بسم الله
 
EN

بازدیدها: 219

شرايط حضانت کودکان بي سرپرست/فرزند خواندگي

  1396/12/3

فرزندخواندگي به آن صورت که در برخي از کشورها مرسوم است در کشور ما به رسميت شناخته نشده است، حقوق ايران نهاد ديگري به نام سرپرستي کودکان بي‌ سرپرست دارد که بر اساس آن کودک با شرايطي وارد يک خانواده مي‌شود؛ زيرا در کشور ما بر اثر عللي چون مرگ پدر و مادر يا نبود اقوامي که توانايي نگهداري و سرپرستي اين کودکان را داشته باشند کودکاني بدون حامي و پشتيبان باقي مي‌مانند که لازم است توسط مؤسسات دولتي يا غيردولتي مورد حمايت قرار گيرند. البته گاهي برخي از زوجين خواهان پذيرش اين کودکان مي‌شوند که بنابر قانون، شرايط حضانت کودکان بي سرپرست وضع شده است که در ادامه با آنها آشنا مي‌شويم.

يک کودک زماني مي‌تواند فرد مفيدي براي جامعه‌ي خود باشد که دوران کودکي و نوجواني خود را در آغوش گرم خانواده و در کنار پدر و مادري بااخلاق و متعهد سپري کرده باشد، بنابراين کودکاني که به هر علت از نعمت داشتن پدر و مادر محروم‌اند بايد توسط دولت و در قالب مؤسسات دولتي مورد حمايت قرار بگيرند، هرچند که مؤسسات خيريه‌ي خصوصي نيز در اين راستا گام برمي‌دارند، اما هيچ‌کدام از اين مؤسسات براي يک کودک پدر و مادر نمي‌شود و جاي خالي والدين را براي آنها پر نمي‌کند. 

به همين دليل در بيشتر کشورها قوانيني در زمينه‌ي فرزندخواندگي وضع شده است تا زوجيني که به هر دليل از داشتن فرزند محروم هستند بتوانند قانونا سرپرستي اين کودکان را برعهده بگيرند تا هم اين کودکان معصوم داراي پدر و مادر شوند و هم اين زوجين لذتِ داشتن يک فرزند را تجربه کنند؛ اما همان‌طور که گفتيم در نظام حقوقي ايران فرزندخواندگي وجود ندارد و آنچه با اين نام خوانده مي‌شود همان سرپرستي از کودکان بي‌ سرپرست است.

چه کساني مي‌توانند درخواست سرپرستي بدهند؟

مطابق با قانون حمايت از کودکان و نوجوانان بي‌ سرپرست و بدسرپرست اشخاص زير مي‌توانند سرپرستي کودکان مشمول اين قانون را بر عهده بگيرند:

- زن و شوهري که 5 سال از تاريخ ازدواج آنها گذشته باشد و از اين ازدواج صاحب فرزند نشده باشند، مشروط بر اينکه حداقل يکي از آنها بيش از 30 سال سن داشته باشد؛ (چنانچه بنابر تشخيص سازمان پزشکي قانوني امکان بچه‌دار شدن زوجين وجود نداشته باشد، درخواست‌کنندگان از شرط مدت 5 سال مستثني خواهند بود.)

- زن و شوهر داراي فرزند مشروط بر اينکه حداقل يکي از آنها بيش از 30 سال سن داشته باشد؛

- دختران و زنان بدون شوهر درصورتي‌که حداقل 30 سال سن داشته باشند، منحصرا حق سرپرستي دختران را خواهند داشت.

طبق قانون، اولويت در پذيرشِ سرپرستي کودکان به ترتيب با زن و شوهر فاقد فرزند، سپس با دختران و زنان بدون شوهر و فاقد فرزند، و درنهايت با زن و شوهر داراي فرزند است؛ و در مواردي که زن و شوهر درخواست‌کننده‌ي سرپرستي باشند، درخواست بايد به‌طور مشترک توسط آنها تنظيم و ارائه شود.

شرايط حضانت کودکان بي سرپرست

درخواست‌کنندگان سرپرستي طبق ماده‌ي 6 قانون حمايت از کودکان و نوجوانان بي سرپرست و بد سرپرست بايد داراي شرايط زير باشند:

1. تقيد به انجام واجبات و ترک محرمات؛ (بدين معنا که بايد مقيد به انجام دادن واجبات ديني نظير نماز و روزه و ترک هر آنچه که در شرع مقدس اسلام حرام است باشند.)

2. عدم محکوميت جزائي مؤثر با رعايت موارد مقرر در قانون مجازات اسلامي. شايان ذکر است که محکوميت مؤثر کيفري محکوميتي است که محکوم را به‌تبعِ اجراي حکم بر اساس ماده‌ي 25 قانون مجازات اسلامي از حقوق اجتماعي محروم کند. براي مثال چنانچه شخصي به شلاق حدي محکوم گردد دو سال از حقوق اجتماعي خود محروم مي‌شود، حقوق اجتماعي موردنظر قانونگذار در ماده‌ي 26 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 تصريح گرديده است که شامل مواردي نظير عضويت در شوراي نگهبان، مجمع تشخيص مصلحت نظام، يا هيئت دولت است؛

3. تمکن مالي؛

4. عدم حجر؛ طبق قانون مدني 3 دسته از اشخاص محجور محسوب مي‌شوند: صغار، مجانين و اشخاص غير رشيد.

5. سلامت جسمي و رواني لازم و توانايي عملي براي نگهداري و تربيت کودکان و نوجوانان تحت سرپرستي؛

6. نداشتن اعتياد به مواد مخدر، مواد روان‌گردان و الکل؛

7. صلاحيت اخلاقي؛

8. عدم ابتلا به بيماري‌هاي واگيردار يا صعب‌العلاج؛ (بيماري صعب‌العلاج يعني بيماري‌اي که به‌سختي درمان مي‌شود)

9. اعتقاد به يکي از اديان مُصرح در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران؛ (4 دين اسلام، کليمي، زرتشتي و مسيحي اديان مصرح در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران هستند)

مطابق ماده‌ي 14 قانون حمايت از کودکان بي سرپرست و بدسرپرست دادگاه در صورتي حکم سرپرستي صادر مي‌کند که درخواست‌کننده‌ي سرپرستي بخشي از اموال يا حقوق خود را به کودک يا نوجوان تحت سرپرستي تمليک نمايد (واگذار نمايد). تشخيص نوع و ميزان مال يا حقوق مزبور با دادگاه است. در مواردي که دادگاه تشخيص بدهد اخذ تضمين عيني از درخواست‌کننده ممکن يا به مصلحت نيست و سرپرستي کودک يا نوجوان نيز ضرورت داشته باشد، دستور اخذ تعهد کتبي به تمليک بخشي از حقوق يا درآمدِ سرپرست در آينده را صادر و پس از قبول درخواست‌کننده و انجام دستور، حکم سرپرستي را صادر مي‌کند؛ و درصورتي‌که دادگاه تشخيص دهد اعطاي سرپرستي بدون اجراي مفاد اين ماده به مصلحت کودک يا نوجوان است به صدور حکم سرپرستي اقدام مي‌کند.

هم‌چنين درخواست‌کننده‌ي منحصر يا درخواست‌کنندگان سرپرستي بايد متعهد شوند که تمام هزينه‌هاي مربوط به نگهداري و تربيت و تحصيل افراد تحت سرپرستي را تأمين کنند. اين حکم حتي پس از فوت سرپرستِ منحصر يا سرپرستان نيز تا تعيين سرپرست جديد، براي کودک يا نوجوان جاري است. به اين منظور سرپرست منحصر يا سرپرستان موظف‌اند با نظر سازمان، خود را نزد يکي از شرکت‌هاي بيمه به نفع کودک يا نوجوان تحت سرپرستي بيمه‌ي عمر کنند و درصورتي‌ که دادگاه تشخيص بدهد اعطاي سرپرستي بدون اجراي مفاد اين ماده به مصلحت کودک يا نوجوان است به صدور حکم سرپرستي اقدام مي‌کند.

سپردن سرپرستيِ افرادِ موضوعِ اين قانون در صورتي مجاز است که داراي يکي از شرايط زير باشند:

الف. امکان شناختن هيچ‌يک از پدر، مادر و جد پدري آنها وجود نداشته باشد؛

ب. افرادي که سرپرستي آنها به‌موجب حکم مراجع صلاحيت‌دار به سازمان سپرده شده است و تا زمان دو سال از تاريخ سپردن آنها به سازمان، پدر يا مادر و يا جد پدري و وصي منصوب از سوي ولي قهري براي سرپرستي آنان مراجعه ننموده باشند؛

نکته: ولايت در لغت به معناي تسلط پيدا کردن است و در اصطلاح حقوقي قدرت و اختياري است که برابر قانون به يک شخص صلاحيت‌دار براي اداره‌ي امور محجور واگذارشده است. ولايتي که به حکم قانون باشد ولايت قهري ناميده مي‌شود و طبق قانون پدر و جد پدري بر اولاد تحت سرپرستي خود ولايت قهري دارند. هريک از پدر يا جد پدري مي‌توانند بعد از فوت ديگري براي اولاد خود که تحت سرپرستي آنهاست وصي تعيين کنند تا بعد از فوت خود در نگهداري و تربيت آنها مواظبت و اموال آنها را اداره کند.

ج. هيچ‌يک از پدر، مادر و جد پدري آنان و وصي منصوب از سوي وليِّ قهري، صلاحيت سرپرستي را نداشته باشند و به تشخيص دادگاه صالح اين امر حتي با ضَمّ امين يا ناظر نيز حاصل نشود. (در برخي موارد که ولي يا قيم توانايي انجام دادن و پيگيري امور شخصِ تحت سرپرستي‌شان را ندارد، حاکم فردي امين را براي مساعدت يا نظارت بر کارهاي آنها تعيين مي‌کند. اين اقدام حاکم را در اصطلاح «ضَمّ امين» مي‌گويند)

آثار صدور حکم سرپرستي

1. پس از صدور حکم قطعي سرپرستي، مفاد حکم از سوي دادگاه به اداره‌ي ثبت احوال و سازمان بهزيستي مربوط ابلاغ مي‌شود. اداره‌ي ثبت احوال مکلف است نام خانوادگي کودک يا نوجوان تحت سرپرستي و همچنين مفاد حکم سرپرستي را در اسناد سجلي و شناسنامه‌ي سرپرست يا زوجين سرپرست وارد کند. هم‌چنين اداره‌ي ثبت احوال مکلف است شناسنامه‌ي جديدي براي کودک يا نوجوان تحت سرپرستي با درج نام و نام خانوادگي سرپرست يا زوجين سرپرست صادر و در قسمت توضيحات مفاد حکم سرپرستي و نام و نام خانوادگي والدين واقعي وي را در صورت مشخص بودن قيد نمايد.

2. کودک يا نوجوان تحت سرپرستي مي‌تواند بعد از رسيدن به سن هجده سالگي، صدور شناسنامه‌ي جديدي را براي خود با درج نام والدين واقعي در صورت معلوم بودن، يا نام خانوادگي موردنظر وي در صورت معلوم نبودن نام والدين واقعي، از اداره‌ي ثبت احوال درخواست نمايد.

3. صدور گذرنامه و خروج کودک يا نوجوانِ تحت سرپرستي از کشور، منوط به موافقت سرپرستِ منحصر يا سرپرستان و دادستان است. دادستان پس از جلب نظر کارشناسي سازمان بهزيستي با رعايت مصلحت تصميم‌گيري خواهد کرد.


مشاوره حقوقی رایگان