بسم الله
 
EN

بازدیدها: 157

خشونت خانگي عليه زنان- قسمت هفتم

  1396/11/23
قسمت قبلي

فصل دوم- همسرگزيني و تشكيل خانواده

از آنجا كه پيشگيري از خشونت، از تشكيل خانواده آغاز مي شود و توجه همسران به كار كرد هاي مهم خانواده، آنان را در انجام وظايف خانوادگي و پيشگيري از تنش ها ياري مي دهد، در اين فصل، با بررسي مقدمه تشكيل خانواده، يعني همسر گزيني، به اهميت و كا ركرد هاي خانواده مي پردازيم.

الف) همسر گزيني

برگزيدن همسر، يكى از مراحل مهم زندگى هر فرد است ؛ زيرا هر تصميم او پيامدهايى دارد كه تقريباً همه زندگى وي را دربر مى گيرد. مهم ترين مسائل اين مرحله عبارت اند از : شناخت ملاك هاى همسر مناسب، شيوه گزينش فردى مطابق اين ملاك ها، چگونگى رعايت نظر والدين با حفظ استقلال در تصميم گيرى، و رشد و پختگى لازم براى پذيرش تعهدات ازدواج . در اين بحث پس از بررسى ملاك هاى همسر مناسب به فرايند گزينش همسر مناسب مى پردازيم.

1. ملاك هاى همسر مناسب :

در اين باره با پنج دسته ملاك ر و به روييم: جسمانى، روان شناختى، اقتصادى، اجتماعى و خانوادگى.

سلامت ظاهرى و جسمانى فرد، سن و تفاوت سنى همسران، زيبايى و جذابيت چهره و اندام، بارورى، رنگ پوست و نژاد در دسته اول قرار مى گيرد.

در آموزه هاى اسلامى ملاك هاى فوق كانون توجه قرار گرفته اند. البته سلامت، بارورى و زيبايى پذيرفته شده اند ولى ويژگي هاي ديگر به منزله ملاك هاي ترجيحى براى يك فرد مطرح گرديده اند.

دسته دوم امورى مانند شيوه رفتار، نگرش ها، هوش، عواطف، صفات اخلاقى و تحصيلات را دربر دارد. آموزه هاى اسلام بر هوشمندى در حد مناسب، و صفات و رفتارهاى اخلاقى مانند فروتنى، سهل گيرى ، نرم خويى، امانت دارى و صبر بيشتر تأكيد كرده اند.

از جنبه اقتصادى، نوع شغل، سطح درآمد، توانايى اداره خانواده و خانه دارى كانون توجه است . آموزه هاى اسلام از ميان اين ملاك ها تنها به توانايى اداره خانواده و خانه دارى و 
يارى زن به مرد اهميت مى دهد.

در ملاك هاى اجتماعى، طبقه، فرهنگ ، قوميت، دين و مذهب قرار مى گيرند. آموزه هاى اسلام فقط باورهاى دينى و رعايت قوانين دينى را مهم مي شمارند.

در زمينه ملاك هاى خانوادگى نيز خويشاوندى و نظر والدين درباره همسر و همچنين خانواد ه فرد كانون توجه قرار مى گيرند، كه توصيه هاى اسلام بيشتر بر مناسب بودن خانواده فرد تأكيد ورزيده اند.

درباره ملاك هاى همسر مناسب، آموز ه هاى اسلام بر چند اصل مهم تأكيد مي كنند. اصل اول اين است كه پاره اي ملاك ها از نظر اسلام لازم و قطعى است و برخى نسبى و ترجيحى . باورهاى دينى كه شامل امورى مانند اعتقاد به خدا، پيامبر ، زندگى پس از مرگ و حسابرسى و پاداش و جزاى اعمال و امامت اولياى دين مي شوند، از ملاك هاى قطعي اند . حسن خلق كه به سازگارى مناسب فرد باز مى گردد، ملاك قطعى دوم است كه در صورت نبود آن ، فرد شرايط لازم براي همسري را ندارد. توانمندي مهار رفتارى و عاطفى كه در متون اسلامى تحت عنوان تقوا آمده است، ملاك قطعى ديگر است. فرد نبايد آشكارا به رفتارهاى خلاف شرع دست زند يا اگر مرتكب آنها شود، مي باي د از عملش پشيمان باشد . همچنين مرتكب گناهان بزرگى مانند شراب خوارى و رفتار جنسى نامشروع نشود . 

سلامت نسبى روانى و جسمانى نيز از ملاك هاي مهم است ، و فرد بايد براى زندگى زناشويى توان روانى و جسمانى كافى داشته باشد . مثلاً نابارورى مشكل جسمانى مهمى است كه به زند گى زناشويى خلل وارد مى كند. البته روشن شدن اين عيب در زن و مرد پيش از ازدواج به ندرت رخ مي دهد، و ممكن است كسى با ازدواج داشت. 
همچنين ازدواج با افراد معلول در برخي شرايط و با انتخاب خود فرد بدون اشكال است، هر چند اين گونه ازدواج ها در موارد خاص و استثنايي امكان موفقيت دارند. ملاك هايى مانند جذابيت جسمانى و غ ير آن نسبى و متناسب با شرايط در نظر گرفته ميشود.

اصل دوم درباره ملاك هاى همسر مناسب، همسانى يا كفويت زن و مرد است. همسانى موجب تشابه زن و مرد مى شود، و شباهت موجب جذب افراد به هم و برانگيخته شدن عواطف مثبت در قبال هم مى گردد ، افزون بر اين ، تشابه بيشتر موجب سازگارى بيشتر مى شود. هر چه توافق زن و شوهر افزون تر باشد، بيشتر به ه م علاقه مند خواهند شد . آموزه هاى اسلامى بر كفويت و همتايى زن و مر د تأكيد دارند. همتايى در مرتبه اول در ايمان و باورهاى دينى است و در مرتبه بعد، به ابعاد مختلف شخصيتى، تحصيلى و فرهنگى باز مى گردد. درك متقابل، تفاهم اخلاقى و شباهت در نگرش ها و عقايد ، بيشتر در شرايط همتايى زن و شوهر حاصل مى شود.

اصل سوم به اهميت بيشتر برخى ملاك ها مانند ايمان، تقوا و اخلاق در مرد باز مى گردد. آموزه هاى اسلام به سبب تفوق جسمانى و روانى مرد بر زن بر وجود اين ملاك ها در شوهر تأكيد بسياري مي ورزند.

2. فرآيند گزينش همسر :

پس از شناخت ملاك هاى همسر مناسب، تطبيق آنها بر فرد مور د نظر امرى مهم و براى بيشتر افراد دشوار است . در اين باره چند نكته مهم وجود دارد .

نخست، نحوه شناسايى اوليه دختر و پسر است . پيشنهاد ازدواج يا خواستگارى معمولا از جانب مرد صورت مى گيرد. در تبيين اين امر ، تفاوت روانى زن و مرد مانند اي نكه مرد غالباً متقاضى است و زن مطلوب و جلوه كننده، كانون توجه قرار گرفته است . اسلام بنابر جنبه هاي شخصيتي و عاطفي زن، كه به ويژگي هاي روان شناختي او بازمي گردد، خواستگاري را شأن مرد مي داند؛ هر چند خواستگاري زن از مرد را نيز ممنوع نكرده است . در هر صورت دليلى بر اينكه حتماً مرد طالب و خواستگار باشد در كار نيست .

شيوه هاى متعددى براى همسرگزينى وجود دارد كه متناسب با فرهنگ و شرايط اجتماعى و در چارچوب قوانين شرع مى تواند راه گشا باشد.

نكته دوم، نقش عشق رمانتيك در ازدواج است . در گذشته عشق در اغلب ازدواج ها نقش اساسى نداشته است . اكنون در جوامع غربى عشق به منزله پيش شرط ازدواج، جنبه عمومى يافته است .(1)  به نظر مى رسد اگر عشق را به معناى رؤيايى آن در نظر بگيريم ، كه به تعبيرى موجب كورى و كرى فرد شود، ازدواج هاى نادرى مى توانند بر آن مبتنى باشند. افزون بر اين ، معمولا چنين عشقى پايدار نيست و زمانى كه شور نخستينِ آن از بين برود، رابطه زناشويى مبتني بر آن نيز متزلزل خواهد شد . اما اگر عشق را به معناى ميل و جاذبه عاطفى زن و مرد به هم در نظر گيريم، با توجه به رشد اجتماعى دختران و پسران آماده ازدواج و تحولات اجتماعى مي توان آن را امرى لازم براى ازدواج دانست.

حصول ميل و علاقه متقابل و برطر ف شدن نيازهاى جنسى، بر احساس زيبايى زن و مرد نسبت به يكديگر مبتني است . اگر در ازدواج ميل و علاقه وجود نداشته باشد، از ابتدا زمينه نارضايتى خانوادگى پديد مى آيد .

شواهدى در متون اسلامى ، اهميت ميل و جاذ به متقابل بين زن و مرد متقاضى ازدواج را نشان مى دهند. وقتى شخصى از امام صادق (ع) مى پرسد : قصد دارم با زنى ازدواج كنم، اما پدر و مادرم مايل اند زنى ديگر را به همسرى من درآورند، ايشان پاسخ مى دهد : « با زنى كه خودت دوست دارى ازدواج كن و  آن را كه پدر و مادرت به او تمايل دارند، رها ساز ».(2) 

اين سفارش، با توجه به تأكيد فراوان احترام به والدين در اسلام، نقش مهم علاقه و ميل در ازدواج را نشان مى دهد. در روايتي ديگر آمده است : « بهترين زن كسى است كه به او  علاقه و ميل داشته باشى و عقل و ادب داشته باشد ».(3) تعبير « هوى. » به معناى ميل و علاقه ، به منزله ملاك براى بهترين گزينه همسرى در نظر گرفته شده است.

شاهد ديگر، مواردى است كه شرع اجازه مى دهد مرد به چهره و اندام فرد مورد نظر براى ازدواج بدون لذت نگاه كند ؛ (4) در حالي كه اين نگاه در غير اين صورت ممنوع است. به نظر مى رسد اين اجازه براي تأمين ميل و علاقه و اطمينان يافتن از جذابيت ظاهرى فرد است . نكته مهم، نقش اختيار و انتخاب آگاهانه دختر و پسر در استحكام زندگي است؛ هرچند، در نظر گرفتن فرهنگ و ارزش هاي والدين دختر و پسر نيز امري مهم است؛ زيرا خانواده جديد با خانواده هاي اصلي، به ويژه پدر و مادر همسران، رابطه بسيار نزديكي دارند و طبعاً انتظار حمايت اجتماعي بالايي از والدين همسران وجود دارد . از اين روي، توجه به نظر والدين نيز نقش مهمي در زندگي خانواده جديد خواهد داشت.


-----------------
1. باقر ساروخاني، مقدمه اي بر جامعه شناسي خانواد،ه ص 109
2. تزوج الّتي هويت و دع الّتي هوي ابواك، محمد بن حسن حر عاملي، وسائل الشيعه، ج 14 ، ص 22
3. خير الجواري ما كان لك فيها هوي و كان لها عقل و ادب (همان، ص 13)
4. محمد بن حسن حر عاملي، وسائل الشيعه ، ج 14 ، ص 59-61


نويسنده: محمدرضا سالاري فر



مشاوره حقوقی رایگان