بسم الله
 
EN

بازدیدها: 637

حقوق متهم و شاکي در دعاوي کيفري

  1393/12/16
هنگامي که در جامعه، جرمي ارتکاب مي‌يابد، دستگاه‌هاي انتظامي و قضايي براي کشف آن اقدام مي‌کنند اما صرف کشف جرم باعث بازگشت نظم به جامعه و جبران آسيب‌هاي وارده به متضرران جرم نمي‌شود؛ بلکه مطلوب زماني به دست مي‌آيد که مرتکبان واقعي جرايم نيز دستگير و مجازات شوند. 
 
در صورت شناسايي و دستگيري متهمان، اين امکان وجود ندارد که در‌‌ همان محل دستگيري به مجازات اين افراد اقدام کرد چرا که هنوز جرم ارتکاب‌يافته اثبات نشده است بلکه براي کشف واقعيت و مجازات مجرمان حقيقي لازم است که افراد مظنون براي انجام تحقيقات مقدماتي احضار و جلب شوند و در چارچوب حقوق انساني با آنها رفتار شود. 
در ‌‌نهايت نيز در صورت اثبات مجرميت، فرد متهم مجازات مي‌شود و در غير اين صورت برائت حاصل خواهد شد. 
همه اين موارد در حالي است که توجه بيش از اندازه به حقوق متهم نبايد محاکم را از حقوق از دست‌رفته شاکي غافل کند. 
از اين رو حقوق متهم و شاکي در پرونده‌هاي کيفري را مورد بررسي قرار مي‌دهيم.
 

    حقوق متهم

از جمله حقوقي که متهم داراست، مي‌توان به مواردي از قبيل اصل ممنوعيت بازداشت‌هاي خودسرانه، اصل برائت، حق اطلاع فوري از دلايل بازداشت، ممنوعيت محاکمه مجدد، حق برخورداري از وکيل و ممنوعيت تسري قوانين به گذشته اشاره کرد:
 

1- اصل برائت:

يکي از مهمترين اصول دارسي، اصل برائت است که بر اساس آن، تا زماني که گناهکار بودن شخصي به موجب ادله قانوني ثابت نشده باشد، بايد به عنوان انساني بي‌گناه با او رفتار شود و توهين و تحقير او و نيز مجازاتش قبل از اثبات جرم ممنوع است.

 2- اصل ممنوعيت بازداشت‌هاي خودسرانه: 

در پرتو اين اصل، احضار و جلب متهم بدون دليل ممنوع بوده و موارد بازداشت متهم در قانون پيش‌بيني شده است و مقام قضايي متخلف خود به مجازات مقرر در قانون محکوم خواهد شد.

 3- حق اطلاع فوري از دلايل بازداشت:

نه تنها بازداشت متهم بايد به موارد خاص محدود شود بلکه متهم بايد بلافاصله از دلايل بازداشتش، توسط پليس يا مقام قضايي مطلع شود.

 4- حق اعتراض به قرار بازداشت:

حق اعتراض به قرار بازداشت نيز از ديگر حقوق متهم در رسيدگي‌هاي کيفري است.

 5- حق رعايت کرامت انساني: 

به موجب اين اصل، انجام اعمالي همچون تحقير متهم، توهين به او، غل و زنجير زدن، سلول انفرادي و شکنجه و آزار او ممنوع است.

 6- حق برخورداري از وکيل: 

متهم حق انتخاب وکيل دارد و وکيل متهم بايد آزادانه حق دفاع از موکلش را داشته باشد. حتي متهم بي‌بضاعت مي‌تواند از دادگاه يا کانون وکلا درخواست وکيل تسخيري يا معاضدتي کند.

 7- حق اعتراض به قرار تأمين خواسته:

حق اعتراض متهم به قرار تأمين خواسته صادره از سوي مقامات دادسرا مي‌تواند از توقيف بي‌جهت اموال متهمان جلوگيري کند. 

8- حق رسيدگي به پرونده متهم در دادگاه صالح:

حق رسيدگي به پرونده متهم در يک دادگاه صالح، مستقل و بي‌طرف از ديگر حقوق متهم در رسيدگي‌هاي کيفري است.

 9- حق رسيدگي علني: 

حق رسيدگي علني، از ديگر حقوق متهم محسوب مي‌شود تا مقام قضايي بداند عملکردش در زير ذره بين رسانه‌ها و شهروندان قرار دارد و با دقت هر چه تمام‌تر بايد به ايفاي وظايف خود بپردازد.

 10- حق پرسش از شهود شاکي: 

حق پرسش از شهود شاکي به اين دليل جزو حقوق متهم به شمار مي‌رود که او بتواند درستي يا نادرستي گواهي آنان را آشکار کند.

 11- ممنوعيت تسري قوانين به گذشته:

از ديگر حقوق متهمان در رسيدگي‌هاي کيفري، ممنوعيت تسري قوانين به گذشته است؛ چرا که عمل بر خلاف اين اصل مي‌تواند آزادي‌هاي فردي و اجتماعي شهروندان را به مخاطره بيندازد.

 12- ممنوعيت محاکمه مجدد: 

ممنوعيت محاکمه مجدد به اين معنا است که به دليل ارتکاب يک جرم، نمي‌توان دو بار متهم را مجازات کرد.

 13- حق تجديدنظرخواهي: 

ممکن است دادگاه بدوي اشتباهي کرده باشد؛ از اين رو بازبيني پرونده در دادگاهي بالا‌تر مي‌تواند ضريب اطمينان به تصميم دادگاه را بالا ببرد.

    حقوق شاکي

همان‌گونه که متهم داراي حقوقي است که بايد در نظر گرفته شود، شاکي نيز حقوقي دارد که ضروري است مورد توجه محاکم قرار گيرد:

 1- امکان طرح شکايت فوري: 

سهولت دسترسي به مقامات انتظامي و قضايي براي دادخواهي يکي از حقوق شاکي در رسيدگي‌هاي کيفري است. 
با توجه به اين حق، مقامات مورد اشاره مکلف شده‌اند تا شکايت شکات را در همه اوقات قبول کنند. 

2- امکان طرح شکايت توسط وکيل دادگستري:

امکان طرح شکايت توسط وکيل دادگستري نيز از حقوق شکات در تظلم‌خواهي به شمار مي‌رود.

 3- حق تعرفه شهود خود و پرسش از شهود متهم:

حق تعرفه شهود خود و پرسش از شهود متهم براي پرده برداشتن از واقعيت حقي است که شکات طبق قوانين آيين دادرسي کيفري از آن برخوردارند.

 4- حق اخذ رونوشت از صورت‌جلسات:

حق اخذ رونوشت از صورت‌جلسات از حقوق انحصاري شاکي و وکيل او در مرحله تحقيقات مقدماتي محسوب مي‌شود. 

 5- حق اعتراض به قرار منع تعقيب و موقوفي تعقيب:

اين حق مي‌تواند از تبرئه اشتباه متهم توسط مقامات قضايي جلوگيري کند. 

 6- رعايت شأن شاکي: 

نبايد با برخورد توأم با عصبانيت و پرخاش در دادسرا‌ها و دادگاه‌ها شکات را از دستگاه قضايي ناخرسند کرد. 

 7- تأمين امنيت بزه‌ديده: 

دستگاه قضايي بايد با داشتن عملکرد صحيح، شکات و حتي شهود او را از تعرض متهمان حفاظت کند. 

 8- ضرورت ترتيب پرداخت ضرر و زيان به شاکي:

در اعطاي آزادي مشروط به مجرمان زنداني، پرداخت يا ترتيبي براي پرداخت ضرر و زيان شاکي ضروري است. 
همچنين از جمله حقوق شاکي در مرحله تحقيقات مقدماتي اين است که شاکي خصوصي حق دارد ضرر و زيان ناشي از جرم را مطالبه کند و مدارک و دلايل مربوط را تحويل مرجع تعقيب دهد تا پيوست پرونده کيفري شود.

 9- پرداخت ديه از بيت‌المال: 

در مواردي مانند فرار قاتل و دسترسي نداشتن به او تا زمان مرگ و نظاير آن، قانونگذار براي رعايت حقوق از دست رفته شاکي، پرداخت ديه به شکات را از بيت‌المال پيش‌بيني کرده است.

 10-  حق گذشت در جرايم قابل گذشت:

حق گذشت در جرايم قابل گذشت از ديگر حقوق شاکي در رسيدگي‌هاي کيفري محسوب مي‌شود.

 11- تعقيب امر جزايي توسط مقام قضايي درباره شکات محجور:

اگر شاکي محجور باشد (صغير، غيررشيد يا مجنون) و به سرپرست قانوني او دسترسي نباشد و تعيين قيم نيز موجب از دست رفتن فرصت شود، مقام قضايي خود امر جزايي را تعقيب مي‌کند و اقدامات لازم را براي جلوگيري از فرار متهم به عمل مي‌آورد.

 12- درخواست واگذاري رسيدگي به قاضي بي‌طرف درصورت ذي‌نفع بودن قاضي در پرونده 

شاکي حق دارد در صورت ذي‌نفع بودن قاضي در پرونده يا وجود قرابت بين متهم و قاضي يا خودش با قاضي از او بخواهد که رسيدگي را متوقف و به قاضي بي‌طرف ديگري واگذار کند.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان