه و زندگي اجتماعي مي تواند بر پررنگ شدن دانش اموزان در جامعه تاثير گذار باشد.

در نظر گرفتن ديگران: به کودکان بياموزيم حقوق شهروندي ديگران را رعايت کنند و آنچه را که انتظار دارند در مورد آنها رعايت شود براي ديگران هم در نظر داشته باشند.
موثر بودن حقوق شهروندي درزندگي اجتماعي دانش آموزان

حريم خصوصي: دانش اموزان هم نياز به حريم خصوصي دارند و ورود به زواياي زندگي آنها در صورتي مجاز است که آنها خود تمايل داشته باشند و دليل ورود به مسايل خصوصي توسط ديگران را درک کنند.

استاندارد مطلوب زندگي: هر شهروندي حق دارد از حداقل امکانات انساني برخوردار باشد و زماني حقوق شهروندي کودکان رعايت مي شود که از امکان خدمات بهداشتي و آموزشي تغذيه مناسب و سرپناهي براي زندگي برخوردار باشند.

ملاقات با دوستان و بازي کردن: براي اينکه دانش اموزان رشد بهتري در اجتماع داشته باشند بايد بتوانند با دوستان و همسالان مراوده داشته باشند و اين مساله جز حقوق آنها محسوب مي شود.

زندگي در محيط سالم: محيطي سالم و بدون خطر که سلامت جسمي و رواني کودک را تهديد نکند از حقوق شهروندي به حساب مي آيد. 

برخورداري از امکانات مشابه: استفاده از خدمات شهري بدون توجه به نژاد، مذهب و جنسيت از حقوق مسلم کودکان محسوب مي شود.

توجه به حقوق شهروندي در کتاب‌هاي کودک، رسانه ها و توجه به توليد برنامه هاي آموزشي به خصوص در صدا و سيما و مدرسه مي تواند کودکان را با حقوق شهروندي شان آشنا کند و با آموزش هاي تکميلي در خانواده و مدرسه مي توانيم کودکاني آشنا به حقوق شهروندي و اجتماعي تربيت کنيم. در قبال حقوقي که براي کودکان در نظر گرفته شده است احترام به ديگران، رعايت حقوق ديگران، خودداري از توهين و بي‌احترامي به شهروندان، رعايت ادب در کلام، توجه به افراد سالمند، محبت به ساير کودکان و… را از کودکان انتظار داريم که انجام هريک با آموزش هاي اصولي و مداوم در خانه و مدرسه امکان پذير هستند. 

نظام آموزشي مردم سالار لازمه ي تربيت شهروندي

به عقيده ي بسياري از دانشمندان تعليم و تربيت، وظيفه آموزش و پرورش، تربيت شهرونداني است که بتواند براي رشد و شکوفايي جامعه ي مردم سالار و تجديد بناي آن تلاش کند.

نظام آموزشي مردم سالار، درصدد تربيت نسلي است که بتواند در دنياي پيچيده ي کنوني، هم برسرمايه ي دانش خود بيفزايد و هم با افزايش قابليت همبستگي و نقش پذيري خود در ايجاد فضاي گروهي که مسئوليت چند جانبه و جمعي به بار مي آورد، کوشش نمايد در چنين جامعه اي از ما مي خواهند که همه با هم براي درک دنياي يکديگر تلاش کنيم و چشم انداز مشترکي بسازيم که ما را قادر مي سازد از يکديگر بياموزيم و درحالي که واقعيت کثرت گرايي را حفظ مي کنيم بر خود حکومت کنيم. 

تعليم و تربيت در جامعه ي اسلامي بر توسعه ي فرايند آموزش مردم سالاري ديني تکيه دارد؛ فرايند پويايي که هم مي تواند به حالت انسجام و وابستگي دروني فرد عقل او و کارکردهاي اجتماعي او بينديشد و هم مي تواند او را به ارزش هاي اخلاقي و اصول اعتقادي که در جهت تکريم مقام و منزلت انساني قرار دارد، پايبند نمايد. 

از اين رو آن چه که مي تواند رسالت و فلسفه اصلي شکل گيري و توسعه ي مدارس را در دوران کنوني توجيه کند، تربيت شهروندي و به عبارت ديگر عمل کردن مدارس به عنوان «مدرسه ي زندگي است در راستاي احراز ويژگي هاي شهروندي، مدرسه بايد مکاني براي تدارک فرصت هاي لازم و مناسب براي تجربه و تمرين در عرصه هاي مختلف زندگي باشد تا از اين رهگذار، زمينه هاي لازم براي برطرف کردن نيازهاي فردي، خانوادگي و اجتماعي دانش آموزان فراهم آيد. 

فعاليتهاي ساختن حقوق شهروندي در کودک 

فعاليتهايي براي ساختن حقوق شهروندي در کودک است که بايد مورد توجه قرار گيرد از جمله: 

-موقع راي دادن حتماً فرزندانتان را همراه خود ببريد.

-در تصميمات خانوادگي فرزندانتان را وارد کنيد.

-همراه با فرزندانتان روزنامه بخوانيد و درمورد موضوعاتي مثل مسائل محلي، مخصوصاً آنهايي که به کودکان مرتبط است، با آنها حرف بزنيد.

-همراه هم در جلسات مدرسه شرکت کنيد.

-همراه با هم در خدمات اجتماعي شرکت کنيدو ازاموزش بي اثر ،فقدان مفهوم،فقدان تمرکزبر حقوق،يادگيري منفعل و از موضوعات بحث انگيز خودداري شودو در اين خصوص انتظاراتي از آموزش و پرورش کارآمد و منطبق با نيازهاي امروزي هست که عبارتند از:

1. آموزش مفيد، اثربخش و کاربردي
2.تربيت نسل جوان و نوجوان براساس معيارهاي مورد قبول جامعه
3.تسهيل در فرايند جامعه پذيري افراد و يادگيري هرچه بهتر استانداردهاي زندگي سالم
4.هدايت نسل جوان و نوجوان در جهت ترقي و توسعه ي مطلوب
5.تربيت انسان هاي قانونمند، مشارکت پذير، منظم، مسئول و پرتلاش از طريق نهادينه سازي قانون و پرهيز از زور و خشونت و سلطه گري و جلوگيري از تنش و تن دادن به آن
6.جا انداختن فرهنگ تحزّب گرايي و تمرين مشارکت در اداره ي امور مدرسه و جامعه
7.تقويت ايمان، روحيه ي شجاعت، اعتماد به نفس، شکيبايي در برابر مصائب و رنج ها، عدالت جويي، وجدان کاري و انضباط اجتماعي، مشورت، تعاون و ايثار.

نتيجه:

خانواده و مدرسه امن‌ترين و سالم‌ترين کانون براي رشد کودک محسوب مي‌شود، از اين رو لازم است در چنين کانوني آموزش‌هاي اوليه براي هوشياري کودکان در برابر حقوق شهروندي و خطرات بي‌توجهي به قانون ارائه شود. در اين عرصه تامين محصولات فرهنگ و خوراک فکري براي کودکان مي‌تواند تاثير به‌سزايي در آموزش‌هاي اوليه پيرامون حقوق شهروندي داشته باشداگر شيوه ها و سبک‌هاي زندگي خود را بر اساس روش‌هاي تربيتي و اخلاقي در اسلام منطبق سازيم بسياري از آموزه‌هاي مهم در جامعه فرهنگ سازي مي‌شود و حتي حقوق شهروندي نيز مبتني بر اخلاق اسلامي و شيوه‌هاي ديني در جامعه تبيين مي‌شود اگر اخلاق در جامعه شکل بگيرد بسياري از ناهنجاري‌ها از ميان خواهد رفت از اين رو بايد در آموزه‌هاي خود به کودکان از همان ابتداي کودکي توجه خاصي به اخلاق و شيوه‌هاي اسلامي داشته باشيم و اخلاق اسلامي را به شيوه تئوري و عملي براي حفظ حقوق ديگران به فرزندانمان ياد بدهيم. 

تحقيق هاي انجام شده نشان مي دهد ميزان توجه به تربيت شهروندي در برنامه ريزي درسي در سطح چندان مطلوبي قرار ندارد و تاکيد بر افزايش آگاهي و شناخت شهروندان است، تا افزايش توانايي و مهارت ها و ارتقا نگرش دانش آموزان محتواي کتاب هاي تعليمات اجتماعي و ساير کتب مرتبط در اين زمينه کمتر موجب تحريک فکري دانش آموزان مي شود و عمدتا سطوح شناختي را مد نظر قرار مي دهد. 

با عنايت به مطالب فوق، از جمله وظايف و کارکردهاي اساسي دستگاه آموزش و پرورش، تربيت شهروندان خوبي است که از بينش، نگرش و مهارت هاي شهروندي برخوردار باشند تا ضمن احساس دلبستگي به ميهن و سرزمين خود و رعايت قانون در همه زمينه هاي زندگي، نقش شهروندي خود را به درستي ايفا نموده و جامعه پذير شوند و در نهايت بتوانند مشارکت فعالانه اي در عرصه هاي متنوع؛ اجتماعي، سياسي، فرهنگي، اقتصادي و غيره داشته باشند. جامعه پذير نمودن افراد، مستلزم استفاده از کليه ي ظرفيت ها وامکانات موجود در سطح جامعه ومدرسه است که در قلب آن برنامه هاي درسي قرار دارند.

از آنجا که فلسفه ي اصلي شکل گيري مدارس وطراحي برنامه هاي درسي، تربيت شهرونداني مؤثر و فعال براي اجتماع است، تدارک برنامه هاي درسي مناسب براي آموزش شهروندي از ضرورت هاي حياتي است. اهميت وضرورت پرداختن به تربيت شهروندي سبب شده که هم اکنون در بسياري از کشورها، دروس مستقلي تحت عنوان تربيت شهروندي، مهارت هاي زندگي، تربيت مدني ومانند آن در برنامه هاي درسي مدارس گنجانده شود ويا از ظرفيت ها وامکانات موجود در سطح مدرسه، جامعه ي محلي و نيز زمينه هاي موجود در دروس مختلف، براي آموزش شهروندي بهره گرفته شود. 

پيشنهاداتي براي آموزش شهروندي در نظام آموزش و پرورش

1. مشارکت دانش آموزان در فعاليت هاي فوق برنامه چون علاوه بربرنامه درسي و تدريس در سطح مدرسه محيط هاي نظير خانواده، گروه همسالان، مساجد، رسانه هاي گروهي بر يادگيري مدني دانش آموزان موثر است. 

2. رويکرد موثر در آموزش شهروندي بايد، حقوق و مسئوليت ها رامتقابلا مورد تاکيد قرار دهد و علاوه بر شهر وند عمومي به شهروند خصوصي نيز توجه نماييم. بدين منظور لازم است با اتکاء به اخلاق مشارکت، يک پل ارتباطي ميان حقوق و مسئوليت هابرقرار کنيم.

3. ضرورت برنامه جامه آموزش شهروندي بين خانه، مدرسه و جامعه لذا نمي توان آن را منزله يک ماموريت تنها به مدرسه واگذار کرد.

4. از آموزش شهروندي بايد به عنوان يک ابزار در جهت وحدت و انسجام اجتماعي استفاده کرد. آموزش پرورش رسمي لازم است زمينه ايجاد وحدت ملي و وفاق و انسجام اجتماعي را فرهم کند. و در حد توان به استقرار نظم اجتماعي و انتقال فرهنگ ديني ، ملي و بومياز نسلي به نسل بعد کمک کند.

5. تدوين کتاب هاي کمک آموزشي براي کودکان به زباتن ساده در زمينه آموزش شهروندي و تدوين کتاب هاي آموزش براي معلمان.

6. تاکيد بر روش هاي تدريس فعال که براي آموزش سياسي، اجتماعي ازقابليت شهري برخوردار است به عنوان روش تدريس غالب از اين روش هاي فعال مي توان، به روش حل مسئله، تفکر انتقادي، پژوهش گروهي و ايفاي نقش اشاره کرد .

7. فراهم کردن زمينه مشارکت جدي بخش هاي دولتي و غير دولتي که به ويژه در زمينه تربيت اجتماعي، سياسي و مدني فعال اند (همچون نيروي انتظامي، شهرداري ها،NGOهاي فعال در زمينه آموزش شهروندي) .

8. مخاطب شناسي و ارائه مفاهيم شهودي مناسب با توانايي و ظرفيت روحي علمي.

9. به کارگيري روش هاي تبليغي صيحيح و منطقي در ايجاد و گرايش به حقوق شهروندي است. از آنجا که ايران کشوري مذهبي است و شهروند مطلوب در ايران شهروند مذهبي است. دين خواهي و احساس انگيزه براي پاسخگويي به نيازهاي روحي و معنوي نيز ميتواند يکي از راهکارهاي ارتقاي شهروندي در ايران باشد.

10. آموزش خانواده¬ها در مورد شهروندي، چون خانواده يکي از نهادهاي مهم تربيتي است و فرزندان در خانواده ها شخصيت روحي وتربيت ذهني را براي ورود به اجتماع را مي آموزند .


-------------------------------
منابع:
1-فالکس،کيث ، (1381)، شهروندي ،ترجمه محمد تقي دل فروز،تهران.، انتشارات کوير
2-فتحي و اجار گاه ، کورش و ديباو اجاري ، طلعت (1381) ، تربيت شهر وندي نشر کوير
3-فرميهني و فراهاني ،محسن و عيوضي مريم ، (1388) ، مباني ارزش شناسي تربيت شهر وندي ، مقاله
4-فرميهني فراهاني ،محسن ، (1389) ،تربيت شهروندي،تهران.،انتشارات آييژ
5-گليار،حسين،(1381)،تاثير آموزش و پرورش در تحقق جامعه مدني و نظام مردم سالاري ديني،تهران .،انتشارات پژوهشکده ي تعليم وتربيت
6-نيکفر ، محمد رضا،(1378)خشونت،حقوق بشر ،جامعه مدني،تهران .،انتشارات طرح نو
7-آشتياني ،مليحه ، تحليل جامعه شناختي از وضعيت شهروندي در لرستان ، مجله جامعه شناسي ايران ، دوره چهارم ، ش3،(1381) ، ص 60-80
7-آشتياني ، مليحه ،(1383)، بررسي روش هاي مناسب لحاظ کردن ارزش هاي شهروندي با توجه به موازين ديني در برنامه درسي ،سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزش وزارت آموزش و پرورش
8-حسن بصيري هريس،دفاع از حقوق شهروندي روزنامه حمايت (1386) ايران نمايه ،مقاله
9-افروغ ، عماد ، (1387) ، حقوق شهر وندي و عدالت ، تهران .، انتشارات سوره ي مهر
10-برخورداري مهين و ديگران، (1387) ،تربيت شهروندي(با تاکيد بر مولفه ها )، اصفهان.، انتشارات جهاد دانشگاهي
11-پير هادي ، علي اکبر ، (1375) ، حقوق شهر وندي ، تهران .، انتشارات سروش ملل
12-ديبا، طلعت و فتحي و آجارگاه، کورش ،(1381) تربيت شهروندي، تهران.،نشر فاخر
13-معاونت آموزش قوه قضائيه، 1384، نگاهي به حقوق شهروندي و آزاديهاي مشروع، چاپ اول، انتشارات نشر قضا




نويسنده : حسن بصيري هريس





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان