بسم الله
 
EN

بازدیدها: 138

زنده شدن اميدها با دستيابي به فناوري استحصال آب هاي ژرف

  1397/5/15
خلاصه: با دستيابي به فناوري استحصال آب هاي ژرف در سيستان و بلوچستان، اين منبع عظيم به عنوان يکي از راهکارهاي حل مشکل خشکسالي مطرح شده و اميدها را براي حل مشکل بي آبي پررنگ کرده است.

مردم سيستان و بلوچستان اين روزها و پس از تحمل 2 دهه خشکسالي با مشکلات فراواني روبه رو هستند و با توجه به اينکه عمده فعاليت اقتصادي و معيشتي مردم اين استان در طول تاريخ برمبناي فعاليت هاي کشاورزي و دامداري استوار بوده است از همين رو استمرار  خشکسالي سبب شده که وضعيت معيشتي مردم مرزنشين اين استان شرقي کشور درحد بحراني قرار بگيرد و بسياري از کشاورزان در نقاط روستايي سيستان و بلوچستان به دليل خشکسالي‌ زمين‌ها و احشام خود را رها کنند و به شهرها مهاجرت کنند.

با توجه به آخرين آمار در حال حاضر حدود 500 هزار نفر از مردم سيستان و بلوچستان در سکونت‌هاي غيررسمي و حاشيه شهرهاي‌ زاهدان، چابهار، کنارک، ايرانشهر و زابل با کمترين امکانات زندگي مي‌کنند.

البته موضوع در منطقه سيستان بسيار پيچيده تر است زيرا با توجه به اينکه ورودي آب رودخانه هيرمند در سال 96 حدود 98 درصد کاهش داشته است و همينطور عدم آبگيري هامون به عنوان کانون اصلي شن هاي روان و ريزگردها، بيماري هاي تنفسي و چشمي نيز طي چند سال اخير در اين منطقه افزايش چشمگيري داشته است.

از سوي ديگر با توجه به اينکه آب مورد نياز حدود 50 درصد از جمعيت استان سيستان و بلوچستان از طريق رودخانه هيرمند و چاه نيمه ها تامين مي‌شود اين عدم دريافت حق آبه قطعا موجب بروز مشکلات عديده اي در آينده مي شود.

طبق آمار ارائه شده 70 هزار متر مکعب از نياز آبي شهر زاهدان از طريق خط نخست انتقال آب از چاه نيمه هاي سيستان تامين مي شود از همين رو تامين آب شهر زاهدان با جمعيتي افزون بر يک ميليون نفر به شدت به خط انتقال آب از چاه نيمه ها وابسته است و از سوي ديگر آب چاه نيمه ها هم به ورود حق آبه هيرمند از کشور افغانستان وابسته است که همانطور که پيش از اين نيز گفته شد با توجه به اينکه امسال و سال گذشته تقريبا هيچ آبي از خارج کشور به اين رودخانه وارد نشده است مشکلات اين منطقه بسيار پيچيده تر شده است.

بر اساس آخرين آمارها 100 درصد مساحت سيستان و بلوچستان امسال دچار خشکسالي همه‌جانبه شده استهمينطور کاهش نزولات جوي موجب شده خشکسالي و بي‌آبي امسال در سيستان و بلوچستان به اوج خود برسد به گونه اي که به گفته مديرکل دفتر مديريت بحران استانداري سيستان و بلوچستان، بر اساس آخرين آمارها 100 درصد مساحت سيستان و بلوچستان امسال دچار خشکسالي همه‌جانبه شده است.

رضا اربابي مي‌گويد: امسال 73.2 درصد مساحت استان گرفتار خشکسالي شديد، 0.9 درصد خشکسالي بسيار شديد و 25 درصد نيز دچار خشکسالي متوسط شده؛ که با اين تفاسير همه مساحت استان دچار خشکسالي شده است که در دوره‌ خشکسالي اخير سيستان و بلوچستان بي‌سابقه است.

البته اگر چه وجود اقليم گرم و خشک و کم آبي در بسياري از مناطق ايران مقوله تازه اي به شمار نمي رود، اما قطعا مديريت بهينه منابع و همچنين پيدا کردن راه هاي جايگزين براي تامين آب مي تواند کمک شاياني به بهبود اوضاع موجود کند.

از همين رو مدتي است که در بين مسئولان و کارشناسان حوزه آب استفاده از راه هاي جايگزين همچون انتقال آب بين حوضه‌اي، باروري ابرها، بهره‌برداري از آب‌هاي ژرف و مواردي از اين دست براي رفع بخشي از مشکل کم آبي مطرح شده است.

البته به نظر بسياري از کارشناسان براي مقابله با هر بحراني بايد سه راه حل کوتاه‌مدت، ميان‌مدت و بلندمدت را مدنظر داشت تا به بهترين نحو هر موضوعي را حل کرد.

از همين رو سال گذشته وزارت نيرو به دليل مواجهه با بحران کم آبي در ايران در پروژه اي جديد، موضوع اکتشاف آب در ذخاير ژرف زمين را با همکاري کشور روسيه شروع کرد و بالاخره هيئت دولت با صدور بخشنامه اي مقرر کرد مبلغ 250 ميليارد ريال اعتبار از محل منابع قانون تشکيل سازمان مديريت بحران کشور، براي تامين آب شرب اضطراري استان سيستان و بلوچستان در قالب انجام حفاري آب ژرف در اختيار وزارت نيرو قرار بگيرد.

استفاده از آب‌هاي دريا و آب‌هاي ژرف تنها راه نجات از بي‌آبي


رئيس سازمان مديريت بحران کشور در سفري که دي‌ماه سال گذشته به چابهار داشت در جمع مديران شوراي هماهنگي بحران سيستان و بلوچستان زماني که مديران استاني مهم‌ترين دغدغه اين استان را بي‌آبي عنوان کردند، گفت: استفاده از آب‌هاي دريا و آب‌هاي ژرف تنها راه نجات از بي‌آبي در اين استان و کشور است که مي‌تواند بسياري از مشکلات را در بلندمدت حل کند.

اسماعيل نجار شيرين سازي آب دريا و استحصال آب از دريا را به‌عنوان مطمئن‌ترين، بهترين و کم‌هزينه‌ترين راه براي رفع مشکلات بي‌آبي و تأمين آب کشاورزي و صنعت به شمار آورد.

وي بر احداث آب‌شيرين‌کن در کنار دريا تأکيد کرد و افزود: 25 ميليارد تومان اعتبار براي استحصال آب‌هاي ژرف در استان سيستان و بلوچستان نيز پيش‌بيني‌شده است.

وي افزود: اکثر نقاط کشور با بي‌آبي مواجه هستند و آب چاه‌هاي شرب و کشاورزي به‌شدت افت کرده است.

اما بالاخره مطالعات شناسايي ذخاير جديد آب در مناطق ژرف و عميق ايران آغاز شد تا بعد از شناسايي ظرفيت هاي آبي کشور، از طريق نقشه‌هاي سطحي زمين شناسي و مطالعات ژئوفيزيک عمليات حفاري در جست وجوي منابع تجديدپذير آب در مناطق اولويت‌بندي شده کشور انجام شود که طبق برآوردهاي انجام شده مناطقي مانند سيستان و بلوچستان، خراسان جنوبي و کرمان در اولويت حفاري براي رسيدن به آب ژرف قرار دارند.

ورود ايران به موضوع برداشت آب هاي ژرف براي نخستين بار در منطقه سيستان


حبيب الله دهمرده، نماينده مردم سيستان در مجلس شوراي اسلامي در اسفند 96 در گفت و گو با خبرگزاري خانه ملت، طرح حفاري از آب هاي ژرفي در سيستان و بلوچستان را رويدادي تاريخي در ايران و خاورميانه دانست و گفت: براي نخستين بار موضوع حفاري آب هاي ژرف در تيرماه 95 در نشست اعضاي کميسيون آموزش و تحقيقات با معاون علمي و فناوري رئيس جمهور را مطرح کردم و يادآور شدم بايد به سمت اقدامات و پروژه هاي نوين گام برداشت.

نماينده مردم زابل، زهک، هيرمند، نيمروز و هيرمند در مجلس شوراي اسلامي، افزود: بعد از طرح اين موضوع چندين جلسه با معاون علمي و فناوري رئيس جمهور و همکاران ايشان در محل دفتر فناوري برگزار شد و حاصل و ثمره اين نشست ها منجر به انعقاد صورت جلسه اي در 28 تيرماه سال 95 شد که يکي از موارد مهم اين صورت جلسه موضوع حفاري و برداشت آب هاي ژرف در سيستان  بود.

وي ادامه داد: ستاري مطرح کرد که دانش حفاري آب هاي ژرف در ايران وجود ندارد و اين دانش در اختيار کشورهاي روسيه و فرانسه است که به حول و قوه الهي به مدت دو سال مطالعات علمي فراواني بر روي اين پروژه انجام که در نهايت اين دانش و فناوري در کشور بومي شد.

اين نماينده مردم در مجلس دهم، با يادآوري اينکه با تلاش هاي مداوم رديفي در بودجه96 براي مطالعه آب هاي ژرفي در سيستان پيش بيني شد، تصريح کرد: از رئيس کميسيون تلفيق بودجه بابت پيش بيني اين رديف سپاسگزاري مي کنم.

دهمرده ادامه داد: براي علمياتي شدن اين پروژه تفاهم نامه اي ميان وزارت نيرو و بنياد مستضعفان منعقد شده که بر اساس آن  به حفر چاه آب اقدام کنند، از سوي ديگر رئيس سازمان برنامه و بودجه نيز  25 ميليارد تومان به اين موضوع اختصاص داده است.

اين نماينده مردم در مجلس دهم، با يادآوري اينکه حفر چاه استخراج آب هاي ژرف در سيستان به عمق 2 هزار متر در حال انجام است، تصريح کرد: مردم سيستان سال ها است با خشکسالي و کمبود آب دست و پنجه نرم مي کنند و حفر اين چاه اميد را در دل آنها شکوفا مي کند و اميدوار هستيم حفر چاه بعدي در بلوچستان باشد.

نماينده مردم زابل، زهک،  هيرمند، نيمروز و هامون در مجلس شوراي اسلامي، در توضيح آب هاي ژرف، گفت: آب هاي ژرفي آب هاي جوان در عمق500 تا 3 هزار متري زمين است و بر اساس مطالعات انجام شده مشخص شد در سيستان امکان استخراج از آب هاي ژرف وجود دارد.

اما موضوع به اين جا ختم نشد و به نظر تعدادي از کارشناسان دراينکه جزئيات و اهداف اين پروژه چيست و تا چه حد راهگشاي تامين منابع آبي است ابهاماتي وجود دارد همچنين در خصوص مسائل زيست محيطي اين پروزه نيز نگراني هايي مطرح شد.

اطلاعات علمي در مورد آبهاي ژرف در دست نيست


غلام عباس کاظمي، استاديار سابق دانشگاه صنعتي شاهرود و متخصص ايزوتوپ و شيمي آب زيرزميني در مورد  بهره برداري از آبهاي ژرف و اينکه چقدر اين پروژه عملياتي است، اظهار داشت: اين پروژه از حدود 3 سال پيش سر زبانها افتاده و حتي اول برخي شرکت هاي خصوصي مي خواستند در مورد آن اقدام کنند اما نتوانستند از وزارت نيرو مجوز بگيرند. در ابتدا برخي دانشگاه ها نيز درگير اين پروژه بودند.

وي با بيان اينکه البته واقعيت آن است که اطلاعات، دانش و تخصص مربوط به آبهاي ژرف در ايران بسيار کم است و در مورد اينکه چقدر آب ژرف در زير زمين وجود دارد و يا کدام مناطق داراي آب ژرف هستند، اطلاعات کافي در دسترس نيست، ادامه مي دهد: اينکه در اين پروژه روس ها چه پيشنهادي داده اند و مي خواهند چه تخصص ها، تکنولوژيها و ابزارهايي را وارد کار کنند، اطلاعات زيادي در دست نيست و اما به طور کل در سطح دنيا هم تخصص و اطلاعات زيادي راجع به اين روش وجود ندارد و تنها چند کشور روي آن کار کرده اند که البته با خطا هم همراه بوده است.

کاظمي با اشاره به کشور ليبي که تجربه حفر آب هاي ژرف را دارد، مي گويد: 50 سال پيش ليبي به دنبال نفت بود که به صورت تصادفي به چاه آب رسيد. به همين دليل بزرگترين سفره آب زيرزميني فسيلي در کشورهاي ليبي، چاد، مصر و الجزاير بوده که با هم حدود 1.5 برابر مساحت ايران مساحت دارد.

وي با بيان اينکه اين پروژه اگر بخواهد در ايران اجرايي شود بايد به صورت يک پروژه ملي تعريف و از همه ظرفيت ها استفاده شود، مي افزايد: اگر بخواهند اين پروژه را به يک گروه کوچک بسپارند، امکان موفقيت آن کم است. با وجودي که قرار است براي اولين بار پروژه اي در اين سطح انجام شود که در دنيا نيز تجارب زيادي از آن وجود ندارد، بايد از تمام اطلاعات و دانش متخصصان اين بخش براي آن استفاده کرد.

اين متخصص ايزوتوپ و شيمي آب زيرزميني، با تاکيد براينکه اين پروژه، پروژه اي بسيار پيچيده است و اطلاعات علمي زيادي از آن در دست نيست، در مورد امکان عملياتي شدن آن در کوير، تاکيد مي کند: بله امکان آن وجود دارد. به هرحال در اين پروژه مکان هايي دراولويت قرار گرفته که آب کم است. البته بايد توجه داشت که اين پروژه در حد مطالعه است اما در صورتي که از همه ظرفيت ها استفاده شود تضمين به آب رسيدن وجود دارد.

وي افزود: در اغلب مناطق امکان وجود آب در اعماق زمين وجود دارد اما کيفيت آن مناسب نيست. به همين دليل حتي اگر سفره هاي آب زيرزميني ژرف کشف شوند و کيفيت شان مناسب نباشد، املاح آنها ارزش بيشتري نسبت به آب خواهد داشت و ما مي توانيم از املاح آن استفاده کنيم. چرا که اين املاح با توجه به اينکه با لايه هاي مختلف زمين درتماس هستند با املاح آب دريا متفاوتند.

اين استاديار سابق دانشگاه با تاکيد براينکه از نظر اقتصادي ضرري در اين پروژه ديده نمي شود، در خصوص موفقيت اجراي اين طرح ادامه مي دهد: در اجراي اين پروژه براي پيدا کردن منابع آب شيرين تضمين 100 درصدي وجود ندارد. اگرچه امکان پيدا کردن آب وجود دارد اما تضمين آب شيرين نيست. البته اگر آب شيرين هم نباشد باز هم به صرفه است.

کاظمي با بيان اينکه از اين حيث که بداني زير سطح زمين چه خبر است و اکتشاف کنيم ما موافق اين پروژه هستيم و روي آن حدود 3 سال هم کار کرده ايم، تصريح کرد: مطالعه در اين مرحله ضرري ندارد و حتي ضروري است اما بحث بهره برداري و استفاده از اين اکتشافات در مراحل بعدي است. بايد در مراحل بعدي کنترل و مقررات‌گذاري شود تا يک نقشه راه داشته باشيم که بدانيم از کجا شروع کنيم و اين پروژه به کجا ختم مي شود.

کار حفاري چاه آب ژرف در منطقه سيستان شروع شد


فرماندار زابل در گفت و گو با خبرنگار مهر، اظهار داشت: کار حفاري اين چاه از مدتي قبل و پس از تصويب آغاز شد و اعتبار لازم نيز براي آن در نظر گرفته شده است که اميدواريم هرچه زودتر به سرانجام برسد.

هوشنگ ناظري با اشاره به اينکه اعتبار اين طرح از سوي دولت تصويب و اختصاص يافته است، افزود: سيستان و بلوچستان اولين استاني است که طرح حفاري آب‌هاي ژرف در آن اجرا مي‌شود.

وي با اشاره به اينکه آب مورد نياز 50 درصد از جمعيت استان سيستان و بلوچستان از طريق رودخانه هيرمند تامين مي‌شود، خاطرنشان کرد: اين موضوع در حالي است که متاسفانه امسال هيچ آبي از خارج کشور به اين رودخانه وارد نشده است.

فرماندار زابل ادامه داد: پيش از خشکسالي بين  70 تا 90 درصد مردم منطقه سيستان به کشاورزي اشتغال داشتند که متاسفانه در سال هاي اخير به دليل نبود آب آمار بيکاري در منطقه به شدت بالا رفته است.

پس از مطرح شدن موضوع استفاده از آب هاي ژرف اين خبر به مهمترين خبر در منطقه سيستان تبديل شد زيرا مردم اين منطقه به عنوان تنها اميد باقي مانده شان به آن نگاه مي کردند و در اين ميان خبرهاي ضد و نقيضي نيز مطرح مي شد تا اينکه عبدالرضا رحماني فضلي، وزير کشور در سفر ماه گذشته خود از نزديک از پروژه چاه آب ژرف منطقه سيستان بازديد کرد.

چاه آب ژرف در منطقه سيستان به آب رسيد


وزيرکشور در نشست شوراي اداري منطقه سيستان در فرمانداري زابل با اشاره به آب رسيدن چاه ژرف در سيستان گفت: در حال حاضر 35 ليتر آب بدون پمپاژ از عمق 2 هزار و 500 متري از طريق اين چاه به سطح زمين مي‌آيد که اميدواريم نتايج بسيار خوبي نيز به همراه داشته باشد.

عبدالرضا رحماني فضلي با تاکيد بر اينکه تحقيقات در اين خصوص همچنان ادامه دارد، گفت: به گفته مجري طرح، اين ميزان آب در چند روز آينده به 100 ليتر در ثانيه نيز افزايش مي‌يابد.

در مجموع نکته اي که در اين ميان بسيار حائز اهميت است اين است که با توجه به وجود بحران آب در کشور و استان سيستان و بلوچستان استفاده از روش هاي جديد براي تامين و همچنين استفاده بهينه از آب يک ضرورت است.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان