بسم الله
 
EN

بازدیدها: 639

شناخت جرم و علل بوجود آورنده آن- قسمت اول

  1394/2/28
هيچ مجرمي از مادر خود مجرم و تبهکار زاده نشده است، همه انسانها، فطرتي پاک خلق شده و پس از تولد در دوران اوليه زندگي، پاک و معصومند و اين تا زماني است که توسط شرايط خاص محيط خانوادگي، اجتماعي و پرورش به گناه آلوده نشوند زيرا چگونگي رفتار و شخصيت افراد بيشتر به چگونگي محيط اجتماعي و اقتصادي و تربيتي آنها بستگي دارد، بنابراين توجه به اين واقعيت ضروري بنظر مي رسد که جرم و جنايت يا بعبارت بهتر بيماريهاي اجتماعي مانند بيمارييهاي جسمي مسري هستند و اگر قبل از ايجاد انگيزه وقوع جرم بفکر اصلاح و از بين بردن علل ارتکاب جرم نيافتند ممکن است به ديگران نيز سرايت کند که عواقب سنگين و غير قابل جبراني در پي دارد بصورتي که: بر اثر ازدياد جرم وجنايت قدرت کنترل در جامعه هر روز ضعيف تر و بالطبع بر مقدار مجرمين افزوده مي گردد. 

در تمامي اعصار و قرون جامعه انساني مواجه با دردها و آسيب هاي ناشي از کجرويها انحرافات، جرام و جنايات بوده که در هر عصري شکل خاصي پيدا کرده و نوع برخورد با آن هم گوناگون بوده است. 

در عصر ما بدلايلي چون گسترش فقر و محروميت، جنگ، عدم توجه به جنبه معنوي انسان، ستي و تزلزل ارکان اخلاقي، سقوط خانواده، تکامل ماشينيسم گسترش مکاتب مادي و الحادي. پوچ گرائيها و لذت طلبي ها و بالاخره عدم توان کنترل زمامداران توسعه بيشتري يافته است. 

دورنماي آينده از ديد بسياري از جامعه شناسان، بسيار تيره است و به نظر آنها اميدي به اصلاح اوضاع نيست مگر اينکه تحولي ناشي از روشنگريها و ارشادات سازنده در جامعه رخ دهد وجود چنين انديه هايي، صاحبنظران را به تلاش و تکاپو وا داشته است که در سايه بررسيهاي علمي، ريشه و انگيزه هاي اينگونه دردها را کشف کرده و راههايي براي پيشگيري و درمان ارائه کنند. 

اصل اينست که در جامعه انحرافي پديد نيايد تا نياز به درمان و اصلاح و احيانا گسيختگيري و زندان نباشد و در حيات اجتماعي بايد عملي صورت گيرد که انحراف و آسيبي پديد نيايد و در صورت پديد آمدن،‌ مزمن نگردد که در آنصورت امکان ريشه کن کردن آن بسادگي مسير نخواهد شد. 

گاهي هسته اوليه انحرافي در جامعه گذارده شده و مسئولان با نظر بي اهميتي به آن مي نگرند ولي در اندک زماني شيوع و گسترش يافته و جامعه را دچار آسيب و بحران مي کند که اين مسئله در رابطه با جوانان بيشتر قابل توجه است زيرا که نيروها مي گردانند. چرخ اجتماعند و عوارض به آساني در آنان رخنه کرده و گسترش مي يابد. 

در نظام حيات اجتماعي،‌ اسلام در هر حال پيشگيري از وقوع انحراف و جرم را مقدم بر اصلاح مي داند و بر مسئوليت نظارت افراد را در رابطه با هم تاکيد دارد. (امر به معروف و نهي از منکر) بودجه هائي که در هر جامعه اي صرف نگهداري،‌نگهباني،‌ تغذيه،‌ بهداشت،‌ پوشاک و… مجرمين در زندانها و ندامتگاه ها و مراکز بازپروري مي شود اگر از ابتدا صرف آموزش و تربيت صحيح آنها شود، جامعه را از حيث وجود افراد مجرم و منحرف خالي و از افراد کارساز و نيروي انساني مقصص بي نياز مي سازد پس مي توان گفت افراد مجرم زندانها از ناآگاهترين مردم هستند که از امکان آموزش و خصوصا پرورش و تربيت صحيح محروم بوده اند. هر مدرسه اي که گشوده شود زنداني بسته مي شود. 

در مورد شناخت جرم يا انحرافات و علل بوجود آورنده آن و همچنين راههاي پيشگيري و يا درمان آن نظرات و ديدگاه هاي مختلفي از سوي صاحبنظران و کارشناسان مطرح گرديده اما بدليل آنکه عوامل اجتماعي انحرافات،‌ترکيب و پيچيدگي هاي زيادي دارند نمي توان آنها را تنها از يک ديدگاه بررسي کرد بلکه مي بايست بصورت عمقي مورد توجه و بررسي قرار داده و سعي کرد علل گوناگوني که باعث ارتکاب اينگونه اعمال مي شوند را مورد تجزيه و تحليل قرار داده و راه حلي درست براي جلوگيري از تکرار آنها ارائه نمود. 

جرم و جنايت و انحرافات مانند ساير بيماريها نسبي بوده و تابع زمان و مکان است مثلا سقط جنين در برخي جوامع جرم است درصورتي که در کشوري مانند هند نه تنها جرم نبوده بلکه به آنها جايزه هم مي دهند و يا ازاله بکارت پس از سن بلوغ قانوني در جوامع غربي در عصر حاضر جرم محسوب نمي شود در صورتي که يک قرن پيش در آن جوامع جرم بوده است. 

اغلب انحرافات اجتماعي چون اعتياد،‌ الکليسم، همجنس بازي،‌ فحشاء‌ ،‌ دزدي،‌ تجاوز و … سرايت اجتماعي دارند بهمين دليل جامعه بايد بفکر شناخت علل آن بوده و راه درمان آنها را پيدا نمايد و اگر علل آنها رواني باشد باز هم ناشي از وضع نابسامان جامعه بوده و همانطور که بيماران جسمي در جامعه نياز به مراقبت و درمان دارند بيماران رواني نيز نياز به مراقبت و درمانهاي رواني و اجتماعي دارند. اما قبل از شناسائي يا علت يابي رفتارهاي انحرافي و عوامل پيشگيري آن به برخي از اصطلاحات و مفاهيم اينگونه اعمال اشاره مي شود. 

مفهوم هنجارهاي اجتماعي يکي از مفاهيمي است که بايد در جامعه مشخص و روشن باشد. هنجاري اجتماعي است که تعيين مي کند انسان چه بايد بگويد و از گفتن چه چيزهائي بايد اجتناب کند. بايد چگونه بيانديشد و چگونه رفتار کند و چه اعمالي را انجام دهد و از انجام چه اعمالي بايد اجتناب ورزد،‌ چگونگي رفتارها و روابط اجتماعي را معيين مي کند و کنشهاي تقريبا يکسان و لايتغير انساني را مشخص مي کند و محدوديتهاي نيز در زمينه رفتار انسانها بوجود مي آورد و بطور خلاصه رفتارهاي خلاف هنجارها را نابهنجاري،‌ و فرد مرتکب آن را کجرو مي نامند. 

مفهوم جرم و بزه و خلاف نيز از جمله مفاهيمي است که در رابطه با اعمال انحرافي مطرح و علت يابي مي شود. خلاف در اصطلاح حقوقي به اعمالي گويند که مقررات و قوانين کشور آنرا منع نموده و خلافکار سزاوار تنبيه و سرزنش مي باشد و حال آنکه بزهکار يا مجرم کسي است که مرتکب عملي مي شود که بر طبق قانون براي آن مجازات تعيين گرديده است ليکن در اصطلاح آسيب شناسي اجتماعي و روانشناسي جنائي معمولا افراد خلافکار و مجرم را در يک رديف نام مي برند اما بيم آن مي رود که خلاف، عواقب وخيمي در برداشته و احتمال بزهکاري در پيش باشد. 

فرد خلافکار دچار يک نوع ناراحتي و فشار دروني است که مي توان بوسيله بربيان ريشه يابي و جلوگيري نمود و بزهکار يک نوع خلاف شديدتر است که طبق قانون، مجاز است براي آن تعيين گرديده است مانند: دزدي،‌ تخريب،‌ مجروح و زخمي کردن و آزار مردم، اعمال جنسي نامشروع و منافي عفت و عصمت،‌ قتل و امثال آنها يا بعبارت ديگر بزه سرکشي فرد است در برابر اراده اجتماع که بوسيله مقررات و قانون تعبير گرديده است. 

همانطور که اشاره شد در شناخت عوامل جرم و نوع آن و با توجه به شرايط زماني و مکاني در جوامع مختلف متفاوت مي باشد،‌ بعنوان مثال در برخي از جوامع برخي از اعمال و رفتارها جرم تلقي شده و در برخي ديگر جرم تلفي نمي شود همچنين ممکن است اعمالي در مقطع و زماني انحراف و زمان و مقطع ديگر عادي بنظر برسد يا از لحاظ کم و کيف و نوع برخورد با آن در هر جامعه قوانين بخصوصي حاکم باشد مانند بي حجابي که زماني از لحاظ قانون نامشروع و داراي يک ديد انحرافي و زماني ديگر مشروع به حساب آيد. 

عوامل متعددي در ايجاد انحرافات نقش دارند که شناسائي آنها و تحليل و بررسي صحيح آنها ما را در راهيابي به پيشگيري يا عدم رشد آن در جامعه کمک زيادي خواهند نمود که سعي خواهيم کرد آنها را بصورت اجمال شرح دهيم. 

ما در اين بررسي دسته بنديهاي زير را مورد توجه قرار خواهيم داد: عوامل زيستي،‌ عوامل رواني عاطفي،‌ عوامل اقتصادي،‌ عوامل سياسي و عوامل فرهنگي. 

عوامل موثر در ايجاد انحراف: 

الف)عوامل زيستي يا اثر وراثت در انحراف: 

يکي از عوامل و شرايط زمينه ساز انحرافات و جرم را اثر وراثت يا حالات جسماني و نفساني پدر و مادر و اثر انتقال آن به فرزند دانسته اند. 

بسياري از دانشمندان از جمله ريبو و فري معتقدند بسياري از ابتلاآت و بيماري والدين مثل اعتياد، اختلالات رواني روي نطفه ها و ژنها اثر مي گذارند و عده ديگر عامل کروموزوم اضافي را در انحراف موثر مي دانند و عده اي ديگر چون لومبروزو،‌ سيماي افراد را در شکل گيري جرم موثر مي دانند. برخي نقائص جسماني و همچنين زشتي و زيبائي افراد، وضع مزاج و بيماري،‌طرز کار غدد و اختلالات آن و عوارض جسماني را علتي براي زمينه هاي پيدايش جرم مي دانند هر چند جرم شناسان به اين نتيجه رسيده اند که وراثت علت جرم نمي باشد اما اغلب نظرات به اينجا منتهي شده که بين جسم و روان رابطه اي است و برخي از صفات جسمي موجب پيدايش روحيه ها و استعدادهائي در زمينه جرم و انحراف ميگردد. 

از ديدگاه اسلام نيز هرچند نظريه هاي جنايتکار بالفطره بودن را نمي پذيرد اما صفات ارثي و تفکرات و حالات ارثي را قابل انتقال دانسته و صفات ارثي انحرافي را زمينه مي داند نه عامل براي هر جرم و انحراف. 

عوامل عضوي و نقايص جسماني، زشتي و زيبائي هم مي تواند بدليل نوع ديد خود يا اجتماع از ايشان از جنبه حقارت يا شرافت به ايشان نگريسته مي شود موجب زمينه هاي انحراف شود وضع مزاج و بيماريهاي جسماني و اختلالات در ترشح غدد مي تواند نيز مي تواند از عوامل باشد که تعادل رواني را برهم زده و موجب بروزحالات نامناسب از جمله اختلالات عصبي، بلوغ زودرس يا بلوغ ديررس يا خستگي مفرط و بيخوابي و … شود که اين مسائل و مشکلات ممکن است زمينه ساز انحرافات خشونت و جنايت شود. 

با توجه به عوامل زيستي و وراثتي روحي و جسمي نقشهاي آن در ايجاد زمينه هاي انحرافي چند اقدام براي پيشگيري يا حداقل کردن ميزان آن ضروري بنظر مي رسد: تاثير عملکرد به موقع دستگاههاي بهداشتي و درماني کشور،‌ چون اثرات وراثتي از طريق زوج به فرزند منتقل مي شود لذا هر يک از زوجين مي بايست موظف شوند قبل از شروع زندگي و يا قبل از بچه دار شدن نسبت به پاکسازي حالات و تفکرات روحي و همچنين سالم سازي وضعيت جسماني تا جائي که توانائي دارند اقدام نموده و در صورت نداشتن حالات رواني و وضعيت جسمي سالم به طريق مقتضي و کارشناسي شده نسبت به ايجاد نسل اقدام کنند. 

بالا بردن سطح آگاهي زوجين و اجتماع از طريق تبليغاتهاي مفيد و مختلف بصورت ايجاد مراکز فرهنگي و مشاوره اي اجباري اقدام مناسب مراکز تحقيقي و درماني مطابق با سطوح جهاني در جهت پيشگيري يا درمان زوجين قبل از تفکر بچه دار شدن بالا بردن سطح آگاهي جامعه نسبت به برخورد صحيح با نقائص جسمي و روحي افراد و درک مناسب مسائل و مشکلات ايشان. که البته رسانه هاي جمعي نقش به سزائي در اينگونه موارد مي توانند ايفاء نمايند. 

ب) علل رواني،‌ عاطفي: 

يکي ديگر از عوامل زمينه ساز انحرافات در جامعه را مي توان عوامل عاطفي و رواني نام برد که فرد در اثر عوامل و شرايط نامناسب دچار حالات و اختلالات ضد و نقيضي مي گردد و تعادل فکري و روحي خود را از دست داده و براي بدست آوردن آرامش دست به هر کاري هر چند انحرافي ميزند علل رواني-عاطفي را از چند جنبه مي توان مورد بررسي قرار داد که از آن جمله:
 1 جنبه هاي فطري و سرشتي انحراف و جنبه هاي ارثي
2 اختلالات ذهني – هوشي
3 اختلالات رواني- شخصيتي. 

جنبه هاي فطري و سرشتي و جنبه هاي ارثي قبلا اشاره شد اما اختلالات ذهني و هوشي،‌ نارسائي عقلي و کند ذهني و جهل و ناداني را زمينه ساز انحراف مصرفي کرده اند و همچنين اختلالات رواني و شخصيتي را شامل جنونهاي رفتاري و اختلالات عصبي و ضعف اراده دانسته اند. 

بسياري از انحرافات و کجرويها در رابطه با جنبه هاي عاطفي افراد نيز قابل بررسي و تحليلند که در اين رابطه مي توان از عواملي چون ترس،‌ خشم،‌ اضطراب،‌ محروميت،‌ شکست و … نام برد. 

تمامي جوامع با اينگونه اختلالات رواني و عاطفي روبرو هستند و شايد به جرات بتوان گفت که اينها منشاء‌ اکثر انحرافات و جرمها هستند که در پيدايش آنها عوامل متعددي مي توانند نقش داشته باشند که به مواردي اشاره مي شود: گاهي ناشي از نقص در کارکرد اعضاء‌ بوده و زماني ناشي از وجود عيب در اعضاء‌ بدن مي باشد گاهي ارثي است مانند پاره اي از صرعها زماني محيطي است مثل جنون ناشي از سفيليس تجارب نيکيابد در برخورد با ديگران وجود عقده ها و ارضاء‌ نشدن خواسته ها احساس گناه وفشار ناشي از عذاب فکري يا همان عذاب وجدان -احساس حقارت و عدم شخصيت بسياري از جامعه شناسان و حتي جرم شناسان ريشته تمام آسيب هاي اجتماعي در محيط اجتماعي جستجو مي کنند که از آن جمله اند: خانواده – مدرسه – اجتماع و …. 

چند مورد از راه حل هاي پيشگيرانه از اختلالات رواني و عاطفي در جامعه که ضروري بنظر مي رسد. 

ايجاد مراکز تحقيقاتي وعلمي روانشاسي و روانکاويبراي شناسايي و ريشه يابي اينگونه اختلالات در افراد و شروع درمان در ايام کودکي و پيشگيريهاي آن و بها دادن به اينگونه مراکز خانواده و بخصوص پدر ومادر و مدرسه اولين نقشهاي موثر در سلامت روحي وعاطفي را دارند که بايد درجامعه مورد توجه قرار گيرند. 

نقش موثر معلمان علوم تربيتي وترويج اخلاق و صفات حسنه و منع صفات غير اخلاقي که مي تواند از طريق بهينه سازي متون کتب ديني توسط آموزش و پرورش صورت پذيرد. اجتماع و مسئولان حکومتي ملزم به برپئي حق و حقوق عادلانه در تمامي سطوح و دفاع از حقوق شخصيتي و عاطفي ايشان باشد. 

تبليغات و اطلاع رساني از وضعيتهاي روحي و عاطفي افراد و شکل صحيح برخورد با آنها بصورت فيلم و برنامه هاي جاذبه دار و جلوگيري از ترويج فرهنگها و علوم مخرب که تشديد کننده اينگونه اختلالات هستند.

ج)علل و عوامل فرهنگي:

کار فرهنگ تعيين و تنظيم قواعد و آداب و رسوم جامعه است ومي تواند از عوامل کنترل کننده بحساب آيد که همه شئوون زندگي انسانها را زير نظر مي گيرد، برخي از مردم شناسان معتقدند که کجروي و انحراف حاصل تضادهاي فرهنگي و معرف پرورش يافته فرهنگ جامعه خويش است و پاي بند به فرهنگ جامعه است که او را کجرو بار آؤرده است.

از عوامل که در ايجاد و يا دامن زدن به انحراف موثرند ظهور فلسفه ها وايدئولوژيهاي جديد است هر چند شايد در برخي از جهات نظريه هايي پربار داشته باشند اما کثرت وتفاوت و گرايشات ضد و نقيضي را در جامعه موجب مي شوند که موافق طبيعت و فطرت انسان نمي باشند که تعال روحي را از ميان برداشته و براي آدمي خطر آفرين است اخلاق و آداب و رسوم و طرز فکرهاي ناشي از آن همچون خشونت (در بين نازيها) تزلزل بعاني آن آميختگي آن با افسانه ها و خرافات، تعصبات، کينه ها و نوع ارزشهاي اخلاقي و ميزان پاي بندي مردم به آن در دامن زدن به انحراف موثرند. 

بين فرهنگ و مذهب و جريانات جامعه خود و ساخته و پرداخته بودن مذاهب به دست بشر، خود از جمله عوامل زمينه ساز خرافات بوده و نقش اخلاقي مذاهب در تصفيه روح و روان و افکار جامعه موثر است(نازيسم در آلمان صهيونيسم در بين يهوديان،گرايش سني و شيعه و اسلام و …) 

ادبيات و هنر: متون، اشعار، ضرب المثلها استعارات کنايات و سبکها و … گاهي خشونت را ترويج مي کنند و زماني عطوفت را و زماني سازنده و پر بار هستند و گاهي منحرف کنند و بي محتوا لذا مي توانند در ترويج و تبليغ انحراف و يا موثر در پيشگيري از آن باشند. 
دگرگوني سريع فرهنگي: تغييرات ناگهاني و سريع يک فرهنگ موجب مي شود فرهنگ قديم و فرهنگ جديد بصورت متضاد در اذنان مردم جلوه گر شده وعدم توانايي در تطبيق با فرهنگ جديد فرد را به انحراف و يا بي بند و باري کشانده و از فرصتها استفاده نادرست مي کنند. 

آدمي شديدا تحت تاثير فرهنگ است و عقب ماندگي فکري و فرهنگ و ضعف در برابر فرهنگهاي بيگانه علت العلل همه انحرافات و ضايعات است. 

در بررسي علل انحراف فرهنگي هيچ تئوري به اندازه تئوري عقب ماندگي فرهنگي سبب کجروي و انحراف شناخته نشده است. طرفداران تئوري عقب ماندگي مي گويند که برخي انسانها ناگريز به انحراف و اختلالند از آن بابت که خود را در کام افکار و انديشه متضاد و متناقض مي دانند و رفتاري انديشيده و ضابطه اي نيست که آنها را تحت کنترل درآورد و وابستگي آنها به فرهنگ خاص سبب پيدايش اختلال است و مادام که ان فرهنگ شناخته نشود امکان تصميم گيري براي اصلاح نخواهد بود. 

تربيت: تربيت نيز در سطوح مختلف خانواده، آموزش و پرورش و اجتماعات مختلف در ايجاد يا پيشگيري از انحرافات تاثير بسزائي دارد. محتوا و روش تعليم و تربيت، کيفيت اتحامات شيوه سازندگي ها و بازسازي ها همه و همه در اين امر موثرند. 

علوم و افکار: علوم و افکار را بايد ديد در يک جامعه چه هدف و مقصدي را تعقيب مي کنند. آيا علوم تعهدي دارند يا در خدمت جنگها، ويراني ها نقشه هاي استعماري و استثماري است، آيا علوم در خدمت صلح و امنيت هستند يا انحرافات و اين افکار هستند که علوم را مي سازند و اين افکار هستند که علوم را بوجود مي آورند پس کار ريشه اي بر روي افکار بکر و سالم جهت دستيابي به علوم سالم و استفاده سالم و بهينه از آنها راه حل مهم ومنطقي پيش گيري از انحرافات از طريق علوم و افکار است. 

وسايل ارتباط جمعي: بعقيده مربيان،روانکاوان وروانپزشکان رهبري فکري جامعه را وسايل ارتباط جمعي در دست دارند و اثرات انکار ناپذيري در رفتار مردم بويژه کودکان و نوجوانان و مخصوصاً در آنچه که مربوط به جنبه هاي جنائي و شهواني است دارند. نمايش اعمال خشونت آميز، صحنه هاي هيجان انگيز، سکسي، صحنه هاي پرخاشگرانه و تند خويانه موجب سخت دلي، بيرحمي، آدم کشي و شرارت و … افراد را بصورت ناخودآگاه فراهم مي آورد.







برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان