بسم الله
 
EN

بازدیدها: 170

چگونگي مطالبه مهريه از طريق اداره ثبت

  1396/12/12

مهريه

مهر مالي است كه به هنگام عقد نكاح، برابر ضوابط شرع و رسم و عادت از طرف مرد به زن پرداخت مي شود و صداق- صداقيه،كابين و فرض هم ناميده مي شود. مهر، عندالمطالبه است يعني به محض انعقاد عقد نكاح، زوجه مالك مهر مي شود و اين مالكيت نسبت به نصف مهر مستقر و در نيمي ديگر متزلزل است.

مهر انواع مختلف دارد كه عبارتند از:

1 – مـهـــر الــســنـــه، مـهــري اســت كــه پـيــامـبــر اســلام (ص) بــراي حضرت فاطمه ( ع) مقرر كردند و آن عبارت از 262 مثقال و نيم پول نقره مسكوك است.

2 – مهر المسمي، عبارت از ميزان مالي است كه به عنوان مهر در عقد نكاح ذكر مي شود و مورد توافق زوجين است.

3 – مهر المثل، در عقد نكاح، مي توان مهر تعيين نكرد و زوجين مي توانند پس از وقوع عقد با توافق، ميزان مهر را تعيين كنند، حال اگر قبل از تراضي براي تعيين مهر نزديكي شود زوجه مستحق مهرالمثل است و مهر المثل عبارت از مالي است كه با در نظر گرفتن وضع خانوادگي و حال اقران و نزديكان زوجه تعيين مي شود.

4 – مهر المتعه، چنانچه در عقد نكاح مهر تعيين نشود و زوج مصمم باشد كه زوجه را قبل از نزديكي طلاق دهد مقداري را به عنوان مهر تعيين و به زوجه پرداخت مي كند و اين مبلغ بستگي به وضعيت مالي زوج دارد.

بنابراين تعيين ميزان مهر المثل به وضع خانوادگي زوجه و مهر المتعه به وضعيت مالي زوج بستگي دارد. 

اجراي مهريه

به مجرد وقوع عقد،زن مالک مهر مي شود و مي تواند هر نوع تصرفي که بخواهد در آن انجام دهد. (ماده 1082 قانون مدني). بنابراين مهريه در مالکيت زن مستقر شده و در مديريت او قرار مي گيرد.منتها ممکن است مهريه حال باشد يا موجل، عندالمطالبه باشد يا عندالاستطاعه، مطالبه مهريه منوط به اثبات استطاعت زوج است. در هر صورت به لحاظ استقرار مهريه در مالکيت زن، وي مي تواند آن را مطالبه کند.

در فرضي که موجل باشد با سر رسيد حق مطالبه محفوظ است و در فرض عندالاستطاعه، مطالبه مهريه منوط به اثبات استطاعت زوج است. در هر صورت به لحاظ استقرار مهريه در مالکيت زن، وي مي تواند آن را مطالبه کند. در اين نوشتار پس از توضيحات مقدماتي با روش مطالبه مهريه از طريق صدور اجرايي آشنا مي شويم.

زمان مطالبه مهريه

قبل از اينکه بخواهيم براي دريافت مهريه اقدام کنيم بايد بدانيم که اساسا در چه زماني مي توانيم اين کار را انجام دهيم و نهادهاي قانوني در آن زمان مکلف هستند به درخواست مطالبه ما پاسخ مثبت داده و اقدامات قانوني را انجام دهند. اصل بر اين است که به محض وقوع عقد ازدواج و ثبت آن مالک مهريه مي شود که البته نيمي از آن در همان لحظه و نيم ديگر به هنگام شروع زندگي مشترک در مالکيت او استقرار مي يابد. منتها نکته اينجاست زماني که مهريه عندالاستطاعه باشد و يا اينکه زمان دار باشد زوجه بايد صبر کند تا شرايط زماني براي مطالبه مهريه مهيا شود.

اگر مهريه عندالاستطاعه باشد، منظور اين است زماني مي توان مهريه را مطالبه کرد که شوهر از لحاظ مالي توانايي و استطاعت پرداخت مهريه را داشته باشد و اين تنها با معرفي اموال شوهر به دادگاه امکان پذير است. اگر هم مهريه موجل يا زمان دار باشد بايد زوجه منتظر بماند تا زماني که مشخص شده سپري شود و پس از آن زمان است که در واقع صاحب مهريه مي شود و مي تواند براي دريافت آن اقدام کند. البته قابل ذکر است که در حال حاضر عرف نيست که در دفاتر ازدواج مهريه به صورت زمان دار ثبت شود ولي در بسياري اوقات مهريه به صورت عندالاستطاعه ثبت مي شود که لازم است زوجين به آثارآن که در بالا بدانها اشاره کرديم آگاه باشند و اصلي ترين آن هم اينکه تنها در صورتي که مرد توانايي پرداخت مهريه را دارد مي توانند آن را از او مطالبه کنند و در غير اين صورت هيچ اقدام قانوني در مقابل شوهر نمي توان انجام داد.

روش هاي مطالبه مهريه

مهريه از دو طريق قابل مطالبه است.

راهکار اول آن مراجعه به دادگاه خانواده و تقديم دادخواست مطالبه مهريه است. در اين حالت زوجه درخواستي  مبني بر مطالبه مهريه به دادگاه ارائه داده و بايد از شوهر مالي به دادگاه معرفي کند تا دادگاه با توقيف و فروش آن مهر زن را پرداخت کند. البته اين مال نبايد از مستثنيات دين باشد. اگر هم شوهر فاقد مال اما کارمند دولت باشد، زوجه مي تواند تقاضا کند که يک سوم حقوق مرد تا پرداخت تمام مهر توقيف و به او پرداخت شود.

 

راهکار دوم  صدور اجراييه : هر چند بيشتر مردم در حال حاضر از طريق دادگاه سعي مي کنند مهريه خود را مطالبه کنند و فکر مي کنند که تنها راه براي دريافت مهريه شان مراجعه به دادگاه است اما بايد به آنها گوشزد کنيم به اين دليل که سند ازدواج يک سند رسمي است آنها خيلي راحت و بدون مراجعه به دادگاه مي توانند براي دريافت مهريه خود اقدام کنند و آن هم از طريق اجراي مفاد سند رسمي ازدواج است.

مرجع صالح درخواست صدور اجرائيه برابر بند "ج" ماده 2 آيين نامه اجراي مفاد اساسنامه لازم الاجرا و طرز رسيدگي به شکايت از عمليات اجرايي مرجع صالح براي تقديم درخواست صدور اجرائيه، دفتر ازدواجي است که عقد نکاح را ثبت کرده است.

ترتيب درخواست صدور اجرائيه

الف- درخواست ذي نفع

صدور اجرائيه با تقاضاي ذي نفع است. اين درخواست الزاما بايد "کتبي" باشد. بنابراين درخواست شفاهي پذيرفته نمي شود. به علاوه، اين درخواست از طريق سازمان ثبت اسناد و املاک تهيه و در اختيار دفاتر ازدواج قرار مي گيرد، به عمل مي آيد. منظور از ذي نفع، زوجه يا وکيل وي و قيم او حسب مورد است. ارائه وکالت نامه و قيم نامه در فرض اخير لازم است.

ب- مندرجات تقاضانامه

مطابق ماده 3 آيين نامه مذکور تقاضاي صدور اجرائيه (مهريه) طبق فرم مخصوص تنظيم مي شود و بايد شامل نکات زير باشد:

نام و نام خانوادگي، شماره شناسنامه، محل صدور، نام پدر، تاريخ تولد، کد ملي، محل اقامت درخواست کننده اجرائيه يا نماينده قانوني او.
نام و نام خانوادگي، شماره شناسنامه، محل صدور، نام پدر، تاريخ تولد، کد ملي، محل اقامت متعهد.
موضوعي که اجراي آن تقاضا شده است.
شماره و تاريخ مستند درخواست صدور اجرائيه.

شرايط صدور اجرائيه

پس از درخواست صدور اجرائيه از سوي زوجه در صورت احراز شرايط زير توسط سردفتر، امکان صدور اجرائيه فراهم است.

الف- مطالبه مهريه به موجب سند رسمي باشد.

سند ازدواجي که مطابق مقررات مورد نظر تنظيم شده باشد "رسمي" شناخته مي شود. بنابراين ورقه اي که در شب بله بران به عنوان صداق تنظيم مي شود و به امضاي طرفين مي رسد، قابليت درخواست صدور اجرائيه را ندارد ولو اينکه ورقه مذکور به امضا و مهر سردفتر نيز رسيده باشد. همچنين در نکاح موقت ورقه اي را که سردفتر تحت عنوان نکاح منقطع (صيغه نامه) تنظيم مي کند، سند رسمي شناخته نمي شود. در فرض اخير زوجه مي تواند جهت مطالبه مهريه فقط به دادگاه خانواده مراجعه کند.

ب- منجز بودن مهريه و تعهدات

به دلالت تبصره 2 ماده 5 همان آيين نامه، صدور ورقه اجرائيه نسبت به تعهداتي که در سند منجزا قيد شده باشد، امکان پذير است. منظور از منجز بودن اين است که مهريه معلق نباشد.

ج- مهريه و اجراي تعهد موجل نباشد.

در خصوص مهريه چند فرض پيش بيني مي شود: حال، موجل، عندالمطالبه و عندالاستطاعه. مهريه در صورتي موجل است که براي پرداخت آن مدتي مقرر شود. به طور مثال چنانچه زمان وقوع  عقد نکاح سال 1392 باشد و زمان پرداخت مهر سال 1395 تعيين شده باشد يا اينکه به صورت اقساط سالانه تعيين و مقرر شده باشد که در اين صورت، قبل از فرارسيدن مدت، زوجه حق مطالبه نخواهد داشت. در صورتي که مدتي براي پرداخت معين نشده باشد مهريه "حال" محسوب مي شود و قيد عندالمطالبه آن را از حال بودن خارج نمي کند.

تکاليف سردفتر

وفق ماده 5 آيين نامه ياد شده سردفتر با احراز هويت درخواست کننده و احراز صلاحيت خود موظف به انجام موارد زير است:

صدور اجرائيه و ارسال آن به اداره ثبت.

از جمله تکاليفي که در ماده مذکور پيش بيني شده، اين است که سردفتر رونوشت سند را در برگ هاي ويژه ظرف 24 ساعت با خط خوانا در سه نسخه تهيه کرده و موضوعي را که بايد اجرا شود (مطالبه سکه، وجه نقد و ... ) در محل مخصوص آن نوشته ظرف 48 ساعت از تاريخ وصول تقاضا برگ هاي اجراييه را امضا کرده و به مهر ويژه (اجرا شود) رسانده و براي اجرا نزد مسئول اجراي ثبت مي فرستد و رسيد دريافت مي کند.

مطلع کردن زوج يا ضامن از صدور اجرائيه

سردفتر ازدواج مکلف است پس از صدور اجرائيه مراتب را به آخرين نشاني زوج از طريق پست سفارشي به او اطلاع داده و برگ هاي اجرائيه را به ضميمه قبض پست به او اطلاع دهد. به عقيده ما مطلع کردن زوج از صدور اجرائيه زنگ بيدارباش و هشدار است که ممکن است درصدد حل آن برآيد.

ابلاغ اجرائيه و ترتيب اجرا

اجرا پس از وصول اجرائيه، بايد آن را در دفاترلازم وارد و پروند براي آن تنظيم و نام مامور ابلاغ را در آن نوشته و جهت ابلاغ به مامور تسليم کند. مامر اجرا وفق ضوابط جاري، اجرائيه را به زوج يا ضامن ابلاغ مي کند. از تاريخ ابلاغ اجرائيه، زوج يا ضامن بايد ظرف ده روز دين را بپردازد يا ترتيبي براي پرداخت دين خود بدهد يا مالي معرفي کند که اجراي سند را ميسر کند.

بازداشت اموال زوج

ابلاغ اجرائيه تقاضاي تامين طلب خود را از اموال زوج يا ضامن کند. در اين صورت، اجرا معادل طلب زوجه را از اموال نامبردگان بازداشت مي کند. در صورتي که زوج مهريه را پرداخت نکند، اموال بازداشتي از طريق مزايده به فروش رسيده و مطالبات زوجه پرداخت مي شود.

معافيت از پرداخت نيم عشر دولتي

در صورتي که زوجه در هر مرحله از فرايند عمليات اجرايي از اجرا منصرف شود، به دلالت ماده 98 قانون تنظيم بخشي از مقررات مالي دولت از پرداخت حق الاجرا معاف است.

مزاياي مطالبه مهر از طريق اجراي ثبت

مطالبه مهريه از طرق مراجعه به دادگاه يا مراجعه به اجراي ثبت امکان پذير است. به عقيده ما مطالبه مهريه از طريق اجراي ثبت نسبت به دادگاه خانواده بهتر است. در مقايسه شيوه هاي مذکور مي توان به اين مزايا که در طريق اجراي ثبت نهفته است اشاره کرد:

اصولا با مراجعه زوجه به محاکم دادگستري، به دليل شکسته شدن حريم روابط عاطفي زوجين و فروريختن قبح مراجعه به محاکم که در بين جامعه ايراني، رجوع زن به دادگاه را امري ناپسند تلقي مي کند، امکان سازش تا حد بسيار زيادي کاهش پيدا مي کند و گاهي سازش را غير ممکن مي کند. اصطلاحي که بين قضات محاکم خانواده مرسوم است، آن است که :"دعوي مطالبه مهريه، دروازه طلاق است." از اين رو، به نظر مي رسد، جلوگيري از تشکيل پرونده مطالبه مهريه که اصولا به عنوان اولين پرونده در مسير پرونده هاي متعددي که در خلال رسيدگي به اختلاف زوجين در محاکم خانواده تشکيل مي شود در کاهش اختلاف و حل و فصل دعوي بسيار موثر است. از اين جهت مراجعه به اجراي ثبت که به دليل طبيعت اداري آن، کراهت کمتري از ديد جامعه دارد، مي تواند آثار زيان بار عدم ايجاد سازش را تا حد زيادي کاهش دهد.

مطالبه مهريه از طريق محاکم دادگستري که با تقديم دادخواست و رعايت مقررات شکلي ديگر صورت مي گيرد، مستلزم تعيين وقت و رسيدگي (شکلي- ماهوي) است که اين امر فرايند دادرسي را طولاني مي کند و از طرفي بر تراکم و حجم پرونده ها مي افزايد. در صورتي که در مطالبه مهريه از طريق اجراي ثبت، به صرف تقاضاي ذي نفع از دفتر ازدواج مربوط، عمليات اجرايي بدون تعيين وقت، آغاز مي شود.

در اجراي ثبت، عمليات اجرايي به مجرد درخواست کتبي زوجه يا اشخاص ذي سمت شروع مي شود ولي در محاکم دادگستري، عمليات اجرايي پس از فرايند دادرسي و صدور حکم قطعي با درخواست اجراي حکم توسط محکوم له يا نماينده او شروع مي شود.

صدور اجرائيه در اجراي ثبت، مشمول مرور زمان نمي شود، چون نصي در اين مورد پيش بيني نشده است. ولي نسبت به اجرائيه دادگاه به استناد ماده 168 قانون اجراي احکام اجراي مرور زمان پنج ساله جاري است.

مراجعه به محاکم دادگستري علاوه بر پرداخت هزينه دادرسي، مستلزم پرداخت هزينه اجرايي است. در صورتي که در مراجعه به اجراي ثبت فقط حق الاجرا تعلق مي گيرد.
از طريق مراجعه به اجراي ثبت با استناد به ماده 17 قانون گذرنامه، امکان ممنوع الخروج کردن زوج وجود دارد، در صورتي که اين امکان در مراجعه به محاکم دادگستري متصور نيست.


نويسنده: ستار شيرويي





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان