بسم الله
 
EN

بازدیدها: 109

اخلاق در قرآن- قسمت پنجاهم

  1396/11/12
قسمت قبلي

موانع اخلاص

بزرگان علم اخلاق در اين زمينه اشارات روشن و دقيقي دارند، بعضي معتقدند اخلاص موانع و آفات آشکار و نهان دارد؛ بعضي بسيار قوي و خطرناک و بعضي ضعيفتر است، و شيطان و هواي نفس براي مشوب ساختن ذهن انسان و گرفتن صفا و اخلاص و آلوده کردن اعمال به ريا نهايت تلاش و کوشش را مي کنند.

بعضي از مراحل ريا کاري و آلودگي نيت به قدري روشن است که هر کسي آن را در مي يابد؛ مثل اين که شيطان در نمازگزار نفوذ مي کند و مي گويد نماز را آرام و آهسته و با آداب و خشوع انجام ده، تا حاضران تو را انساني مؤمن و صالح بدانند و هرگز به غيبت تو آلوده نشوند، اين يک فريب آشکار از ناحيه شيطان است!

گاه اين وسوسه هاي شيطاني به شکل مخفي تري صورت مي گيرد، و در لباس اطاعت ظاهر مي شود؛ مثلا، مي گويد: تو انسان برجسته اي و مردم به تو نگاه مي کنند، اگر نماز و اعمالت را زيبا سازي ديگران به تو اقتدا کرده و در ثواب آنها شريک خواهي شد، و انسان بي خبر گاه تسليم چنين وسوسه اي مي شود، و در دره هولناک ريا سقوط مي کند.

گاه وسوسه هاي شيطان از اين هم پيچيده تر و پنهان تر است؛ مثل اين که به نماز گزار مي گويد انسان مخلص کسي است که در خلوت و جلوت يکسان باشد، کسي که عبادتش در خلوات کمتر از جلوات باشد، ريا کار است، و به اين ترتيب او را وادار مي کند که در خلوت نماز خود را جالب و جاذب کند تا بتواند در بيرون و در مقابل مردم نيز چنين کند و به اهداف خود برسد اين نيز يک نوع ريا کاري خفي است که ممکن است بسياري از آن غافل شوند و از درک آن عاجز گردند. و همچنين مراحل مخفي تر و پنهان تر. (112)

براستي موانع و آفات اخلاص به قدري زياد و متنوع و پنهان است که هيچ انساني جز از طريق پناه بردن به لطف الهي از آن رهايي نمي يابد.

در روايات اسلامي نيز هشدارهاي مهمي درباره آفات اخلاص آمده است:

از جمله در حديثي از اميرمؤمنان علي عليه السلام مي خوانيم: «کيف يستطيع الاخلاص من يغلبه الهوي؛ چگونه توانايي بر اخلاص دارد کسي که هواي نفس بر او غالب است؟ » (113)

در حقيقت، عمده ترين آفت اخلاص و مهمترين مانع آن در اين حديث شريف بيان شده است. آري! هواي نفس است که سرچشمه اخلاص را تيره و تاريک مي سازد. در حديث ديگري از همان امام بزرگوار مي خوانيم: «قلل الآمال تخلص لک الاعمال؛ آرزوها را کم کن (و دامنه آرزوهاي دور و دراز را جمع نما) تا اعمال تو خالص شود! » (114)

اين نکته حائز اهميت است که گاه انسان در اين مورد، گرفتار وسواس مي شود که آن خود يکي ديگر از نيرنگهاي شيطان است، به او مي گويد به نماز جماعت مرو، چرا که در آنجا ممکن است نيتت آلوده شود، فقط در خانه نماز بخوان، يا هنگامي که در ميان جمعيت به نماز بر مي خيزي مستحبات را ترک کن و نماز را بسيار سريع و دست و پا شکسته بخوان مبادا آلوده ريا گردي. و بسيار ديده ايم افرادي را که به خاطر همين گرفتاري از مستحبات مؤکدي که شرع، به آن دعوت کرده است باز مانده اند.

و شايد به همين دليل است که قرآن مجيد مردم را دعوت به انفاق پنهان و آشکار هر دوکرده است. مي فرمايد: «الذين ينفقون اموالهم بالليل والنهار سرا و علانية فلهم اجرهم عندربهم ولاخوف عليهم ولاهم يحزنون؛ آنها که اموال خود را شب و روز، پنهان و آشکار انفاق مي کنند مزدشان نزد پروردگارشان است، نه ترسي بر آنهاست و نه غمگين مي شوند. » (115)

اين بحث را با ذکر نکته ديگري پايان مي دهيم و آن اين که داشتن اخلاص در خلوت و تنهايي. چندان افتخار نيست، مهم آن است که انسان در جلوت و در ميان مردم و در مرئي و منظر همگان بتواند اعمال خالصانه انجام دهد.

آثار اخلاص

از آنجا که اخلاص گرانبهاترين گوهري است که در خزانه قلب و روح انسان پيدا مي شود، آثار فوق العاده مهمي نيز دارد که در روايات اسلامي با تعبيرات کوتاه و بسيار پر معني به آن اشاره شده است.

در حديث معروفي از رسول خدا صلي الله عليه و آله مي خوانيم: «ما اخلص عبد لله عزوجل اربعين صباحا الا جرت ينابيع الحکمة من قلبه علي لسانه؛ هيچ بنده اي از بندگان خدا چهل روز اخلاص را پيشه خود نمي سازد مگر اين که چشمه هاي حکمت و دانش از قلبش بر زبانش جاري مي شود. » (116)

در حديث ديگري از امام علي بن ابيطالب عليهما السلام مي خوانيم: «عند تحقق الاخلاص تستنير البصائر؛ به هنگام تحقق اخلاص، چشم بصيرت انسان نوراني مي شود. » (117)

در حديث ديگري از همان حضرت مي خوانيم: «في اخلاص النيات نجاح الامور؛ در اخلاص نيت پيروزي در کارها است. » (118)

اين نکته روشن است که هر قدر نيت خالصتر باشد به باطن کارها اهميت بيشتري داده مي شود تا به ظاهر کار، و به تعبير ديگر، محکم کاري در حداعلي خواهد بود؛ به همين دليل پيروزي در کار تضمين خواهد شد. و بعکس اگر نيت آلوده به ريا باشد به ظاهر بيش از باطن اهميت داده مي شود و کارها و برنامه ها توخالي مي گردد و همين امر سبب شکست است.

و نيز به همين دليل، در حديث ديگري از همان امام عليه السلام مي خوانيم: «لو خلصت النيات لزکت الاعمال؛ اگر نيات خالص شود اعمال پاکيزه خواهد شد. » (119)



--------------------------
112- محجة البيضاء، جلد 8، صفحه 133
113- غرر الحکم، جلد 2، صفحه 553، شماره 4.
114- غرر الحکم، حديث 29
06.115- سوره بقره، آيه 274.
116- عيون اخبار الرضا، جلد 2، صفحه 69؛ بحارالانوار، جلد67، صفحه 242
.117- غرر الحکم، جلد 2، صفحه 490، شماره 12.
118- غرر الحکم، جلد 2، صفحه 14، شماره 68.
119- غرر الحکم، جلد 2، صفحه 603، شماره 11.


نويسنده: ناصر مکارم شيرازي






برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان