بسم الله
 
EN

بازدیدها: 137

مجازات شهادت کذب در قانون چيست؟

  1396/12/21

شهادت عبارت است از اينکه شخصي به نفع يکي از اصحاب دعوي و بر ضرر ديگري اعلام اطلاع و خبر از وقوع امري کند. شهادت کذب نيز عبارت از اداي گواهي دروغ توسط گواه نزد مقامات رسمي در دادگاه است.

شهادت يکي از دلايل دعاوي اعم از جزايي يا حقوقي با سابقه بسيار طولاني بوده و در تمام کشورها به عنوان دليل پذيرفته شده اما حدود استفاده از آن و درجه اعتبار و ارزش آن متفاوت است. 

شاهد يا گواه ممکن است عيني باشد که مشاهدات خود را نقل کند. ممکن است گواه سمعي باشد که شنيده‌هاي خود را منتقل سازد يا شهادت او مستلزم به‌کارگيري اين دو و ديگر حواس باشد.

 شرايط شاهد و شهادت

ماده 177 قانون مجازات اسلامي مصوب سال 1392، شرايط شاهد شرعي را مشخص کرده که عبارت از بلوغ؛ عقل؛ ايمان؛ عدالت؛ طهارت مولد؛ ذي‌نفع نبودن در موضوع؛ نداشتن خصومت با طرفين يا يکي از آنها؛ عدم اشتغال به تکدي و ولگرد نبودن است. اين شرايط بايد توسط قاضي احراز شود و در صورتي که شاهد يکي از اين شرايط را نداشت، تنها اظهارات او استماع مي‌شود که تشخيص ميزان تأثير و ارزش اين اظهارات در علم قاضي، در حدود اماره قضايي است.

تنها کافي نيست که شاهد شرايط لازم را داشته باشد بلکه براي شهادت هم شرايط و ضوابطي لازم است تا شهادت قابل استفاده و موثر باشد.

قطعي و يقيني بودن شهادت: شهادت شاهد بايد از روي قطع و يقين باشد و اظهار با ترديد و شک، بلااعتبار است. شاهد بايد از طريق حواس خود بر مورد شهادت اطلاع يافته باشد. گاهي اوقات شاهد، بر شنيدن خبري شهادت مي‌دهد که در اين موارد گفته مي‌شود شاهد، سمعي است.

تطبيق شهادت با دعوي: هر گاه دعوي نسبت به امري باشد و مفاد شهادت امر ديگري را ثابت کند، آن گواهي بدون اثر است. در موردي که شهادت، جزيي از ادعا را ثابت کند، به همان ميزان موثر است. مثلاً خواهان مي‌گويد 10 هزار تومان به خوانده پرداخت کرده است اما شاهد مي‌گويد «من ديدم که يک‌هزار تومان پرداخت که در همين حد يک‌هزار تومان موثر است.»

توافق شهادت شهود در معني: شهادت شهود بايد در معني توافق داشته باشد. لازم نيست الفاظ و عباراتي که شهود به کار مي‌برند يکسان نباشد اما لازم است معني و مفهوم آنها يکي باشد بنابراين اگر شهود به اختلاف شهادت دهند قابل اثر نخواهد بود مگر در صورتي که از اظهارات آنها چيزهاي يقيني مشترکي به دست آيد. مثلاً اگر شهادت يکي بر وقوع واقعه در روز باشد و ديگري در شب، معلوم مي‌شود چنين شهادتي در معني توافق ندارد اما اگر مثلاً نسبت به پرداخت پول و نحوه پرداخت و زمان آن اختلافي نباشد اما در خصوص ميزان مبلغ، يکي هفتصد تومان و ديگري يکي هشتصد تومان نقل مي‌کند، بايد قدر متيقن را که هفتصد تومان است، ملاک قرار دهد.

 شهادت بر شهادت

در شهادت بر شهادت، کسي که در محضر دادگاه است، شاهد واقعي نيست. به اين معنا که خود فرد، موضوع مورد شهادت را نديده بلکه شاهد اول که ديده، براي او نقل کرده است و او شهادت را به دادگاه منتقل مي‌کند. چه‌بسا بدون اينکه هيچ‌کدام عمد و قصدي در تغيير موضوع داشته باشند، به دليل غيرمستقيم بودن، مطالب عوض شود يا جزييات به صورت ديگري درآيد. به همين جهت است که قانون مي‌گويد شهادت بر شهادت در صورتي شنيده مي‌شود که شاهد اصلي فوت کرده يا به واسطه علت ديگري مثل بيماري، سفر و حبس (که قابل انتقال به دادگاه نيست) نتواند حاضر شود. در چنين صورتي هم شاهد اول و هم شاهد دوم بايد واجد شرايط باشند و در مطلب مورد شهادت هم بايد ضوابط رعايت شده باشد.

 رجوع از شهادت

ممکن است شاهد از شهادتي که داده، رجوع کند يا معلوم شود برخلاف واقع شهادت داده است. در اين صورت، به شهادت او ترتيب اثر داده نمي شود. رجوع از شهادت نياز به اثبات خلاف واقع بودن شهادت ندارد بلکه کافي است شاهد مدعي شود به جهتي از جهات مثل تطميع، تهديد، يا اشتباه و نظاير آن، شهادت نادرست داده است. در اين صورت دادگاه به چنان شهادتي ترتيب اثر نمي‌دهد و اگر بر اساس آن حکم صادر شده باشد، در مرحله تجديدنظر حکم فسخ مي‌شود.
اما اگر حکم قطعي شده باشد، به لحاظ خدشه‌دار بودن شهادت، اعاده دادرسي قابل پذيرش نيست و فقط زيان‌ديده مي‌واند خساراتي که از شهادت متحمل شده است، درخواست کند.

 نصاب در شهادت

شهادت ممکن است در مورد حقوق مالي، حقوق غيرمالي، بدني، حدود و قصاص باشد و بسته به موضوع شهادت، داراي نصاب و تعداد مخصوص براي اثبات است که قانون تعداد آنها را در موارد و موضوعات مختلف مشخص کرده است.

 جرح و تعديل شاهد

جرح شاهد يا گواه عبارت است از ادعاي دارا نبودن يکي از شرايطي که قانون براي شاهد مقرر کرده است. در اين صورت دادگاه موارد جرح را مي‌شنود و بررسي مي‌کند. در اينجا، منظور از تعديل، عبارت از شهادت دادن بر عدالت کسي است. در ماده 234 قانون آيين دادرسي مدني آمده است که هر يک از اصحاب دعوا مي‌توانند گواهان طرف خود را با ذکر علت، جرح کنند. چنانچه پس از صدور رأي براي دادگاه معلوم شود که قبل از اداي گواهي، جهت جرح وجود داشته اما بر دادگاه مخفي مانده و رأي صادره هم مستند به آن گواهي بوده، مورد از موارد نقض است و چنانچه جهات جرح بعد از صدور رأي حادث شده باشد، موثر در اعتبار رأي دادگاه نخواهد بود.

 چگونگي اداي شهادت

 دادگاه بايد شهادت هر شاهد را بدون حضور شاهدان ديگر بشنود تا شاهد فقط متکي به حافظه خود باشد و اظهارات شاهدان ديگر در بيان او موثر نباشد.  قبل از اداي شهادت، مشخصات شاهد سؤال مي‌شود. اين موضوع به اين دليل است که اگر موجبات ممنوعيت او از شهادت وجود دارد، شهادت وي اخذ نشود.
دادرس دادگاه قبل از اداي گواهي، مجازات شهادت دروغ را به وي تذکر مي‌دهد و شاهد سوگند ياد مي‌کند که تمام حقيقت را بگويد و غير از حقيقت چيزي نگويد. هيچ يک از اصحاب دعوا نبايد اظهارات گواه را قطع کنند. بعد از اتمام شهادت، دادرس مي‌تواند هر سؤالي که براي کشف حقيقت و مباني گواهي لازم بداند، از گواه‌ها بپرسد همچنين اصحاب دعوا مي‌توانند توسط دادگاه سؤالاتي از گواه بپرسندد. گواه بايد صريحاً مورد شهادت را بيان کند، شک و ترديد در اظهارات خود نداشته و بياناتش در تمام مراحل تحقيق بدون اختلاف و به‌طور يکنواخت باشد. اصحاب دعوي مي‌توانند از شاهد سؤال کنند اما هيچ‌يک حق ندارند صحبت‌هاي شاهد را قطع کنند. در نهايت نيز بيانات گواه بايد عيناً در صورت‌مجلس قيد شود و به امضاي او برسد.

 آثار بعد از اداي شهادت

شاهد پس از اداي شهادت، با آثار و تبعات خواسته و ناخواسته‌اي مواجه است زيرا شهادت شاهد غالباً از سه حالت خارج نيست؛ نخست اينکه براي قاضي ثابت مي‌شود او در موضوع شهادت به دروغ متوسّل شده است يا شاهد، خود اقرار مي‌کند که در مورد شهادت به‌طور خلاف‌واقع اظهاراتي کرده است (رجوع از شهادت) يا شهادت صحيح و مطابق با واقع ادا شده است.

 شهادت کذب

شهادت کذب عبارت است از اداي گواهي دروغ توسط گواه نزد مقامات رسمي در دادگاه. بر اساس ماده 650 بخش تعزيرات قانون مجازات اسلامي مصوب سال 1375، هر کس در دادگاه نزد مقامات رسمي شهادت دروغ بدهد به 3 ماه و يک روز تا 2 سال حبس يا به يک ميليون و 500 هزار تا 12 ميليون ريال جزاي نقدي محکوم خواهد شد. اداي شهادت کذب در دادگاه و نزد مقامات رسمي است. اين جرم از جرايم مطلق محسوب مي‌شود. اين جرم از جرايم عمدي است و از اين رو نمي‌توان کسي را که سهواً و به اشتباه مبادرت به بيان اکاذيب در قالب شهادت کرده است، مشمول مقررات ماده 650 دانست. اداي شهادت دروغ بايد در دادگاه (اعم از عمومي و اختصاصي) به عمل آيد. لذا شهادت در خارج از دادگاه و نيز مراجعي که به آنها دادگاه اطلاق نمي‌شود، مشمول حکم ماده 650 نيست همچنين اداي شهادت بايد نزد مقامات رسمي باشد؛ از اين روي، چنانچه فردي که استماع شهادت مي‌کند، صلاحيت استماع آن را نداشته باشد، نمي‌توان اداي شهادت را مشمول ماده 650 دانست.

 شرط تعقيب شاهد کاذب

بايد کذب بودن شهادت چنين شخصي در دادگاه صالح به موجب حکم قطعي به اثبات رسيده باشد. در مورد عدم ادي شهادت و کتمان آن با توجه به مقررات جزايي کنوني بايد گفت که جرم محسوب نمي‌شود. شهادت دروغ موجب بطلان حکم است و هر حکمي که بر اين اساس صادر شود، بلااثر است. اگر محکوم‌به وجود داشته باشد، بايد مسترد شود و اگر ممکن نباشد، بايد شهودي که شهادت کذب داده‌اند، غرامت را بپردازند. در مواردي که دادگاه از شهود و مطلعين درخواست اداي شهادت يا اطلاع کند و بعد معلوم شود که خلاف واقع شهادت داده‌اند، اعم از اينکه به نفع يا ضرر يکي از طرفين دعوا باشد علاوه بر مجازات شهادت دروغ چنانچه شهادت خلاف واقع آنان موجب وارد آمدن خسارتي شده باشد به تأديه آن نيز محکوم خواهند شد.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان