بسم الله
 
EN

بازدیدها: 122

قرارداد سبدگرداني در بورس اوراق بهادار، ماهيت و آثار- قسمت ششم

  1396/12/8
قسمت قبلي

بخش سوم: اثر حقوقي قرارداد سبدگرداني

طبق ماده ي 1 آئين نامه ارائه خدمات مشاوره و سبدگرداني اوراق بهادار مصوب 83/8/4 شوراي بورس : «سبدگرداني خريد و فروش اوراق بهادار پذيرفته شده در بورس براي سرمايه گذار معين است كه به نمايندگي از طرف وي در قالب قراردادي مشخص و به منظور كسب انتفاع سرمايه گذار صورت مي گيرد.» از اين ماده اثر  حقوقي قرارداد سبدگرداني استنباط نمي گردد. 

به بيان ديگر معلوم نمي شود كه سبدگرداني عقدي است عهدي يا اذني. آنچه مسلم است اين است كه در اثر قرارداد سبدگرداني براي سبدگردان حق عيني ايجاد نميشود پس سبدگرداني بي گمان در زمره ي عقود تمليكي قرار نمي گيرد بلكه دوران امر در سبدگرداني ميان عهدي يا اذني بودن آن است .

در ارزيابي اين قرارداد مي توان گفت : در چارچوب آئين نامه ارائه خدمات مشاوره و سبدگرداني اوراق بهادار مصوب 83/8/4 شوراي بورس ، سبدگرداني بي گمان عقدي است عهدي . و آنچه از ديگر مواد آئين نامه مزبور بر مي آيد سبدگرداني عقدي است جايز. چرا كه در قرارداد نمونه سبدگرداني ، تهيه شده توسط شوراي بورس آمده است : «هر يك از طرفين قرارداد ، مي تواند قرارداد را قبل از انقضاي مدت ، فسخ كند، مشروط به اين كه ، اين موضوع را كتبا" به طرف ديگر اطلاع دهد» هرچند در بند 9 ماده 6 آئين نامه ارائه خدمات مشاوره و سبدگرداني اوراق بهادار مصوب 83/8/4 شوراي بورس ، ذيل عنوان «اهم مواد لازم الرعايه در قراردادهاي نمونه حسب مورد به شرح ذيل است»، آمده است :« تعيين دوره قرارداد و شروط احتمالي اتمام پيش از موعد آن» و نشان دهنده اين است كه اين عقد عقدي لازم است، ولي با توجه به صراحت ماده فوق الذكر نميتوان اين نظر را پذيرفت . پس اثر تعيين مدت در قرارداد سبدگرداني اين است كه سبدگردان پس از اتمام مدت توافق شده ، نمي تواند در سبد دارايي تصرف كند ولي آنرا لازم نمي كند و حق فسخ براي طرفين باقي است.

گذشته از موارد فوق الاشعار ، از تحليل قرارداد سبدگرداني و قصد مشترك طرفين نيز چنين بر مي آيد كه سبدگرداني بايد در زمره ي عقود عهدي قرار گيرد، زيرا با اينكه سرمايه گذار، سبدگردان را مأذون در تصرف در دارايي خود مي كند، ولي اين اذن اثر اصلي و مقتضاي قرارداد سبدگرداني نمي باشد . هدف اصلي سرمايه گذار از انعقاد قرارداد ، چيزي جز تعهد سبدگردان به انجام موضوع قرارداد نيست. سبدگردان نيز با پذيرش اين تعهد در پي آن است كه اجرت عمل خويش را كه درصدي از حجم سرمايه گذاري خواهد بود و حد اكثر آن توسط بورس تعيين مي گردد، از سرمايه گذار دريافت نمايد.

سبدگردان شركت كارگزاري است و چون سبدگردان بايد مجوز لازم را از بورس اوراق بهادار با تكميل فرم مخصوص طبق مواد 2 به بعد آئين نامه ارائه خدمات مشاوره و سبدگرداني اوراق بهادار مصوب  83/8/4 شوراي بورس ، اخذ كند ، لذا مي توان گفت در صورتي كه شركت فاقد صلاحيتهاي لازم براي اعطاي مجوز شده و مجوز آن طبق ماده ي 21 آئين نامه لغو شود ، يا شركت ورشكسته شود يا مجوز آن بيش از يك ماه توسط بورس معلق شود، قرارداد بين سرمايه گذار و سبدگردان خود به خود منفسخ مي شود و كليه ي حقوق مالي سرمايه گذار به وي مسترد مي شود.

در خصوص سفه هريك از طرفين آئين نامه ي مزبور ساكت است، ولي مي توان گفت با توجه به اينكه سبدگردان شركت كارگزاري است لذا سفه آن مطرح نيست. در خصوص سفه سرمايه گذار با توجه به اينكه سبدگرداني عقدي جايز است با توجه به قواعد عمومي قراردادها مي توان گفت با سفه سرمايه گذار عقد منفسخ مي شود.

در مورد فوت نيز همانند مورد فوق چون سبدگردان شخص حقوقي است، انحلال آن مطرح است نه فوت؛ كه در نتيجه ي مجوز سبدگرداني كه بورس به شركت اعطا كرده لغو شده و به تبع آن قرارداد سبدگرداني منفسخ مي شود كه اين مورد همانطور كه گفته شد در بند (ب) ماده 14 آئين نامه ارائه خدمات مشاوره و سبد گرداني اوراق بهادار مصوب 83/8/4 شوراي بورس صريحا" ذكر شده است.

و در صورت فوت سرمايه گذار نيز ماده ي 13 قرارداد نمونه سبدگرداني مقرر مي دارد : «پس اطلاع سبدگردان از فوت سرمايه گذار ، عمليات سبدگرداني مربوط به سرمايه گذار متوفي بلافاصله متوقف مي شود، اقدامات لازم مربوط به اتمام قرارداد به عمل مي آيد، و موضوع بلافاصله به اطلاع سازمان مي رسد . در صورت تعليق عمليات كارگزاري ، نحوه ي ادامه يا توقف قرارداد با نظر سازمان تعيين خواهد شد »

غير از موارد فوق با توجه به اصل لزوم قرارداها ، قرارداد لازم الاتباع مي باشد . ماده 219 قانون مدني در اين خصوص مقرر مي دارد : «عقودي كه بر طبق قانون واقع شده باشد بين متعاملين و قائم مقام آنها لازم الاتباع بوده مگر اينكه به رضاي طرفين يا به علت قانوني فسخ شود» كه در مورد قرارداد سبدگرداني موارد فسخ در ماده ي آئين نامه ارائه خدمات مشاوره و سبدگردا ني اوراق بهادار مصوب 83/8/4 شوراي بورس و مواد 13 و 22 قرارداد نمونه سبدگرداني احصا شده است.

بخش چهارم: نحوه ي فعاليت كارگزاران در حوزه ي سبدگرداني

مبحث نخست: مزاياي ارائه ي خدمات سبدگرداني

گفتار نخست: از ديدگاه كلان

الف) جذب نقدينگي در جامعه

باعث جذب هر چه بيشتر نقدينگي موجود در جامعه از طريق بورس و هدايت آنها به سمت بازار توليد مي شود .
اين نقدينگي يا در دست مردم بوده و يا به دليل وجود ريسك در بازار سرمايه ، به صورت راكد و كوتاه مدت نزد بانكها مي باشد و چون هر لحظه ممكن است اين وجوه از بانك خارج شود، بنابراين بانكها نيز نميتوانند به خوبي از اين وجوه استفاده كنند.

ب) افزايش توليد ملي

وجود خدمات مشاوره و سبدگرداني باعث جذب سرمايه هاي بزرگتر در جامعه شده و اعتماد بخش خصوصي و مخصوصا" سرمايه گذاران بزرگ در بخش خصوصي را بالا برده و با جذب سرمايه هاي بيشتر در بخش توليد، سطح توليد در كل جامعه را افزايش مي دهد.

ج) ورود سرمايه هاي بزرگتر و بلند مدت

با وجود خدمات مشاوره و سبدگرداني ، بسياري از سرمايه گذاران ، مخصوصا" سرمايه گذاران بزرگ اين بازار را اولين هدف سرمايه گذاري خود قرار مي دهند. چرا كه در حال حاضر بيشتر سرمايه هاي سرگردان و راكد و يا بسيار ناچيز كه قابليت سرمايه گذاري در ساير بخشهاي اقتصاد را ندارد وارد اين بازار مي شود.

د) جلب اطمينان بيشتر نسبت به بازار سرمايه و كمك به شفافيت اين بازار

قرار گرفتن يك شركت در سبدهاي بزرگ و مختلف، نشان دهنده ي ديدگاه خوشبينانه نسبت به وضعيت آن شركت بوده و به اين ترتيب ساير سرمايه گذاران نيز به طور غيرمستقيم از تحليلهاي انجام شده استفاده مي كنند و به اين صورت وضعيت كلي شركتهاي داخل سبد يا خارج از سبد مشخص مي شود. شركتها سعي دارند تا با افزايش سرمايه بتوانند منابع مالي مورد نياز خود را تأمين كنند. بنابر اين سرمايه گذار وقتي حاضر به شركت در افزايش سرمايه است كه اطلاعات مربوط به آن شركت حاكي از فعهاليت رو به رشد و اطلاع رساني به موقع آن باشد. بنابراين شركتها سعي در بهبود عملكرد و اطلاع رساني به موقع خواهند داشت تا بتوانند با سرعت بيشتري منابع مالي مورد نياز را جذب كنند و در بازار سرمايه نيز از نقدشوندگي خوبي برخوردار باشند.

همچنين در سطح كلان اطمينان لازم به بازار سرمايه و رونق هر چه بيشتر اين بازار تضمين مي شود. زيرا سرمايه گذاري در اين بازار بر اساس اصول علمي انجام خواهد شد.

ه) كاهش امكان دستكاري قيمتها

زيرا مشاور و سبدگردان سعي در كسب بازدهي مناسب براي سرمايه گذار دارند و همواره از سبد سرمايه گذار حمايت مي كنند. بنابر اين سبدگردان مانع تغيير قيمت شديد در سهام موجود در سبد شده و در ابتدا نيز تلاش مي كند تا شركتهايي را انتخاب كند كه قيمت سهام آن به طور كاذب افزايش نيافته باشد و قيمت جاري آن با قيمت ذاتي تفاوت زيادي نداشته باشد. به اين ترتيب قيمتهاي جاري به قيمت هاي ذاتي نزديك تر ميشوند و بازار نيز به تعادل ميرسد.

گفتار دوم: از ديدگاه سرمايه گذاران

الف) نداشتن تخصص مالي

بسياري از سهام داران و سرمايه گذاران تخصص كافي براي تجزيه و تحليل صورتهاي مالي شركتها را ندارند و قادر به تصميم گيري در انتخاب سهم نمي باشند . لذا با توجه به وجود ريسك در اين بازار از ورود به آن خودداري مي كنند. اما با تشكيل نهادهاي مشاوره ي مالي كليه سرمايه گذاران قادر به استفاده از مزاياي اين بازار خواهند شد و با تعريف وظايف و مسئوليتهاي هر يك از طرفين، سرمايه گذار از اطمينان خاطر كافي برخوردار خواهد بود و در مواقع افت قيمتها نمي هراسد. مشاور و سبد گردان به سرمايه گذار كمك مي كند تا ضمن آگاهي كافي از وضعيت شركتها در انتخاب يك سبد پر بازده و سرمايه گذاري صحيح با موفقيت عمل كند .

چرا كه مشاور در انتخاب سهام با توجه به روحيه ي ريسك پذيري سرمايه گذار سعي مي كند تا شركتهاي مورد نظر او را تعيين كند و از طرف ديگر سبدگردان در انجام معاملات سبد سهام هر يك از سرمايه گذاران سعي مي كند تا به صورت بهينه جابجايي در سبد سرمايه گذار صورت گيرد و بيشترين بازده را نصيب سرمايه گذار كند يا در مواقع پايين آمدن قيمتها او را از ضرر و زيان رهايي بخشد.

ب) نداشتن وقت كافي

تعداد زيادي از سرمايه گذاران حتي با داشتن تخصص مالي به علت مشاغل كاري وقت كافي براي تجزيه و تحليل صورتهاي مالي شركتها ندارند و نمي توانند در اين بازار فعاليت داشته باشند . بنابر اين مشاوران مالي و سبدگردانها اين مراحل را تسهيل مي كنند و تجزيه و تحليل هاي لازم را براي سرما يه گذار انجام مي دهند و احتياجي به حضور روزمره ي سهام دار در بورس يا دفتر كارگزاري نمي باشد. چرا با مراجعه به مشاور مالي و سبدگردان و امضاي قراردادهاي مربوطه ، تحت شرايطي خريد و فروش و سبدگردا ني را به متخصص مربوطه واگذار مي كند و خود فقط نظارت و كنترل لازم را با استفاده از امكانات ايجاد شده توسط مشاور و سبد گردان انجام مي دهد.

ج) مديريت ريسك

در بازار سرمايه قيمت سهام همواره در حال نوسان است و براي سرمايه گذاري در آن احتياج به كنترل مداوم مي باشد و از طرفي بسياري از سرمايه گذاران قادر به خريد و فروش به موقع سهام نيستند . يكي از وظايف سبدگردان مراقبت از سبد سهام سرمايه گذار بوده و در مواقع لازم با مشورت سرمايه گذار اقدام به خريد و فروش مي كند. يعني مديريت ريسك سبد سهام بر عهده ي سبدگردان بوده و همواره از سبد سرمايه گذار حمايت مي كند تا بازدهي خوبي را كسب كند. 

مشاوران مالي با استفاده از روشهاي مختلف تجزيه و تحليل و استفاده از امكانات پيشرفته در اين زمينه اقدام به مشاوره ميكنند و با در نظر گرفتن تمامي عوامل مربوط به يك شركت ، در مورد آن تجزيه و تحليل مي كنند و تصميم ميگيرند. مشاور با به دست آوردن اطلاعات كافي از ريسك و بازده موجود در يك شركت و عوامل تعيين كننده ي ديگري كه روي قيمت سهم آن اثر گذار است، تصميم به خريد يا فروش سهام آن مي كند و به اين ترتيب مشاور و سبد گردان سعي مي كند با خريد و فروش هاي به موقع به يكي از دو روش زير عمل كند: يا بايد با توجه به بازدهي مورد نظر سرمايه گذار، ريسك سبد او را مي نيمم كند، ويا با توجه به ريسك مورد نظر سرمايه گذار ، بتوانند از سبد او بيشترين بازدهي ممكن را بدست آورد.

د) مراجعه ي حضوري به كارگزار

سهام دار براي هر بار خريد يا فروش سهام بايد به صورت حضوري به كارگزار خود مراجعه كند و دستور خريد  يا فروش و مدارك مربوطه را تكميل كند. ممكن است سهامدار وقت كافي براي اين كار را نداشته باشد و به دليل عدم حضور و انجام به موقع معاملات ، دچار زيان شود. سبدگردان وظيفه دارد تا خريد و فروشهاي لازم را در مواقع مناسب انجام دهد و سرمايه گذار فقط براي تنظيم قرارداد سبدگردا ني و مشاو ره حضور ميابد تا اختيارات لازم را به سبدگردان تفويض نمايد.

ر) زيان ناشي از خريد تك سهم

بسياري از سرمايه گذاران وقت كافي ، تخصص و اطلاعات لازم در مورد شركتها را ندارند. بنابر اين در اثر جو رواني بازار اقدام به خريد سهم شركتي مي كنند كه رشد خوبي داشته يا در حال رشد است. تمام سرمايه ي خود را روي يك سهم خاص متمركز كرده و هدف آنها كوتاه مدت بوده و فقط كسب بازدهي ناشي از افزايش قيمت مورد نظر آنها است. در هنگام تنزل قيمت اين سهم ، سرمايه گذار يا متوجه اين افت نمي شود و يا در اثر مشكلاتي مانند وجود صرف فروش يا صرف خريد زمان زيادي طول مي كشد تا او بتواند سهم ديگري را جايگزين سهم قبلي كند. بنابر اين خريد تك سهم به مراتب ريسك زيادي دارد و توصيه مي شود كه سبد سهام تشكيل دهند تا در اثر افت قيمت يك سهم دچار ضرر و زيان زيادي نشوند.

با توجه به اينكه اكثر سرمايه گذاران ، وقت يا تخصص لازم را براي تشكيل سبد سهام ندارند لذا بهترين راه اين است كه اين امر را به متخصص مربوطه واگذار كنند تا يك سبد بهينه براي آنها تشكيل دهد . به همين منظور مشاور مالي و سبدگردان هر كدام با تنظيم قراردادي جداگانه مانع زيان ناشي از خريد تك سهم براي خريد ار مي شوند.

ز) كسب بازدهي مناسب

اولين هدف سرمايه گذار كسب بازدهي بيشتر است. بنابر اين سرمايه گذاران حتي با داشتن تخصص مالي و ساير امكانات ، باز هم ممكن است از مشاوران مالي و سبدگردان اشتفاده كنند و به اين ترتيب سرمايه گذاري آنها از بازدهي بيشتري برخودار خواهد بود.

س) كاهش ريسك و افزايش اطمينان خاطر براي سرمايه گذار

با توجه به اينكه سرمايه گذار از مشاور مالي و سبد گردان كمك مي گيرد بنابر اين با تشكيل سبد سهام از طرفي ريسك سرمايه گذاري كاهش يافته ، از طرف ديگر حتي اگر اطلاعات سرمايه گذار نسبت به اين بازار ناچيز باشد ولي چون از حمايت مشاور و سبدگردان برخوردار است لذا اطمينان لازم به سرمايه گذاري در اين بازار را پيدا مي كند.

ش) تغيير هدف سرمايه گذاري از كوتاه مدت به بلند مدت

در حال حاضر بسياري از سرمايه گذاران سعي در استفاده از نوسان قيمت دارند و گاهي حتي حا ضر نيستند در مجمع عمومي ساليانه شركت كنند و سود دريافت نمايند. اما با تنظيم قرارداد مشاوره و سبدگرداني بازار بورس نيز از ثبات بيشتري برخوردار خواهد شد. 

ص) كاهش هزينه ي معاملات

براي سرمايه گذاران ي كه قصد معاملات مكرر در اين بازار را دارند ميتوان گفت استفاده از خدمات مشاور و سبدگردان بسيار بهتر و كم هزينه خواهد بود .

ض) توجه ويژه به سبد سرمايه گذار

چون از يك طرف سرمايه ي نسبتا" زيادي در هر سبد قرار گرفته و از طرف ديگر مشاور و سبدگردان در صدد كسب بازدهي بيشتر براي سبد سرمايه گذاران مي باشند، لذا مراقبت مدوام از تك تك شركتهاي موجود در هر سبد به عمل خواهد آمد تا ريسك هر سبد را كاهش دهد.



نويسنده: جواد صبيح ملكي






برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان