بسم الله
 
EN

بازدیدها: 83

صد پرسش و پاسخ در فقه و حقوق اقتصادي- قسمت اول

  1397/5/15

مقدمه

فقه و حقوق اقتصادي، رشته دانشگاهي جديدي ميباشد که از ترکيب سه دانش فقه، حقوق و اقتصاد تشکيل يافته است. راه اندازي رشته فقه و حقوق اقتصادي اين فرصت را فراهم نموده که با يک نگاه سيستمي به تعاملات بشري در چارچوب يافته هاي فقهي، حقوقي و اقتصادي توجه شود. مطالب اين کتاب در سيزده حوزه و در قالب پرسش و پاسخ مي کوشد به شفاف شدن موضوع ياري رساند.

اين سيزده حوزه که هريک در قالب يک فصل آمده عبارت از 1-نظام اقتصادي اسلام، 2-آيات الاحکام حقوق اقتصادي، 3-فقه و حقوق محيط زيست، 4-فقه و حقوق مشارکت هاي تجاري، 5-فقه و حقوق بازارهاي مالي، 6-مسئوليت مدني، 7-تحليل اقتصادي حقوق، 8-حقوق رقابت، 9-حقوق قراردادهاي بين المللي، 11-حقوق تأمين مالي سرمايه گذاري خارجي، 11-فقه و حقوق ابزارهاي مشتقه، 12-حقوق بازار بورس و 13-اقتصاد ايران ميباشند. رشته فقه و حقوق اقتصادي به جاي نگاهي انتهاگرا، رويکردي فرايندي را تعقيب کرده و مي کوشد اقتصاد را در چارچوب فقه و حقوق بررسي نمايد و ديدي پيشرفته تر از مطالعه فقه، حقوق و اقتصاد به تنهايي ايجاد مي کند.

مطالب کتاب در دو قسمت شامل سيزده فصل به ترتيب حوزه هاي مورد اشاره و منابع مرتبط با فصول، سازماندهي شده است. 

فصل اول: نظام اقتصادي اسلام


پرسش 1 :نظر دانشمندان مسلمان در مورد نظام اقتصادي اسلام را توضيح دهيد.

منذر قحف: نظام اقتصادي اسلام سه جزء دارد:
1 -فلسفه اقتصادي
2 -قاعده هاي کلي
3 -قاعده هاي جزئي
به اعتقاد ايشان روش کشف اين نظام مانند روش کشف قواعد فقهي است.

محمد شوقي: اقتصاد اسلامي داراي مذهب و نظام است. مذهب اقتصادي از اصول ثابتي مانند ارث صحبت مي کند و نظام اقتصادي از تطبيق اين اصول در زمانها و مکانهاي گوناگون با اجتهادهاي متفاوت پديد مي آيد.

سيدحسين معزي: اعتقاد دارد که نظام اقتصادي اسلام، مجموعه اي از الگوهاي رفتاري و روابط اقتصادي در حوزه هاي توليد، توزيع و مصرف است که از کتاب و سنت پيامبر و امامان معصوم و عقل استنباط ميشود.

پرسش 2 :در چارچوب نظام اقتصادي اسلام، الگو و اهميت آن را توضيح دهيد.

الگو، نمايش ساده عوامل مؤثر در رفتار و رابطه مورد مطالعه ميباشد. فرض ميشود که الگوها در چارچوب احکام حقوقي و اخلاق اسلامي بوده، لذا نظام اقتصادي اسلام نظام احکام رفتارها و روابط اقتصادي نيست بلکه نظام الگوهاي رفتاري و روابط اقتصادي است و نظام احکام رفتارها و روابط اقتصادي به منزله چارچوب نظام بوده و جزء نظامهاي پيرامون نظام اقتصادي ميباشد.

پرسش 3 :نظام اقتصادي اسلام را تعريف کرده و ويژگيهاي آن را نام ببريد.

نظام اقتصادي اسلام رفتارها و روابط اقتصادي در حوزه هاي توليد، توضيح تا مصرف را تحت تأثيرقرار مي دهد و شامل ويژگيهاي زير است:

1 -بايد همه اصول و قوانين و قواعد نظام اقتصادي اسلام رعايت و به صورت کامل اجرا شود تا نتايجي که نظام اقتصادي ميخواهد به دست آيد (همه يا هيچ).

2 -نظام اقتصادي اسلام سرشار از ارزشهاست.

3 -نظام اقتصادي تحت تأثير ميزان عمل مردم به اخلاق و توصيه هاي ديني آنهاست.

4 -نظام اقتصادي اسلام نظامي پوياست يعني در آن قانون ثابتي که همه جزئيات را شامل شود وجود ندارد.

پرسش 4 :اصول نظام اقتصادي اسلام را نام ببريد.

1 -در نظام اقتصادي اسلام مالک خداست.

2 -خداوند واحد است و چيزهاي ديگر مخلوق او.

3 -ايمان به روز رستاخيز.

4 -مبني بر آزادي عمل.

6 -رعايت توازن.

7 -مصرف في النفسه هدف نيست.

8 -مبني بر عدالت است.

9 -مبني بر تحريم رباست.

10-توزيع ثروت بعد از مرگ به وسيله قانون ارث صورت و انتقال مييابد.

11 -نقش دولت تأمين خدمات، امنيت و بهداشت است به شرط رعايت آزادي و حقوق.

پرسش 5 :تفاوت نظام سرمايه داري و مارکسيتي با نظام اقتصاد اسلامي در چيست؟

محور اصلي مارکسيتم بر اساس نياز است ولي محور اصلي سرمايه داري تقاضا ميباشد در مارکسيستم انديشه هاي مبارزات طبقاتي و تضاد با منافع سرمايه داري است ولي در سرمايه داري آزادي عمل و دستان نامرئي مطرح ميباشد و هدف حداکثر سود و افزايش ثروت است و نقد اصلي عدم توجه به خدا و آخرت ميباشد. در نظام اقتصادي اسلامي، خداوند واحد بوده و بقيه مخلوق او هستند و اعتقاد به روز آخرت افق زماني براي هر عمل و تعليم اقتصادي را گسترش ميدهد و تخصيص منابع (زمان، نيروي انساني و سرمايه) را تحت تأثير قرار ميدهد. 

در سرمايه داري مالکيت خصوصي تعريف شده و آزادي عمل وجود دارد و هرگونه روابط اقتصادي مجاز و تصرف نيز مجاز است. در مارکسيتي حق مالکيت بر عهده طبقه پرولتاريا بوده که نماينده آن توسط رهبري مشخص ميشود و آنها هستند که تصميم ميگيرند چه چيزي توليد، چقدر توليد و به چه کسي تحويل بدهند و منفعت جمع در نظر گرفته ميشود. در نظام اقتصاد اسلامي مالک خداست و بقيه مخلوق اويند همه ثروتها ملک خداست. 

پرسش 6 :ارتباط اسلام و اقتصاد از نظر منذر قحف را توضيح دهيد.

هر کس اسلام را مطالعه کند به اين نکته پي ميبرد که اين دين نسبت به اديان گذشته توجه ويژه اي به اقتصاد داشته است اين ويژگيها را ميشود اين گونه خالصه کرد:

الف) وجود بسياري توجيهات، تشريحات و احکام اقتصادي.

ب) وجود سخنان متعدد که به فهم رفتار اقتصادي در گروه ها کمک ميکند.

پرسش 7 :از ديدگاه منذر قحف، اقتصاد اسلامي را تعريف کنيد.

الف) اقتصاد اسلامي بررسي نظام اقتصادي اسلام است. چارچوب قانوني آن را اصول و احکام شريعت مشخص ميکند و حدود، انگيزه رفتاري و الگوي آن توسط برنامه نظام اسلامي بيان ميشود.

ب) اقتصاد اسلامي بررسي رفتار اقتصادي انسان است که از دو مصدر معرفت يعني وحي و تجربه انساني ناشي ميشود اين همان چيزي است که ما آن را تحليل اقتصادي مينماييم.

پرسش 8 :از ديدگاه منذر قحف مباني اخلاقي نظام اقتصادي اسلام چيست؟

از ديدگاه منذرقحف اخلاق تاروپود قوانين اسلامي بوده و داراي چهاراصل عدالت، تسخير، نوع دوستي واحسان ميباشد. عدالت از برابري آفريدگان در پرستش آفريدگان سرچشمه ميگيرد و تسخير که مبتني بر کرامت انسان و برتري دادن او به ديگر مخلوقات و سپردن بار لطافت عقل و رسالت بزرگ الهي به اوست، نوع دوستي از ويژگيهاي انحصاري اخلاقي برگرفته از وحي است و احسان مبتني بر پاسخ نيکي به بهتر از آن ميباشد. 





نويسندگان:
- دکتر علي شهنوازي
- دکتر مصطفي کريم زاده خويي





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان