بسم الله
 
EN

بازدیدها: 706

تقريرات تاريخ حقوق کيفري - قسمت اول

  1394/3/19

مقدمه

شناخت هر ملتي با مطالعه تاريخ آن ملت ميسر است و استمرار هر جامعه اي با پذيرش قواعدي كه قانون ناميده مي شود امكان پذير مي باشد. در ميان رشته هاي گوناگون تاريخ، تاريخ حقوق اهميت خاصي دارد تاريخي كه زندگي قضايي ملتي را نشان دهد درجه اول اهميت را دارد. در اين نيم سال ابتدا در مورد جايگاه و اهميت تاريخ حقوق كيفري مطالبي بيان مي شود  (مبحث اول) سپس در 4 مبحث ديگر تاريخ حقوق كيفري بين النهرين، حقوق كيفري شريعت يهود، حقوق كيفري ايران باستان و به نحو مختصر تاريخ حقوق كيفري در اروپا مورد مطالعه قرار مي گيرد.

مبحث اول : مفهوم شناسي، جايگاه و اهميت تاريخ حقوق کيفري

گفتار اول: جايگاه تاريخ حقوق کيفري در علوم جنايي

علوم جنايي در يك تقسيم بندي كلي به علوم جنايي حقوقي و علوم جنايي تجربي و علوم جنايي بينابين تقسيم مي شود .
علوم جنايي حقوقي به صورت مجرد و انتزاعي رفتار مجرمانه را تجزيه و تحليل مي كند. خود علوم جنايي حقوقي به دو شاخه اصلي و تكميلي تقسيم مي شود.
علوم جنايي حقوقي اصلي شامل 1- به حقوق جزاي عمومي و اختصاصي و 2- آ. د. ك. است.
در شاخه تكميلي حقوق كيفري تخصصي تر مي شود مثل حقوق كيفري سايبري- حقوق كيفري محيط زيست . علاوه بر حقوق كيفري فني سه رشته ديگر نيز به عنوان علوم جنايي حقوق تكميلي مطرح شده است :
1 - حقوق كيفري بين الملل
2 - حقوق كيفري تطبيقي
3 - تاريخ حقوق كيفري
علوم جنايي تجربي نيز به علوم جنايي اثباتي و علوم جنايي تفسيري تقسيم مي شود كه علوم جنايي اثباتي به 1- پليس علمي 2- پزشكي قانوني 3- روان شناسي جنايي
و علوم جنايي تفسيري به 1- كيفري شناسي 2- جامعه شناسي 3- جرم شناسي تقسيم مي شود .
علوم جنايي بينابين به 1- فلسفه كيفري و 2- سياست جنايي تقسيم مي شود.

علوم جنايي تجربي :

علوم جنايي تجربي با يك نگاه فراحقوقي و غير انتزاعي و با استفاده از علوم ديگر مثل پزشكي- روانشناسي – آمار و ... به اثبات، توصيف و تحليل جرم مي پردازد. برخي از آنها در مقام اثبات جرم اند. برخي در مقام تحليل چرايي جرم اند پس علوم جنايي تجربي نيز به دو دسته تقسيم مي شود :
1 - علوم جنايي اثباتي: پليس علمي- پزشكي قانوني – روانشناسي جنايي
2 - علوم جنايي تفسيري: كيفر شناسي- جامعه شناسي جنايي- جرم شناسي

علوم جنايي بينابين :

اين علوم بين فلسفه و مباحث مجرد و انتزاعي و تصميم گيري هاي كلان مربوط به پديده مجرمانه در نوسان است پس هم رويكرد حقوقي محض دارد و هم رويكرد حقوقي دارد .
در علوم جنايي بينابين آنچه بيشتر به چشم مي خورد فلسفه كيفري و سياست جنايي است .

سياست جنايي :

تمام پاسخ هاي دولتي و غير دولتي كه به صورت كنش و واكنش در مقام پاسخ گويي به انحرافات و جرايم بر مي آيد .
در برابر اين اصطلاح سياست كيفري را داريم .
سياست كيفري يك معناي مضيق از جنايي است يعني :
اولاً: پاسخ ها دولتي است
ثانياً: اين پاسخ ها فقط براي جرايم است
ثالثا : اين پاسخ ها كنشي است و نه واكنشي

گفتار دوم : از تاريخ حقوق کيفري تا تاريخ تحولات حقوق کيفري

تاريخ تحولات كيفري اعم از تاريخ حقوق كيفري است به اين معنا كه در تاريخ تحولات علاوه بر تاريخ باستان، دوران معاصر نيز مورد مطالعه قرار مي گيرد اما در تاريخ حقوق كيفري به طور مشخص در خصوص حقوق كيفري بين النهرين شامل 5 قانون اورنمو  2100 ق.م- ليپيت اشتار 1930 ق.م- اشنونا 1770 ق.م- هيتي ها 1600 ق.م و حمورابي 1750 ق.م)
بحث مي شود.
دو اصطلاح علوم كيفري و علوم جنايي در ظاهر يك معنا دارند اما وقتي صحبت از علوم جنايي مي شود شاخه هاي مختلفي ازحقوق كيفري و جرم شناسي مطرح مي شود. عمر علوم جنايي حدود بيش از 4000 سال است (از روم باستان تا دوران سزار بكاريا) مركز ثقل حقوق جزا رفتار بزهكاران است. در اين دوران تا قبل از آنكه بحث تناسب بين جرم و مجازات مطرح شود توجهي به خصوصيات فردي و اجتماعي نمي شد بلكه ماهيت و شدت رفتار مجرمانه معيار اصلي مجازات دهي بوده است.
بعدها آقاي سزار بكاريا، لمبروزو و همفكرانشان در مكتب تحققي اين تئوري را مطرح كردند كه علاوه بر ماهيت رفتار مجرمانه، خصوصيات فردي بزهكار نيز بايد مورد توجه قرار گيرد و به اين ترتيب بحث فردي كردن مجازات ها مطرح شد .
تاريخ حقوق كيفري در نمودار علوم جنايي يكي از شاخه هاي علوم جنايي حقوقي تكميلي است. در اين شاخه رشته حقوق كيفري در اعصار گذشته بررسي مي شود. يعني آداب، سنن كيفري حاكم بر جامعه است، و مشخص مي شود نظام هاي حقوقي باستان بر چه مبنا و رويكردي به پديده مجرمانه توجه مي شد .
چه هنجارهايي از گذشته تا به حال داراي ارزش بنيادي است. مثلاً قتل از زمان حضرت آدم )ع( جرم انگاري شده و در زمان حال نيز در همه نظام هاي حقوقي مذهبي، لائيك و غير مذهبي در قوانين كيفري آمده است. به اين نوع جرايم فطري مي گويند. در مقابل برخي جرم انگاري ها متأثر از متغير زمان و مكان است مثلاً شرب خمر در كشورهاي با نظام هاي
حقوقي مذهبي جرم انگاري شده اما در كشورهايي كه قانون اساسي لائيك دارند شرب خمر جز در موارد رانندگي ممانعتي براي افراد بالاي 18 سال ندارد .
مطالعات مربوط به تاريخ حقوق كيفري از 2100 قبل از ميلاد مسيح آغاز مي شود و انتهاي آن به دوران سزار بكاريا يعني 1760 ميلادي مي رسد. بكاريا پايه گذار تاريخ حقوق كيفري مدرن بود كه در انقلاب فرانسه در 1789 جلوه گر شد.
وقتي صحبت از حقوق كيفري مدرن مي شود جنبه تفاوت مشخص مي شود .

گفتار سوم : تفاوت هاي نظام حقوقي باستان و مدرن :

1 - در نظام حقوقي مدرن شكل و ماهيت از هم تفكيك مي شوند .
2 - در نظام حقوقي مدرن جرايم دسته بندي شده اند مثلاً عليه اشخاص- عليه اموال – عليه امنيت
3 - در نظام حقوقي مدرن همواره بخش كليات در قوانين وجود دارد و جرم تعريف شده است اما در قوانين باستان بيشتر جرم انگاري مصداقي صورت گرفته است .
4 - در نظام حقوقي مدرن قانون مجازات به عنوان قانون عادي الهام گرفته شده از قانون اساسي
5 - در نظام حقوقي مدرن تضمين هاي حقوق بشري براي طرفين دعوا پيش بيني شده است مثل داشتن حق وكيل- داشتن مترجم و ...
6 - در نظام حقوقي مدرن قوانين بر اساس رشته هاي مختلف تقسيم بندي شده اند. قانون تجارت- قانون مدني و ق.م.ا. و.. اما نظام حقوقي باستان در يك قانون همه شاخه هاي حقوقي مثل خانواده – تجارت و كيفري پيش بيني شده است .
7 - در نظام حقوقي مدرن اصول و مباني كلي حقوق جزا تحت عنوان حقوق جزاي عمومي مشاهده مي شود مثل اصل قانوني بودن جرم و مجازت- اصل تساوي افراد در برابر قانون – اصل فردي بودن مجازات ها- اما درحقوق كيفري باستان چيزي تحت عنوان اصول حاكم بر حقوق كيفري مشاهده نمي شود .

گفتار چهارم : اهميت مطالعه تاريخ حقوق کيفري:

با مطالعه تاريخ حقوق كيفري با واقعيات حقوق كيفري دوران باستان آشنا مي شويم از جمله نحوه مجازات كردن، تحول مجازات ها تا به امروز، ويژگي هاي قضاوت كيفري، ادله ثبات دعوا و اينكه چه رويكردي بر نظام كيفري حاكم بوده، يعني سزا گرا بوده يا فايده گرا، وضعيت مسئوليت كيفري به چه ترتيبي بوده، كيفيات مخففه و مشدده چه جايگاهي داشته و نهايتاًًَ ترتيبات رسيدگي به پرونده كيفري يعني آيين دادرسي كيفري از چه نظامي تبعيت مي كرده است.




نويسنده: فاطمه نامجو





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان