بسم الله
 
EN

بازدیدها: 197

جزوه آيين دادرسي کيفري- قسمت هشتم

  1397/1/11
خلاصه: مطابق با تغييرات قانون مجازات اسلامي ؛ مصوب 1392
قسمت قبلي

5) مرور زمان در مجازات هاي بازدارنده :( بند 6 ماده 6 ق.آ.د.ک)

مرور زمان يعني انقضاء مدتي از تاريخ وقوع جرم يا تاريخ قطعيت حکم که پس از آن متهم ديگر قابل تعقيب نيست.

* قابل دفاع ترين دليل موافقان قاعده مرور زمان مشکلات علمي تحقيق و کشف حقيقت پس از گذشت مدّت زمان زياد است.

مرور زمان در ماده 173 ق.آ.د.ک پيش بيني شده است . با تصويب قانون مجازات اسلامي جديد ، قانون گذار در فصل يازدهم (مواد 104 الي 112) به مرور زمان اشاره نموده و مقررات آن را تا حدودي دگرگون نموده که بايد اين قانون را ناسخ ماده 173 ق.آ.د.ک بدانيم . صدر ماده 173 ق.آ.د.ک مرور زمان را محدود کرده است به مجازات هاي بازدارنده و اقدامات تأميني و تربيتي(1) .

* انواع مرور زمان :

1- مرور زمان شکايت : گذشت مدتي از تاريخ اطلاع از وقوع جرم که ديگر امکان تعقيب و محاکمه وجود ندارد (2).

نکته : مدت مرور زمان شکايت 1 سال از تاريخ اطلاع از وقوع جرم است

نکته : هرگاه متضرر از جرم قبل از انقضاء مدت مذکور (1 سال) فوت کند و دليلي بر صرف نظر کردن وي از طرح شکايت نباشد هر يک از ورثه وي در مهلت شش ماه از تاريخ وفات حق شکايت خواهند داشت .
نکته : البته مرور زمان شکايت در همه ي جرايم تعزيري جريان ندارد بلکه فقط در جرايم تعزيري قابل گذشت جريان خواهد داشت . (رجوع کنيد به پاورقي شماره 2)

2- مرور زمان تعقيب : گذشت مدتي از تاريخ آخرين اقدام تعقيبي که منتهي به صدور حکم قطعي نشده است .

طبق م 104 ق.م.ا مصوب 92 مرور زمان ،تعقيب جرائم موجب تعزير را در صورتيکه از تاريخ وقوع جرم تا انقضاء مواعد زير تعقيب نشده يا از تاريخ آخرين اقدام تعقيبي يا تحقيقي (3) تا انقضاء اين مواعد(4). به صدور حکم قطعي منتهي نشده باشد موقوف ميکند :(5)

الف- جرائم تعزيري درجه يک تا سه (6) با انقضاء پانزده سال،
ب- جرائم تعزيري درجه چهار با انقضاء ده سال ،
ج- جرائم تعزيري درجه پنج با انقضاء هفت سال ،
د- جرائم تعزيري درجه شش با انقضاء پنج سال ،
ه- جرائم تعزيري درجه هفت و هشت با انقضاء سه سال

طبق تبصره 2 ماده 105 ق.م.ا مصوب 92 در مورد صدور قرار اناطه ، مرور زمان تعقيب از تاريخ قطعيت رأي مرجعي که رسيدگي کيفري منوط به صدور آن است، شروع مي شود.(7)

* مبدا مرور زمان وقوع جرم (8) :
- در جرايم آني از زمان وقوع جرم محاسبه مي شود

- در جرايم مستمر مرور زمان از تاريخ قطع استمرار محاسبه مي شود (مثلاً در جرم تصرف عدواني از تاريخ رفع تصرف شروع مي شود)

- در جرايم مرکب مرور زمان از تاريخ تشکيل آخرين جزء تشکيل دهنده جرم محاسبه مي شود . (جرم مرکب جرمي است که عنصر مادي آن از چند جزء براي تحقق نتيجه واحد تشکيل شده است)

- در جرايم به عادت مرور زمان از تاريخ تشکيل رفتار تشکيل دهنده عادت محاسبه مي شود (جرائم به عادت جرايمي است که به صرف يک بار وقوع عادت احراز نمي شود و گفته مي شود حداقل دو بار بايد تکرار شود و در اين حالت مرور زمان از تاريخ وقوع جرم دوم محاسبه مي شود)

3- مرور زمان اجراي مجازات : سپري شدن مواعد زير از تاريخ قطعي شدن حکم محکوميت (9) ديگر امکان اجرا وجود ندارد
الف) جرائم تعزيري درجه يک تا سه با انقضاء بيست سال،
ب) جرائم تعزيري درجه چهار با انقضاء پانزده سال،
ج) جرائم تعزيري درجه پنج با انقضاء ده سال،
د) جرائم تعزيري درجه شش با انقضاء هفت سال،
ه) جرائم تعزيري درجه هفت و هشت با انقضاء پنج سال،

- طبق تبصره 2 ماده 107 ق.م.ا مصوب 92 مرور زمان اجراء احکام دادگاه هاي خارج از کشور نسبت به اتباع ايراني در حدود مقررات و موافقت نامه هاي قانوني مشمول مقررات اين ماده است.

- طبق ماده 108 ق.م.ا مصوب 92 هرگاه اجراء مجازات شروع ولي به هر علت قطع شود ، تاريخ شروع مرور زمان، تاريخ قطع اجراء مجازات است (10) و در مواردي که بيش از يک نوبت قطع شود شروع مرور زمان از تاريخ آخرين انقطاع است ، مگر اينکه اجراء مجازات براثر رفتار عمدي محکوم قطع شده باشد که در اين صورت مرور زمان جريان نمي يابد (11) .

- هرگاه نسبت به يک شخص به موجب حکم يا احکامي محکوميتهاي قطعي متعدد صادر شود، شروع به اجراء هر يک از محکوميتها ، نسبت به ديگر محکوميتها قاطع مرور زمان خواهد بود. (ماده 110 ق.م.ا مصوب 92)

- در موارد تعليق اجراء مجازات يا اعطاء آزادي مشروط، در صورت لغو قرار تعليق يا حکم آزادي مشروط، مبدأ مرور زمان، تاريخ لغو قرار يا حکم خواهد بود . (ماده 111 ق.م.ا مصوب 92)

- قطع مرور زمان مطلق است و نسبت به کليه شرکاء و معاونان اعم از آن که تعقيب شده يا نشده باشند، اعمال ميشود، هر چند تعقيب تنها نسبت به يکي از آنها شروع شده باشد. همچنين شروع به اجرا ء حکم نسبت به برخي از شرکاء يا معاونان جرم قاطع مرور زمان نسبت به ديگر محکومان خواهد بود . (ماده 112 ق.م.ا مصوب 92)(12)

- موقوف شدن تعقيب، صدور حکم يا اجراء مجازات، مانع از استيفاء حقوق مدعي خصوصي نيست و متضرر از جرم ميتواند دعواي خصوصي را در مرجع صالح اقامه نمايد. (ماده 113 ق.م.ا مصوب 92)

نکته : در مرور زمان مجازات آثار محکوميت ( آثار تبعي ) به قوت خود پا برجا خواهد ماند.

نکته : ملاک محاسبه مدت هاي مرور زمان، مجازات هاي مقرّر در قانون است نه در حکم.

تبصره 2 ماده 107 ق.م.ا مصوب 92 مبني بر فرضي است که در ايران حکم دادگاه خارجي نسبت به اتباع ايراني اجراء ميشود «احکام دادگاه هاي خارج از کشور نسبت به اتباع ايراني در حدود مقررّات و موافقتنامه هاي قانوني مشمول مرور زمان اجرا مي شوند» 

(اصولاً احکام دادگاه هايي که توسط کشورهاي بيگانه صادر ميشود در کشورها اجرا نميشود مگر درپاره اي استثنائات) اين يک نوع همکاري بين المللي است که انتقال محکومان نام دارد. يعني شخصي در ترکيه محکوم ميشود ولي براي اجرا به کشور متبوع خود يعني ايران منتقل ميشود و اگر به عللي حکم اجرا نشود مشمول مرور زمان خواهد شد. (دکتر خالقي)


---------------------------------
پي نوشتها:
1- در قانون مجازات جديد مجازات هاي بازدارنده در تقسم بندي مجازات ها وجود ندارد و قانون گذار در ماده 14 مجازات ها را به 4 دسته تقسيم بندي نموده است (حدود ، قصاص ، ديات ، تعزيرات) بنابر اين طبق قوانين فعلي فقط تعزيرات مشمول مرور زمان مي شوند ! (ماده 105 ق.م.ا مصوب 92)
2- اين مورد در ماده 106 ق.م.ا مصوب 92 پيش بيني شده است «در جرائم تعزيري قابل گذشت هرگاه متضرر از جرم در مدت يکسال از تاريخ اطلاع از وقوع جرم، شکايت نکند، حق شکايت کيفري او ساقط ميشود، مگر اينکه تحت سلطه متهم بوده يا به دليلي خارج از اختيار ، قادر به شکايت نباشد (مثلاً توسط آدم ربا توقيف شده باشد) که در اين صورت مهلت مزبور از تاريخ رفع مانع خواهد بود. هرگاه متضرر از جرم قبل از انقضاء مدت مذکور فوت کند و دليلي بر صرف نظر کردن وي از طرح شکايت نباشد هر يک از ورثه وي در مهلت شش ماه از تاريخ وفات حق شکايت خواهند داشت .
تبصره: جز در مواردي که شاکي تحت سلطه متهم بوده، در صورتي به شکايت وي يا ورثه او رسيدگي خواهد شد که جرم موضوع شکايت برابر ماده قبل مشمول مرور زمان نشده
باشد.
3- طبق تبصره 1 ماده 105 ق.م.ا مصوب 92 اقدام تعقيبي يا تحقيقي اقدامي است که مقامات قضائي در اجراء يک وظيفه قانوني از قبيل جلب، احضار، بازجويي، استماع اظهارات شهود و مطلعين ، تحقيقات يا معاينه محلي و نيابت قضائي انجام مي دهند.
4- در م 173 ق.آ.د.ک مواعد مرور زمان تعقيب ، شکايت و اجراي مجازات يکي است . اما در قانون مجازات اسلامي جديد قانون گذار اقدام به تفکيک آنها نموده است .
5- پس مرور زمان شکايت ظرف مدت 1 سال از تاريخ اطلاع مالک از وقوع جرم مي باشد اما مرور زمان تعقيب مواعدش نسبت به درجه بندي مجازات تعزيري متفاوت است . و مبدا آن تاريخ وقوع جرم يا آخرين اقدام تعقيبي است . (اگر هيچ اقدام تعقيبي صورت نگرفته باشد مبدا مرور زمان تعقيب از تاريخ وقوع جرم محاسبه خواهد شد)
6- طبق ماده 19 ق.م.ا مصوب 92 مجازاتهاي تعزيري به هشت درجه تقسيم ميشود :

جدول جرايم تعزيري

درجه 1

حبس بيش از بيست وپنج تا سي سال
جزاي نقدي بيش از يک ميليارد ريال
مصادره اموال

درجه 2

حبس بيش از پانزده تا بيست و پنج سال
جزاي نقدي بيش از پانصد و پنجاه ميليون ريال تا يک ميليارد ريال

درجه 3

حبس بيش از ده تا پانزده سال
جزاي نقدي بيش از سيصد و شصت ميليون ريال تا پانصد و پنجاه ميليون ريال

درجه 4

حبس بيش از پنج تا ده سال
جزاي نقدي بيش از يکصد و هشتاد ميليون ريال تا سيصد و شصت ميليون ريال
انفصال دائم از خدمات دولتي و عمومي

درجه 5

حبس بيش از دو تا پنج سال
جزاي نقدي بيش از هشتاد ميليون ريال تا يکصد و هشتاد ميليون ريال
محروميت از حقوق اجتماعي بيش از پنج تا پانزده سال
ممنوئيت دائم از يک يا چند فعاليت شغلي يا اجتماعي براي اشخاص حقوقي
ممنوئيت دائم از دعوت عمومي براي افزايش سرمايه براي اشخاص حقوقي

درجه 6

حبس بيش از شش ماه تا دو سال
جزاي نقدي بيش از بيست ميليون ريال تا هشتاد ميليون ريال
شلاق از سي و يک تا هفتاد و چهار ضربه
محروميت از حقوق اجتماعي بيش از شش ماه تا پنج سال
انتشار حکم قطعي در رسانه ها
ممنوعيت از يک يا چند فعاليت شغلي يا اجتماعي براي اشخاص حقوقي حداکثر تا مدت 1 سال
ممنوعيت از دعوت عمومي براي افزايش سرمايه براي اشخاص حقوقي حداکثر تا مدت 1 سال
ممنوعيت از اصدار برخي از اسناد تجاري توسط اشخاص حقوقي حداکثر تا مدت 1 سال

درجه 7

حبس از نود و يک روز تا شش ماه
جزاي نقدي بيش از ده ميليون ريال تا بيست ميليون ريال
شلاق از يازده تا سي ضربه
محروميت از حقوق اجتماعي تا شش ماه،

درجه 8

حبس تا سه ماه 
جزاي نقدي تا ده ميليون ريال
شلاق تا ده ضربه



7- جهاتي که سبب تعليق مرور زمان ميشود در قانون آيين دادرسي کيفري پيش بيني نشده بود اما در قانون مجازات جديد موردي از موارد تعليق مرور زمان پيش بيني شده است و آن در مورد قرار اناطه است . (فقط قرار اناطه نيست که موجب تعليق مرور زمان مي شود . مثلاً قاضي که مرتکب جرم عمدي شده باشد براي تعقيب بايد از سمت قضايي خود تعليق شود ، اين مدت درخواست تعليق از دادگاه عالي انتظامي قضات جزو مرور زمان محاسبه نمي شود)
نکته : اصولاً علل تعليق مرور زمان يا عملي است .مثل قوه قاهره )جنگ و امثال آن، زماني از عوامل تعليق مرور زمان محسوب مي شوند که در اثر آن دستگاه قضايي از کار افتاده باشد( و يا حقوقي است . مثل قرار اناطه ، مصونيت پالماني ، کسب مجوز و ... (دکتر آشوري)
8- طبق راي وحدت رويه 4253 مورخ 38 مبدا مرور زمان ثبت ملک غير ، از روزي شروع مي شود که ملک در دفتر املاک به نام ديگري به ثبت مي رسد . و طبق راي وحدت رويه شماره 228 مورخ  49 مبدا مرور زمان افترا از تاريخ قطعيت عجز از اثبات و ثبوت کذب شکايت شاکي است .
9- طبق تبصره 1 م 107 ق.م.ا مصوب 92 اگر اجراء تمام يا بقيه مجازات موکول به گذشتن مدت يا رفع مانعي باشد، مرور زمان از تاريخ انقضاء آن مدت يا رفع مانع محاسبه ميشود. مثل شلاق زدن زن باردار يا شيرده که تا مدتي به تاخير مي افتد (ماده 228 ق.آ.د.ک)
10- اگر حکم اجرا شود و در حين اجرا فرد فرار کند مرور زمان از تاريخ قطع اجراي مجازات سپري مي گردد نه قطعيت حکم . مثلاً از تاريخ فرار محکوم عليه از زندان.
11- قطع مرور زمان به اين معناست که واقعه يا رويدادي در مدت مرور زمان رخ دهد که اثر مدت قبلي را از بين ببرد به گونه اي که گويي مرور زمان آغاز نشده است .
12- اگر جريان مرور زمان قطع شود مدت قبلي محاسبه نمي شود . (دکتر آخوندي)





نويسنده: فخرالدين عباسزاده






برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان