بسم الله
 
EN

بازدیدها: 434

قطعنامه 2177 شوراي امنيت؛ همگرايي سلامت عمومي و صلح و امنيت بين المللي

  1393/11/4

مقدمه

 
در مارس 2014 (اسفند 1392) سازمان جهاني بهداشت رسماً شيوع ويروس مهلک ابولا را که از اواخر سال 2013 از کشور آفريقايي گينه آغاز شده بود، اعلام نمود. در ماه آگوست، اين سازمان اعلام کرد که شيوع اين بيماري موجب «نگراني بين المللي در خصوص سلامت عمومي» مطابق با مقررات بهداشتي بين المللي[1] 2005 شده است. اين سازمان همچنين اذعان داشت که  برخلاف تلاش­هاي چندجانبه براي کنترل اين ويروس، تعداد موارد گزارش شده از بيماري ناشي از گسترش اين ويروس و مرگ بر اثر آن، روز به روز در حال افزايش است.[2]
 
در اوايل جولاي 2014(تيرماه 1393)، اعضاي شوراي امنيت نگراني عميق خود را در خصوص شيوع سريع ويروس مرگبار ابولا در برخي کشورهاي غرب آفريقا اعلام نمودند.[3] پس از آن، شورا به توسعه اقدامات حفظ صلح هئيت اعزامي سازمان ملل به ليبريا[4] پرداخت و در يک نشست اختصاصاً به مسئله گسترش ويروس ابولا پرداخت.[5] در 15سپتامبر  2014 (24 شهريور 1393)، شورا قطعنامه 2176 را به تصويب رساند که به موجب آن توصيه هاي دبير کل ملل متحد را مبني به تاخير انداختن اقدامات  نيروهاي حافظ صلح در ليبريا مورد تاييد قرار داد.[6] دبيرکل در نامه اي مشابه در 17 سپتامبر به روساي مجمع عمومي و شوراي امنيت  تصميم خود مبني بر ايجاد هئيت اعزامي سازمان ملل «به منظور بسيج کردن  قابليت ها و توانايي هاي نهادهاي مرتبط سازمان تحت يک ساختار عملياتي متحد» را اعلام نمود.[7]
 
در 18 سپتامبر 2014 (27 شهريور 1393) بعد از نشستي که از سوي دبيرکل ملل متحد از آن به عنوان نشست تاريخي ياد شد، شوراي امنيت با اتفاق آرا، قطعنامه 2177 را تصويب نمود و در اين قطعنامه شيوع سريع و بي سابقه ويروس ابولا را تهديدي عليه صلح و امنيت بين المللي اعلام نمود. شورا بر نقش مرکزي و محوري سازمان جهاني بهداشت تاکيد کرد و اعضاي ملل متحد را به اجراي توصيه نامه هاي صادره از سوي مدير کل سازمان جهاني بهداشت فراخواند.[8] يک روز بعد، مجمع عمومي ملل متحد  در قطعنامه 1/69 از دبير کل ملل متحد درخواست نمود تا  اقدامات لازم را براي به اجرا در آوردن سريع مقصودش براي ايجاد هئيت اعزامي سازمان ملل متحد براي مقابله فوري با ابولا به کار گيرد.[9]
 
قطعنامه 2177 دومين قطنامه شوراي امنيت است که مستقيما به مسئله سلامت همگاني مي پردازد، اولين قطعنامه شورا در خصوص سلامت همگاني مربوط مي شود به ويروس ايدز[10] و براي نخستين بار در طول تاريخِ قطعنامه هاي شورا است که شيوع يک بيماري به منزله تهديدي عليه صلح و امنيت مطرح شده است. قطعنامه 2177 شوراي امنيت همراه با قطعنامه 1/69 مجمع عمومي ملل متحد حاکي از تأثير عمده و رو به گسترش مسائل سلامت و بهداشت عمومي بر صلح و امنيت بين المللي است.
 
 

واکنش بين المللي به گسترش فزاينده بيماري: مقررات بهداشت بين المللي (2005)

 مقررات بهداشت عمومي که پايه و اساس توصيه نامه­هاي صادره از سوي مدير کل سازمان جهاني بهداشت در خصوص ابولا بود، تنها مقرره بين المللي است که مشخصاً با هدف پيشگيري و کنترل گسترش جهاني بيماري تدوين شده است.[11] مقررات فوق الذکر در 2005 تصويب و در ژوئن 2007(خرداد 1386) اجرايي شد، و حاوي يک بازنگري کامل در سندهاي پيشين تدوين شده از سوي مجمع سلامت جهاني طبق ماده 21 اساسنامه سازمان جهاني بهداشت از سال 1951 تاکنون بود.[12]
 
از زمان بازنگري در 2005، محدود? مقررات بهداشت بين المللي ديگر تنها محدود به ليست جامع بيماري ها نيست. بلکه، اين مقررات اکنون بر مفهوم «رويداد» و «نگراني بين المللي پيرامون سلامت عمومي» تاکيد دارند که بر هر نوع گسترش بين المللي بيماري صرف نظر از منشاء يا مبدا آن اعمال مي شود. وضوح اين مفاهيم حکايت از اين دارد که اين مقررات يک ديدگاه همه جانبه را نسبت به بيماري ها دنبال مي­کنندکه طبق آن، انتشار تصادفي يا عمدي عامل ميکروبي، شيميايي يا راديولوژيکي اگر بتواند به شيوع بين المللي بيماري منتهي شود، در محدوده چشم اندازهاي اين سند قرار مي گيرد. بنابراين مقررات بهداشت بين المللي(2005) در خصوص اثرات بهداشتي فرامرزي سلاح­هاي بيولوژيکي يا هسته اي نيز قابليت اعمال دارد.
 
مطابق با ماده 12 اين سند، مدير کل سازمان جهاني بهداشت اختيار تعيين اينکه آيا يک رويداد موجب نگراني بين­المللي در خصوص سلامت عمومي براساس توصي? «کميته فوق العاده» کارشناسان سلامت عمومي مي­شود، را دارد.[13] اين سند دست مدير کل را در اتخاذ «توصيه نامه هاي موقتي» به منظور اقدامات فوري براي پيشگيري يا کنترل شيوع بين المللي بيماري باز مي گذارد. توصي ­نامه­هاي موقتي با اينکه الزام­آور نبوده اما اصول راهنمايي ارائه داده و با درخواست از دولت ها در اعمال و مطابقت با آنها در پي تقويت مسئوليت پذيري دولت ها است.
 
پيش از شيوع ابولا، مدير کل سازمان جهاني بهداشت در سال 2009 در پي شيوع بيماري آنفلونزاي خوکي و در سال 2014 در خصوص فلج اطفال کودکان اعلام حالت فوق العاده کرد و توصيه­نامه هاي موقتي ارائه داد.
 
 

سلامت عمومي و امنيت بين­ المللي: بررسي تاريخي

 
همنوا با رويکرد همه جانبه گرايانه سند 2005، اساسنامه سازمان جهاني بهداشت بر وابستگي متقابل سلامت جهاني و  دستيابي به صلح و امنيت تاکيد دارد.[14] با اين حال، تا قبل از پايان جنگ سرد، وابستگي بين حمايت از سلامت عمومي و حفظ صلح و امنيت بين المللي از اقبال چنداني برخوردار نبود.[15] معاهدات کنترل سلاح به تاثيري که اين سلاح ها مي توانست بر انسان­ها داشته باشد نمي پرداخت. براي مثال، دولت هاي طرف کنوانسيون سلاح هاي بيولوژيک تنها متعهد شدند که «اگر در نتيج? تصميم شوراي امنيت، يکي از طرف ها در نتيج? نقض کنوانسيون در معرض خطراتي قرار گرفت، براي پايان دادن به اين وضعيت با هم همکاري کنند».[16] به علاوه مقررات بهداشتي بين المللي پيشين به بُعد امنيتي شيوع يک بيماري نمي پرداخت.
 
بعد از پايان جنگ سرد بود که ايده همبستگي بين حمايت از سلامت عمومي و حفظ صلح و امنيت بين­المللي مورد توجه قرار گرفت. کاهش مخاصمات مسلحانه غير بين المللي، راه را براي توجه بيشتر به تهديدات امنيتي غير سنتي از جمله گسترش بيماري، و تأکيد روزافزون بر مفهوم «امنيت بشري» باز نمود.
 
 

سلامت عمومي  امنيت بين الملي در رويه سازمان ملل متحد

 
آغاز گفتگوهاي مربوط به وابستگي تهديدات غير سنتي به صلح و امنيت بين المللي را مي توان در روي? شوراي امنيت مشاهده کرد. مثال بارز و جنجالي در اين خصوص به قطعنامه­هاي شورا در خصوص سومالي، بوسني و هرزگوين، و هائيتي در اوايل دهه 90 ميلادي باز مي گردد. در سال هاي اخير هم ويژگي چند بُعدي عمليات حفظ صلح موجب توسع? مفهوم صلح و امنيت در نظر شورا شده است.[17] بحث در خصوص «وضعيت در آفريقا: تاثير ايدز بر صلح و امنيت بين المللي»[18] خود مرحل? برجسته اي در سير اين تحول فکري است. هرچند که شورا از اطلاق بيماري ايدز به عنوان تهديدي عليه صلح و امنيت بين الملل خودداري کرد، اما به نيروهاي حافظ صلح دستورالعمل ها و رهنمودهايي در خصوص پيشگيري از شيوع ايدز ارائه داد.[19]
 
گزارش 2004 هئيت بلند پايه در خصوص تهديدات، چالش­ها و تغييرات که از سوي دبيرکل سازمان ملل متحد گرد هم آمدند، نشان از آغاز نگاه امنيتي به بحث بهداشت و سلامت عمومي دارد. اين گزارش، به همکاري بين شورا و سازمان بهداشت جهاني طبق فصل هفتم منشور و اتخاذ اقدامات قرنطينه اي در صورت شيوع بيمارهاي مهلک مي پردازد.[20] دبيرکل ملل متحد در گزارش 2005 خود با عنوان آزادي هاي بيشتر بيان داشت که «من آماده ام که با مشورت مدير کل سازمان جهاني بهداشت، تمام توان و اختياراتم طبق ماده 99 منشور را براي جلب توجه شوراي امنيت به شيوع بيماري هاي مسري که صلح و امنيت بين المللي را تهديد مي­ کنند، به­ کار گيرم»[21]. در نشست 2011 شوراي امنيت در خصوص چالش هاي پيش روي صلح و امنيت بين المللي و پيشگيري از مخاصمات، دبيرکل سازمان، «بيماري هاي مسري» را به عنوان يکي از چالش هاي زمان حاضر معرفي کرد.
 
 

قطعنامه 2177 شوراي امنيت  و قطعنامه 1/69 مجمع عمومي

 
مبناي حقوقي تلقي «شيوع بي­سابق? ابولا به عنوان تهديدي عليه صلح و امنيت بين المللي» از سوي شوراي امنيت در قطعنامه 2177، فصل هفتم منشور ملل متحد است. با اين حال، اين عبارت تنها در بخش مقدماتي قطعنامه آمده  و شورا هيچ گونه اقدامات اجرايي را طبق فصل هفتم مقرر نداشته است.
 
قطعنامه 2177 از چند جهت داراي اهميت است: اول آنکه بيانگر پذيرش ارتباط مفاهيم امنيتي و شيوع گسترد? بيماري هاي مسريِ مهلک است. دوم آنکه منعکس کننده  پيچيدگي هاي مفهومي و سياسي در توسل به فصل هفتم منشور به عنوان مبنايي براي اقدامات در زمين? بهداشت و سلامت بين المللي است. سوم آنکه ابولا بدون شک مي تواند به فروپاشي نهادهاي سياسي و اقتصادي کشورهاي متأثر و بي ثباتي شديد منطقه منتهي شود، و در نهايت،  اقدامات اجرايي در اين خصوص نمي تواند عليه «اهداف» مشخصي متمرکز شده و ارزش عملي اقدامات اجرايي آن هم طبق فصل هفتم منشور محل بحث و مناقشه است.
 
شوراي امنيت در قطعنامه 2177 دو بار به مقررات بهداشتي بين المللي 2005 اشاره داشته است. براي مثال در پارگراف 9، دولت هاي عضو را به اجراي توصيه ­نامه هاي موقتي صادره از سوي مدير کل سازمان جهاني بهداشت طبق مقررات 2005 فراخوانده است. در اکتبر 2014( مهر 1393) اعضاي شورا «در بهبود ظرفيت همه دولت ها به منظور شناسايي، ارزيابي، اعلام و پاسخ به تهديدات سلامت عمومي به مقررات 2005 اشاره داشتند».[22] بنابراين شوراي امنيت به عنوان رکن سياسي سازمان ملل متحد، حمايت سياسي قابل توجهي را از مقررات 2005 و توصيه نامه هاي مدير کل سازمان جهاني بهداشت به عمل آورده است.
 
هئيت اعزامي سازمان ملل براي واکنش فوري در مقابل ابولا[23] که مطابق قطعنامه 1/69 مجمع عمومي تشکيل شد، يک نوع نوآوري در تاريخ ملل متحد به حساب مي آيد زيرا تشکيل اين هئيت نه در قالب «عمليات حفظ صلح» مي­گنجد[24] و نه «هئيت سياسي» محسوب مي شود. در بيان دبير کل ملل متحد، اين هئيت، «هئيت اعزامي فوري سازمان ملل متحد در خصوص سلامتي» است که زير نظر او تشکيل شده است.[25] ماموريت هاي اين هئيت را بايد در ارتباط با ساير نهادهاي عملياتي در غرب آفريقا در نظر گرفت. دبير کل، اخيراً در خصوص مجازات هاي اقتصادي ليبريا بيان داشته که «شيوع بيماري به طرز گسترده اي ظرفيت هاي دولتي از پيش ساخته را تضعيف ساخته و  حتي اين احتمال هم هست که به اهداف دست يافته در بخش امنيت دولتي خدشه وارد کند[26]. هئيت اعزامي سازمان ملل متحد به ليبريا اکنون تمرکز خود را بر واداشتن رهبران و نهادهاي سياسي به دستيابي به توافق به منظور اتخاذ اقداماتي براي تضمين سلامت همگاني و تضمين اينکه اقدامات فوري براي مبارزه با شيوع اين بيماري «از مرز اقدامات لازمي که اين ضرورت اقتضا مي کند، فراتر نخواهد رفت» گذاشته است.[27] اقدمات حفظ صلح در مالي و Cote d Ivoir   نمونه ديگري از اقدامات  مشابه براي واکنش در مقابل شيوع احتمالي بيماري است.[28] در اين راستا، هئيت اعزامي ملل متحد براي واکنش فوري در مقابل ابولا نقش يک نهاد هماهنگ کننده را در حوزه اقدامات اتخاذي براي مبارزه با ابولا بازي مي کند.[29]
 
 

جمع بندي

 
هنوز بسيار زود است که بخواهيم ارزش هنجاري و تاثير قطعنامه هاي شوراي امنيت و مجمع عمومي را در اين خصوص ارزيابي کنيم. اين دو قطعنامه را مي توان نقطه اوج تمايل جهاني به «امنيتي کردن سلامت همگاني در سيستم سازمان ملل متحد و دنباله رو تفسير موسع از صلح و امنيت بين­ المللي» دانست.
 
حفظ صلح و امنيت بين­ المللي و تضمين سلامت عمومي اکنون در قطعنامه هاي ملل متحد به هم پيوند خورده اند. اقدمات شورا و مجمع، پاسخ مناسبي به مشکلي بوده که از يک مسئله مربوط به سلامتي گذشته و به يک تهديد چندجانبه براي ثبات و توسعه دولت هاي متاثر و جامع? بين المللي در کل تبديل شده است. اين قطعنامه ها از سويي با تمرکز سازمان ملل متحد بر بحث تهديد صلح و امنيت بين­المللي و تشکيل هئيت اعزامي سازمان ملل در خصوص ابولا و از سوي ديگر  با تمرکز سازمان جهاني بهداشت بر جنبه هاي فني واکنش لازم در اين خصوص هم از طريق توصيه نامه هاي مبتني بر مقررات بهداشتي بين المللي 2005 و هم  به عهده گرفتن رهبري بهداشتي در درون هئيت اعزامي يک رابطه کاربردي و  نظام توزيع صلاحيت ايجاد کرده است.
 
 -------------------------
پي نوشت:
 [1] International Health Regulations (IHR)
[2] WHO Ebola Response Team, Ebola Virus Disease in West Africa — The First 9 Months of the Epidemic and Forward Projections, New England Journal of Medicine, vol. 371(2014). Available at http://who.int/csr/disease/ebola/situation-reports/en/.
[3] Security Council Press Statement on United Nations Office for West Africa, U.N. Press Release SC/11466-AFR/2930 (July 9, 2014), available at: www.un.org/press/en/2014/sc11466.doc.htm.
[4] United Nations Mission in Liberia (UNMIL)
[5] U.N. SCOR, 7260th meeting(sep. 9. 2014)
[6] قطعنامه 2176 شوراي امنيت، شوراي امنيت  ماموريت هيات اعزامي ملل متحد در ليبريا را بر اي سه ماه ديگر تمديد مي­کند:
Available at: www.un.org/News/Press/docs/2014/sc11559.doc.htm.
[7] نامه­ هاي مشابه از سوي دبير کل ملل متحد به تاريخ 17 سپتامبر 2014 (26 شهريور 93) به رئيس مجمع عمومي و رياست شوراي امنيت ملل متحد:
U.N. Doc. A/69/389–S/2014/679 (Sept. 18, 2014), available at:
http://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/S_2014_679.pdf.
[8] براي مشاهده توصيه­نامه هاي ابتدايي، بنگريد به بيانيه­هاي اولين نشست کميته اضطراري سازمان جهاني بهداشت، تشکيل شده طبق مقررات بهداشتي بين المللي در خصوص شيوع ابولا در غرب آفريقا(هشتم آگوست 2014):
www.who.int/mediacentre/news/statements/2014/ebola-20140808/en.
[9] G.A. Res. 69/1, U.N. Doc. A/RES/69/1 (Sept. 19, 2014).
[10] قطعنامه 1308 شوراي امنيت، 17 جولاي 2000(S/RES/1308) و قطعنامه 1983 شوراي امنيت، هفتم ژوئن
2011(S/RES/1983).
[11] Lawrence O. Gostin, Global Health Law, Harvard university press. Vol. 177(2014).
[12] David P. Fidler, From International Sanitary Conventions to Global Health Security: The New International Health Regulations, 4 Chinese Journal of International Law, vol. 325 (2005).
[13] سازمان جهاني بهداشت، مقررات بهداشتي بين­المللي، چاپ دوم، 2005:
http://whqlibdoc.who.int/publications/2008/9789241580410_eng.pdf?ua=1.
[14] مقدمه اساسنامه سازمان جهاني بهداشت بيان مي دارد که «سلامتي تمام مردم براي دستيابي به صلح و امنيت ضروري است...»
[15] David P. Fidler & Lawrence O. Gostin, Biosecurity in the Global Age, Standford Law and Politics publisher, New York (2008).
[16] کنوانسيون ممنوعيت توسعه،توليد و ذخيره سلاح­هاي باکترولوژيکي(بيولوژيکي) و نابودي انها  1972.
[17] www.peacekeepingbestpractices.unlb.org/Pbps/library/Handbook%20on%20UN%20PKOs.pdf.
[18] U.N. SCOR, 4087th mtg., U.N. Doc. S/PV.4087 (Jan. 10, 2000).
[19] قطعنامه 1308 شوراي امنيت، پارگراف سوم.
[20] گزارش هيات بلند پايه در خصوص تهديدات، چالش­ها و تغييرات:
U.N. Doc. A/59/565(Dec. 2, 2004), available at: www.unrol.org/doc.aspx?n=gaA.59.565_En.pdf.
[21] U.N. Doc. A/59/2005 (Mar. 21, 2005), available at:
www.un.org/en/events/pastevents/in_larger_freedom.shtml.
[22] Security Council, Security Council Press Statement on Ebola, U.N. Press Release SC/11602 (Oct. 15, 2014)
[23] UN mission for Ebola Emergency Response (UNMEER)
[24] Michael W. Doyle & Nicholas Sambanis, Peacekeeping Operations, in The Oxford Handbook of the United Nations 323 (Thomas G. Weiss & Sam Daws eds. 2007).
[25] U.N. SCOR, 7268th mtg (Sep. 18. 2014).
[26] نامه 29 سپتامبر 2014 از سوي دبيرکل خطاب به رياست شوراي امنيت:
U.N. Doc. S/2014/707 (Sept. 29, 2014)
[27] U.N. SCOR, 7279th mtg(Oct. 14. 2014)
[28] Ibid, at 6-7
[29] اعضاي شوراي امنيت از دبيرکل خواستند تا به تضمين اينکه تمامي نهادهاي سيستمي سازمان ملل از جمله عمليات حفظ صلح و هيات هاي اعزامي سياسي در غرب آفريقا  در مدحدوه اختيارات و وظايف خود عمل خواهند کرد، کمک نمايد.



نويسنده: نرگس قرشي - کارشناس ارشد حقوق بين الملل از دانشگاه شهيد بهشتي





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان