بسم الله
 
EN

بازدیدها: 558

مباني حسن معاشرت به معروف در نظام حقوقي خانواده از منظر قرآن کريم- قسمت دوم

  1394/2/22
قسمت قبلي

مفهوم حسن معاشرت به معروف

از نظر قرآن کريم ، اساسي ترين اصل در رفتار و تعامل بين زوجين ، معاشرت به معروف است که صريحاً در آيه 19 سوره نساء به آن اشاره شده است (1). ما در اين مجال به بررسي مفهوم حسن معاشرت در آيات قرآني مي پردازيم. معاشرت به دليل ساختار واژگان ى باب مفاعله  از مفاهيم اجتماعى و دوسويه است که هرگاه قيد و پسوندى بدان افزوده نشود ، گزينه هاى چندى در آن جاى مى گيرد ؛ معاشرت مردان با مردان ، زنان با زنان ، مردان با زنان د ر جامعه و مردان با زنان در درون خانواده که مهم ترين آنها گزينه اخير است.

اگر موضوع معاشرت با پسوند خانواده مورد نظر و محل گفت وگو باشد ، مثل آيه 19 سوره نساء ، به اين معنى است که معاشرت به معروف ، تنها ملاک رفتارى براى مردان نيست و مقصود از «و عاشروهنّ بالمعروف» هم زمان تعيين ملاک و مبناى رفتار شوى با زن و زن با شوى خويش است ؛ پس مردان و زنان در رفتار متقابل خانوادگى و زناشويى از اين زاويه که هر دو بايد طبق معروف رفتار کنند ، همسان و برابرند .

آيه 228 بقره (2) نيز به گونه اى صريح وظايف ، حقوق و آداب معاشرت متقابل مر د و زن در درون خانواده را برابر و همانند مى شمارد و معيار آن را معروف معرفى مى کند. نصوص روايى و سنت نيز معروف را بر همين معنى مى شمارند. رسول اکرم (ص) در خطبه حجه الوداع فرمود : «شما را بر زنان حقى است ؛ همان گونه که ايشان را بر شما حقى است . از حقوق شما بر زنان است که نگذارند بر فراش شما کسى پاگذارد و زنان در آنچه معروف است از شما اطاعت کنند . هر گاه اين حقوق از ناحيه زنان انجام شود بر شما است که خوراک و پوشاک ايشان را طبق متعارف تأمين کنيد»(3) (زحيلي، 1411 ه، ج 4، ص 303)

در تفسير المنار مي خوانيم: « در مفهوم معاشرت مشارکت و برابرى نهفته است ، يعنى اي مردان با زنان بر اساس متعارف رفتار کنيد ! و زنان نيز مى بايد با مردان بر پايه معروف معاشرت داشته باشند» (رشيدرضا، 1995 م، ج 4، ص 456 )

وهبه زحيلى از قرآن پژوهان و مفس ران معاصر ، به هنگام برشمارى حقوق شوهر بر زن ، از حق وق برخورد و معاشرت به معروف ياد مى کند (زحيلي، 1412 ه ، ج 3، ص 327-330)

جايگاه حسن معاشرت در روابط زناشويى در قرآن کريم

واژه معروف 38 بار در قرآن آمده که 19 مورد آن به موضوع معاشرت مردان با زنان در محيط خانواده پرداخته و معروف را ضابطه و قانون کلى در معاشرت . و روابط خانوادگى قرار داده است (4).

از نگاه قرآن هر نوع رفتارى که در چارچوب معروف جاى گيرد ، بايسته و ستوده و هر رفتارى که از اين دايره بيرون باشد، ناپسند و نکوهيده است . قرآن مجيد درباره رابطه زناشويي تعبيراتي جالب دارد. از جمله در آيه 21 سوره روم، هدف از از دواج را، کسب سکينه و آرامش زوجين از يکديگر دانسته و تصديق مي کند که ميان شما، رحمت و مودت قرار داديم، تا بدين وسيله زمينه ايجاد . آرامش را به مخاطبين بازشناساند (5).

در آيه ياد شده، خانواده، بر مبناي اصل «مودت و رحمت» ، حفظ آرامش و سکون، تفاهم و ايجاد زمينه رشد و بالندگي و ارتقاي مطلوب و تقويت و تکميل هر يک از زن و شوهر توسط ديگري شکل گرفته است . لذا هر گونه عملي که موجب القاي تشويق و نگراني، نابساماني، اندوه، کينه و نفرت در خانواده باشد، از ديدگاه آفريدگار هستي، مذموم و مطرود شمرده شده است.

زن و مردي که به اختيار و اراده خويش با هم پيمان زناشويي مي بندند، با تشکيل خانواده در جهت کسب سکينه و آرامش، اقدام مي کنند. اما تشکيل خانواده به تنهايي کافي نيست؛ بلکه هر يک از افراد خانواده جديد در جهت حفظ اهداف خانواده و به منظور نيل به آرمان هاي مذکور، وظايف و مسؤوليت هايي را بر عهده دارند . کسب آرامش و همدلي، تربيت فرزندان صالح و بقاي خانواده «نوع خاصي» از رفتار زوجين با يکديگر را طلب مي کند که در اصطلاح به آن «حسن» گفته مي شود.

رسول گرامي اسلام (ص) در اين خصوص فرموده است : «کامل ترين مؤمنان ازحيث ايمان، خوش خلق ترين آنهاست. و شايسته ترين شما، آنهايي است که با زنهاي خويش خوش رفتارند» (6) .( پاينده ، 1364 ، ش 1477)

آن حضرت در مورد خوش رفتاري زنان در منزل نيز فرموده اند :«جهاد زن خوب شوهرداري کردن است»(7).

حسن معاشرت مفهوم قرآني است که از آيه 19 سوره نساء و از عبارت «عاشروهنَّّ بال معروف» گرفته شده است، يعني با همسرانتان با اخلاق نيکو معاشرت کنيد.

مفسران قرآن تعابير مختلفي را براي مفهوم آيه بيان کرده اند. اما همه تفاسير در جهت بيان مصاديق معروف، با عرف جامعه نقطه مشترک دارند از جمله صاحب مجم عالبيان مي فرمايد: در مورد آيه شريفه چنين آ مده است : «با آنان درآميزد و حقوق ايشان، اعم از انصاف در قسمت، نفقه و خوبي سخن و رفتار مورد حکم شارع، ادا شود» (الطبرسي، 1415 ه ، ج 2، ص 79 ). و نيز گفته اند «معروف» اين است که مرد همسرش را نزند، سخن بد به او نگويد و با او گشاده رو باشد . 

در الميزان مي فرمايد: «معروف» به کاري گويند که در جامعه مجهول نباشد و وقتي با امر معاشرت ضميمه شود ، به اين معناست که با زنان به طوري معاشرت کنيد که مرسوم و عرف است (طباطبايي، 1394 ، ج 3، ص 124).


-------------------------------
1- عاشرُوهُنَّ بالمعروف.
2- و لهنّ مثل الذى عليهنّ بالمعروف.
3- و لکم عليهنّ حقّ و لهنّ عليکم حق , و من حقّکم عليهنّ ان لايوطئن فراشکم احداً و لايعصينکم فى معروف ، و اذا فعلن ذلک فلهنّ رزقهنّ و کسوتهن بالمعروف.
4- نيز بنگريد به: بقره، 229  231
5-  وَ مِنْ آياته أَنْ خَلَقَ لَکم منْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَجا لِّتَسکُنُوا إِلَيْهَا وَ جَعَلَ بَيْنَکم موَد?ً وَ رَحْمَ?ً
6- اکمل المؤمنين ايماناً احسنهم خلقاً و خيارکم لنسا.ء
7- جهاد المرأة حسن التبع




نويسنده: دکتر فائزه عظيم زاده اردبيلي-مربي آموزشي دانشگاه امام صادق(ع)


مشاوره حقوقی رایگان