بسم الله
 
EN

بازدیدها: 455

شايستگى زنان براى‏ عهده ‏دار شدن قضاوت- قسمت سوم

  1397/5/21
قسمت قبلي

آنچه گذشت گزيده ‏اى بود از ديدگاه هاى فقهاء شيعه، ظاهرا همين اندازه از نقل ديدگاه هاى پيشوايان مكتب فقهى شيعه و نيز مكتب فقهى اهل سنت بسنده كند. كوتاه سخن آن كه بر پايه آنچه گذشت ديدگاه هاى مطرح شده در اين زمينه از اين قرار است:

1 . مرد بودن براى قاضى شرط است مطلقا. ديدگاه مشهور فقهاء شيعه و كسانى همانند شيخ طوسى، محقق حلى، علامه حلى، شهيد اول و ثانى، قاضى ابن براج، ابن زهره و گروهى ديگر كه پيشتر نامشان را آورديم همين است.

2 . مرد بودن براى قاضى شرط نيست مطلقا. طبرى از اهل سنت اين ديدگاه را پذيرفته و در ميان شيعه نيز از عبارات كسانى چون محقق اردبيلى، محقق قمى، محقق خوانسارى - رضوان الله عليهم اجمعين - چنين بر مى‏آيد كه به اين ديدگاه، نظر بلكه تمايل دارند.

3 . تفاوت نهادن ميان مسائل و موضوعات قضاوت، چنان كه از ابو حنيفه و پيروانش نقل شده كه در آنچه گواهى زن در آن پذيرفته نيست مرد بودن را شرط قاضى دانسته ‏اند و در آنچه گواهى زن در آن پذيرفته است اين شرط را لازم ندانسته و قضاوت زن را پذيرفته ‏اند.

اينك هر يك از اين سه ديدگاه را نقد مى‏كنيم و بر مى‏رسيم.

آنچه نگاه درست و دقيق به مساله اقتضا مى ‏كند، در يك دسته بندى كلى ادله ‏اى كه براى ديدگاه نخست وجود دارد اينهاست: 

يك : عمده ‏ترين دليل اين ديدگاه حديث نبوى است كه احمد، بخارى، ترمذى و نسائى آن را از ابو بكره از رسول خدا(ص) نقل كرده‏ اند كه فرمود: «لن يفلح قوم ولوا امرهم الى امراة‏». خوانديد كه در نيل الاوطار شوكانى درباره سبب صدور اين حديث چنين آمده است: چون به پيامبر خدا(ص) خبر رسيد كه مردم ايران دختر كسرى را به پادشاهى پذيرفته ‏اند فرمود: «لن يفلح قوم ولوا امرهم امراة‏».

 اهل سنت بدين حديث چنگ زده، به استناد آن مرد بودن را براى همه منصب هاى ولايتى، از ولايت عامه گرفته تا لايت‏خاصى چون قضاوت حتى در شهرى كوچك، شرط دانسته ‏اند با اين ادعا كه توليت امر كه در حديث نبوى از آن سخن به ميان آمده عام است و قضاوت را نيز در بر مى‏گيرد; چرا كه قضاوت در حوزه سياست و تدبير و سامان دهى امور ومنصب حكومت و سلطنت جاى دارد. 

به ديگر سخن آنان مدعى ‏اند قيمومت بر مردم و پيشوايى كردن آنان و سامان دهى امور آنان با قضاوت يكى است. بر پايه چنين گمان و ادعايى است كه به شرط مرد بودن براى قاضى تصريح كرده‏ اند، از آن روى كه به دلالت ‏حديث نبوى «لن يفلح قوم ولوا امرهم امراة‏» زن از كمال لازم براى عهده‏ دار شدن ولايت بى بهره است.

 در حالى كه معناى توليت آن است كه منصب پيشوايى مردم و زمام امور به دست كسى داده شود. بر اين پايه «ولى امر» كسى است كه