بسم الله
 
EN

بازدیدها: 85

ازدواج و خانواده- قسمت اول

  1397/2/25

پيش گفتار

قرآن، تنها کتاب آسماني است که از تحريف مصون مانده و کلامي است که بر بلنداي قله فصاحت و بلاغت، هدايت و رستگاري را نويد مي دهد**ان هذا القرآن يهدي للتي هي اقوم و يبشر المومنين (اسراء/17،9).***.
قرآن، عالي ترين معارف گنجينه غيب را همراه با آهنگي روح نواز به عالميان هديه مي کند**و اتبعوا احسن ما انزل اليکم (زمر/39،55).***.
قرآن، سرشار از حقايقي است که آدمي جز در پرتو وحي، از آن نصيبي نخواهد داشت، نعمت بزرگي که پروردگار هستي، عطاي آن را بر زمينيان منتي بزرگ مي داند**لقد من الله علي المومنين اذ بعث فيهم رسولا من انفسهم يتلوا عليهم آياته و يزکيهم و يعلمهم الکتاب و الحکمة (آل عمران/3،164).***.
قرآن، چشمه سار بي پايان و فوران آب حيات است ** يا ايها الذين آمنوا استجيبوا لله و للرسول اذا دعاکم لما يحييکم (انفال/8،24).***. اکسير سعادت و شراب جاودانگي است. شعاع پرفروغش، روشني بخش ظلمت کده دنياست.** و انزلنا اليکم نورا مبينا (نساء/4،174)؛ کتاب انزلناه اليک لتخرج الناس من الظلمات الي النور (ابراهيم/14،1).***.
جهان شمولي و جاودانگي آيات الهي قرآن، اقتضا مي کند که در همه زمان ها، محور حل مشکلات و زداينده ظلمت و جهل و حيرت گمراهي باشد. پيشرفت و تکامل علوم از طراوت و تازگي آن نکاهد و محوريت پيام آسماني را مخدوش نسازد.
امروزه در جهان معاصر، با تراکم دانش و انفجار اطلاعات، شاهد شبهات و پرسش هاي فراوان و موضوعات متنوعي هستيم که جهان پرالتهاب کنوني، به ويژه جوامع اسلامي را به چالش فرا خوانده و دين مداران پرسوز را به دفاع از ساحت قرآن دعوت مي کند.
حوزه هاي علميه، سنگربانان شريعت نبوي و پاسداران انديشه علوي، پاسخ گويي به پرسش ها و شبهات اعتقادي را اصلي ترين رسالت خود دانسته و همواره اين نقش خطير را به زيبايي ايفا کرده اند.
گروه پاسخ به پرسش هاي قرآني در مرکز فرهنگ و معارف قرآن از زير مجموعه هاي دفتر تبليغات اسلامي، يکي از گروه هاي برخاسته از حوزه علميه در سال 1377 با هدف پاسخ گويي به پرسش هاي قرآني کار خود را آغاز کرد و حدود ده سال به کار خود ادامه داد.
حاصل تلاش اين گروه، پاسخ دهي به حدود شصت هزار پرسش کتبي و هزاران پرسش تلفني، حضوري، اينترنتي و... بود. تنوع و گستردگي پرسش ها که از حدود دويست شهر سراسر کشور ارسال مي شد، رابطه مطلوب اين مرکز با قشرهاي مختلف جامعه اسلامي را نويد مي داد.
از آن جا که اين پرسشها از متن جامعه برخاسته و مي تواند نمايانگر شبهات و سؤالهاي اعتقادي رايج عصر ما باشد، مرکز فرهنگ معارف قرآن تصميم گرفت تا اين پرسش ها را در مجموعه هاي موضوعي و صنفي ** مقصود از پروژه هاي موضوعي، مجموعه هايي است که با عناويني همچون: علوم قرآني، قرائت قرآن، اخلاق در قرآن و... تنظيم و ساماندهي مي شود و منظور از پروژه هاي صنفي، آن دست از پرسمانهايي است که با توجه به مقاطع مختلف صنفي و تحصيلي يا اصناف و مشاغل اجتماعي تنظيم مي گردد.*** مستقل چاپ و منتشر کند و در دسترس جويندگان حقايق ديني قرار دهد که آنچه فرا روي شماست، يکي از کتاب هاي اين مجموعه است.
قابل توجه است که:
1. منظور از پرسش قرآني پرسشي است که اصل و يا پاسخ آن در قرآن آمده باشد و يا مفسران قرآن به گونه اي آن را مرتبط با آيات قرآن بدانند. توضيح اينکه:
الف) مقصود از آنچه در قرآن آمده مواردي است که عين کلمه يا مترادف يا مفهوم آن در قرآن آمده باشد.
ب) دلالت قرآن بر موضوع، يا محمول بايد به دلالت مطابقي يا تضمني يا التزامي به لزوم بين باشد.
ج) در مواردي که بخشي از پرسش يا پاسخ در قرآن آمده، ضمن استناد به آن بخش، پاسخ با استفاده از روايات، فقه و... تکميل مي شود.
ه) آنجا که نظر قرآن درباره موضوعي خواسته مي شود نيز پاسخ دهي مي شود. هر چند در تقسيم مصطلح نگنجد.
و) بديهي است در هر پرسمان ممکن است درصدي (حدود 15درصد) به تناسب و ضرورت پرسش هاي غير قرآني نيز مطرح باشد که براي تکميل کار، اين پرسش ها نيز به مجموعه اضافه مي شود.
2. اختلاف سطح علمي، تفاوت هاي سني و تنوع فرهنگي پرسش گران، محققان را ملزم مي ساخت که پاسخ ها را با توجه به ويژگيهاي پرسش گر سامان دهند؛ گاه با زباني ساده و بياني عاميانه، پاسخ فراهم مي شد؛ با اين حال در تدوين اين مجموعه سعي بر اين شد که پاسخ ها تا حد امکان يک دست شود.
3. وصول به نظمي کاملا منطقي و تدويني آرماني با توجه به اهداف اين مجموعه، کاري بس دشوار مي نمود که اين مهم با حساسيت فراوان و جلسه هاي متعدد کارشناسي پي گيري شد و تا حد امکان تأمين گرديد.
4. علاوه بر پاسخ گويي به شبهات و پرسش هاي گسترده، از اهداف ديگر تدوين اين مجموعه، ارائه گزارشي از تلاش محققان براي راه يابي به پاسخي گويا و منطبق با سطح علمي، ويژگي هاي سني، فضاي روحي و نيازهاي عاطفي پرسش گر است.
5. ممکن است مستند يا متن ارجاعي برخي از پاسخ ها در نگاه فرزانگان و استادان با کاستي هايي همراه باشد. اين ملاحظات غالبا از نگاه ناظران علمي مرکز نيز دور نمانده، اما با توجه به سطح مخاطبان و اصولي که مي بايست در پاسخ دهي رعايت شود، اين پاسخ ها براي ارسال به پرسش گر و نيز انتشار آن براي عموم، مناسب ارزيابي شده است.
6. عطوفت، شيوايي، اتقان، سادگي، اختصار، استناد و نيز ارجاع پرسش گر به نوشته هاي قابل فهم و در دسترس، اصول مورد توجه اين واحد در مسير شکل گيري اين پاسخ هاست.
7. مجموعه اي که هم اکنون پيش روي شماست، پاسخ به پرسش هايي است که با عنوان پرسمان قرآني ازدواج و خانواده تدوين شده است.
از همه افرادي که در تهيه اين مجموعه، مرکز را ياري کرده اند، به ويژه آقاي علي کرجي که کار بازنويسي و تدوين بخشي را عهده دار بوده و جناب حجةالاسلام و المسلمين آقاي رضا محمدي که نظارت بر طرح را برعهده داشته اند، کمال تشکر و قدرداني را داريم.
مقدمه

انسان موجودي اجتماعي است همانگونه که براي تحقق بخشيدن به فرايند رشد و تکامل خويش به ارتباط با ديگران نيازمند است، بيش از هر موجود ديگر به خانواده نياز دارد. خانواده با ازدواج دو همسر شکل مي گيرد و به پدر، مادر، فرزندان و ديگر بستگان گسترش مي يابد. خانواده يک واحد اجتماعي است که هدف از آن در نگاه قرآن، تأمين سلامت رواني براي اعضاي آن به ويژه زن و شوهر، و فرزندان مي باشد از اين رو به مديران خانواده سفارش مي کند تا در اين راستا بکوشند و خود و خانواده را از هر گونه آفت و زيان دنيايي و آخرتي بر حذر دارند.

همانگونه که مي فرمايند: يايها الذين آمنوا قوا انفسکم و اهليکم نارا و قودها الناس و الحجارة اي کساني که ايمان آورده ايد! خود و خانواده خويش را از آتشي که هيزم آن انسانها و سنگها هستند نگاهداريد. يکي ديگر از مهمترين اهداف اين تشکل ارزشمند، ايجاد آمادگي براي مواجهه با پديده هاي اجتماعي است. قرآن کريم در اين باره مي فرمايد: والذين يقولون ربنا هب لنا من ازواجنا و ذرياتنا قرة اعين واجعلنا للمتقين اماما؛ و کساني که مي گويند خداي ما، ما را از همسران مان نور چشمان ببخش و ما را رهبر پرهيزکاران گردان. اين آيه بر اهميت خانواده و پيش آهنگي آن در تشکيل جامعه نمونه انساني اشاره دارد، بنابراين خانواده، خشت بناي اجتماع است؛ خانواده سالم به مثابه مصالح ساختماني براي يک بناي ماندگار است.

از اين رو خانواده سالم و داراي فرهنگ ديني، سلامت، تعالي و استواري ديني و فرهنگي اجتماع را در پي دارد؛ زيرا جامعه، مجموعه اي، متشکل از افراد مي باشد که بنابر قوانين خاصي با هم زندگي مي کنند، اگر افراد آن جامعه، داراي استعدادهاي خوب و سپس اخلاق و روحيات عالي باشند، آن جامعه نيز موفق خواهد بود.
قرآن کريم بر اساس اهميت و ضرورت هايي که در ازدواج و خانواده وجود دارد، بر تحقق و سلامت آن تأکيد فراوان داشته، از اين رو ده ها آيه درباره کليات و جزئيات ازدواج و خانواده مطرح نموده است و به اين وسيله راه رسيدن مردم به کمال انساني که در اين واحد کوچک اجتماعي پي ريزي مي شود را هموار نموده است.
نوشتار حاضر سعي نموده با بضاعت خود و بر اساس تنوع پرسش هايي که از سوي اقشار گوناگون جامعه اسلامي مطرح شده است گوشه هايي از آن رهنمودها را در قالب پرسش و پاسخ در چند فصل در اختيار جويندگان معارف و احکام ديني قرار دهد. لازم به ياد است که در اين نوشتار سعي شده است بيشتر از پرسش هاي رسيده از سوي اقشار گوناگون، که نشان از نياز غالب و نوع مردم درباره اين موضوع است، مورد بررسي قرار گيرد از اين رو از طرح مباحث تخصصي و غير ضروري پرهيز شده است. اميد است اين اقدام مورد رضايت خداوند قرار گيرد.

1. طبيعت اجتماعي

با توجه به اينکه انسان اصالتا موجودي اجتماعي است، نخستين و مهم ترين بستر فعليت يافتن اين ويژگي در انسان، کانون مقدس خانواده است. بي گمان، خانواده با پيمان ازدواج و پيوند مقدس زن و مرد پايه گذاري مي شود؛ يعني با ازدواج ستون اصلي و حياتي ترين نهاد اجتماعي شکل مي گيرد؛ نهادي که خاستگاه آن در ذات انسان است **پرتوي از قرآن، سيد محمود طالقاني، ج 2، ص 151 و الميزان. ترجمه موسوي همداني، ج 4، ص 493.***. 

از اين رو زن و مرد در همان آغاز ازدواج و تشکيل زندگي مشترک، در آن محيط کوچک، آرام مي گيرند. همان گونه که خداوند منان به گونه اي به اين مسئله اشاره مي کند و خانواده را جاي آسايش و آرامش معرفي کرده مي فرمايد: و من آياتة أن خلق لکم من أنفسکم أزواجا لتسکنوا اليها** روم/21.***؛ و از نشانه هاي او اين که همسراني از جنس خودتان براي شما آفريد، تا در کنار آنان آرامش يابيد.

2. سنت آفرينش

قرآن کريم زوجيت را قانوني فراگير در ميان همه جانداران بيان مي کند، حتي گياهان از اين قانون بيرون نيستند. دستگاه بزرگ آفرينش براي رسيدن به هدف و کمال مطلوب خود و حفظ نوع بشر و موجودات، به همکاري و تعاون دو جنس مذکر و مؤنث نيازمند است؛ از اين رو خداوند موجودات را به صورت نر و ماده آفريده است. 

در آيات فراواني آفرينش زوج گونه انسانها از زن و مرد به عنوان قانون آفرينش بيان شده است: خداوند شما را از خاکي آفريده، سپس از نطفه اي، سپس شما را به صورت زوج هايي قرار داد** ر.ک: تفسير نمونه، مکارم شيرازي، ج 1، ص 650 و ج 3، ص 358، و تفسير آسان، جواد نجفي، ج 14، ص 294 و الميزان، ترجمه موسوي همداني، ج 13، ص 487.***. 

و در آيه ديگر زوجيت را در گياهان مطرح مي کند: او لم يروا الي الارض کم انبتنا فيها من کل زوج کريم ** شعراء/7.***. آيا به زمين نگاه نکردند چه بسيار گياهان از انواع مختلف، نر و ماده و پرفايده آفريديم.
پس ازدواج، پاسخ مثبت به اين قوانين الهي و حرکت در راستاي نظام آفرينش است.

3. پاسخ به نداي فطرت

بي گمان، غريزه جنسي، غريزه اي نيرومند و ريشه دار است که بر اساس نظام حکيمانه الهي در نهاد بشر قرار گرفته است.
به طور طبيعي، هر دختر و پسري که به حد بلوغ و رشد رسيده باشد، يک کشش باطني به جنس مخالف در خود احساس مي کند که اين کشش و جاذبه نهان و ناپيدا با گذشت زمان و بارور شدن توان جواني، به تدريج تمايلي شديد مي گردد تا آن جا که به صورت خواسته اي حتمي و ضروري خود نمايي مي کند. تنها راهي که مي تواند به همه خواسته هاي جنسي مرد و زن پاسخ مناسب دهد و روح پرالتهاب آنان را کاملا معتدل و آرام سازد ازدواج است ** انوار درخشان، حسيني همداني، ج 4، ص 294 و بيان در علوم و مسائل کلي قرآن، هاشم زاده هريسي، ص 101.***. 

از اين رو قرآن کريم افزون بر تشويق مردم به ازدواج، کساني که اين مسئله را ترک مي کنند توبيخ کرده، مي فرمايد: و تذرون ما خلق لکم ربکم من ازواجکم ** شعراء/166.*** و (آيا) همسراني را که خدا براي شما آفريده است رها مي سازيد؟ از اين آيه و مانند آن بر مي آيد که زن و مرد براي يکديگر خلق شده اند از اين رو گرايش باطني و در عمق فطرت آنان نسبت به يکديگر دارند بنابراين ازدواج و تشکيل خانواده ريشه در فطرت انسان دارد** الميزان، ترجمه موسوي همداني، ج 15 ص 436.***.


نويسنده: محمدرضا حسين زاده






برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان