بسم الله
 
EN

بازدیدها: 445

فرزانگان حقوق ايران(33) دکتر اميرناصر کاتوزيان

  1393/10/28
استاد فرزانه دکتر اميرناصر کاتوزيان در دومين روز ارديبهشت‌ماه، پا به عرصه گيتي نهاد. به سبب سالروز تولد اين استاد فرزانه پيشاپيش تبريکات فراوان به ايشان و خانواده محترم، عرض مي‌كنيم. از باب رعايت حق استاد بر شاگرد در امر تعليم و احترام به پدر معنوي دانش‌آموختگان و دانشجويان علم حقوق، شمه‌اي کوتاه از زندگي پر از حق و حقيقت وي را به همراه آخرين رهنمودهاي ارزنده ايشان در باب استقرار عدالت در امر قضاوت و وکالت را به همه رهپويان طريق حق‌و عدالت تقديم مي‌كنيم.
    از كودكي ظلم‌ستيزي در وجود وي نهادينه شد
دكتر اميرناصر كاتوزيان در روز دوم ارديبهشت 1310 مصادف با روز عيد قربان در خانه کوچکي واقع در محله دردار تهران(كوچه آبشار و سه راه امين حضور) متولد شد. ابوالفضل‌خان، پدر ايشان، فردي مشهوربود كه به امر وکالت اشتغال داشت. امير ناصر در کودکي از محبت و عشق خانواده سيراب شد. به جهت توکل عجيب مادر‌بزرگ وي (منورمطهري) به باريتعالي و ائمه اطهار و مخصوصا امام حسين‌(ع) و شنيدن شرح  وقايع فاجعه کربلا، از همان کودکي نفرت از ظلم وحمايت از مظلوم بر عمق وجود و جان ايشان تاثيرات فراوان گذاشته و ظلم‌ستيزي در تکوين شخصيت وي نهادينه شد.  استاد از خاطره کشيدن چادر از سر مادر‌بزرگش توسط مامورين رضاخان در سال 1314 و ديدن اشک و آه آن پيرزن به‌عنوان نخستين برخورد با استبداد و خشونت در دوران کودکي ياد مي‌كند که در آن لحظه نفرت همه وجودش را فرا گرفته بود.
    با دانستن مي‌توان از ديگران ممتاز شد
اين استاد فرزانه از دوران کودکي با حفظ اشعار و ضرب‌المثل‌هاي فارسي و مکالمه فيلم‌ها حافظه‌اش را تقويت و آماده يادگيري شد. وي حس مي‌کرد که با دانستن مي‌توان ممتاز از ديگران شد. همچنين صبر و درايت را از مادر خود آموخته بود و بدين سبب بود که به هنگام اخراج از دانشگاه و ايجاد انواع گرفتاري و آزارهاي طاقت‌فرساي مادي و معنوي با ايمان و توکل به خداي الهام‌بخش و تأسي به آموخته‌هاي استقامت در کودکي، زبان به شکوه از سختي روزگار نگشود و حلم را پيشه كرد.
    سرپرستي انجمن موسيقي  دبيرستان
كاتوزيان در سال 1316 وارد کلاس اول دبستان  شد. به لحاظ تيزهوشي، با موفقيت مقطع شش ساله دبستان را سپري و سپس مقطع شش ساله دبيرستان را در دبيرستان علميه، واقع درکوچه پشت مسجدسپهسالار (مدرسه شهيد مطهري که از دبيرستان‌هاي معروف تهران بود) شروع به تحصيل كرد. در دوران دبيرستان  در کنار موفقيت‌هاي ورزشي، در رشته واليبال تا مقام قهرماني در پايتخت و اخذ مدال ورزشي درجه اول پيش‌رفت. علاقه شديد به موسيقي و شناخت دستگاه‌ها و گوشه‌هاي آواز ايراني باعث شد كه سرپرستي انجمن موسيقي  دبيرستان را  برعهده گيرد که بعضي از نام‌آوران کنوني موسيقي مانند استاد همايون خرم و ايرج خواجه‌اميري و بهرام نياکان  اعضاي آن  انجمن بودند . دردوران دبيرستان وي باوجود نمرات ممتاز در دروس فيزيک و طبيعي و رياضي به پيشنهاد مرحوم پدرش جهت رفتن به وزارت امورخارجه و ضرورت انتخاب رشته سياسي در دانشکده حقوق،  رشته ادبي را برگزيد و ضمن آشنايي بيشتر با کلام اديبان و شعرا و زبان عربي، به مرور با دريچه‌اي از دنياي ادب و عرفان  آشنا شد و به جهت تلاش وافر، در امتحانات نهايي شاگرد اول رشته ادبي در بين تمام دبيرستان‌هاي تهران شد و از وزارت فرهنگ وقت نشان و مدال گرفت .
    انصراف از ادامه تحصيلات در فرانسه به جهت بيماري پدر
استاد به لحاظ اخذ امتياز رتبه اول در امتحانات نهايي دبيرستان حائز استفاده از بورس تحصيلي به هزينه دولت براي انجام تحصيلات تا مقطع دکترا در رشته‌هاي روان‌شناسي يا فلسفه در کشور فرانسه شد، ولي در ادامه به جهت بيماري و بستري شدن پدر و ضرورت کمک به مادر و سرپرستي خواهر و برادر، از سفر به کشور فرانسه و استفاده از بورس تحصيلي منصرف و آماده شرکت در آزمون ورودي دانشکده حقوق و علوم سياسي و اقتصادي دانشگاه تهران شد.
    برادر، نقاش چيره‌دست وخواهر، نويسنده
استاد داراي برادر و خواهري به‌نام مرتضي و مبعوثه بوده که هر کدام به ترتيب با يکديگر و استاد، شش سال تفاوت سن دارند. در حال حاضر مرتضي، نقاشي بزرگ و چيره دست و با اخلاق و داراي کمالات بوده که با زبان هنر، همه جلوه‌هاي زشت و زيباي زندگي را به نقد و ترسيم در مي‌آورد. وي تابلويي زيبا از چهره مرحوم مادر به نام انتظار، نقاشي كرده که زينت‌بخش سالن پذيرايي منزل استاد است. همچنين مبعوثه خواهر استاد (كه درحال حاضردر فرانسه اقامت دارد) نيز مهربان و انقلابي بوده، در رشته علوم تربيتي و تاريخ، تحصيلكرده و نويسنده کتاب (سپيده تا شام‌) بوده که حاوي گوشه‌هايي از تاريخ انقلاب 1357 ايران است. استادكاتوزيان سال 1328 حين تحصيل در دانشکده حقوق دانشگاه تهران، سال اول با اساتيد بزرگواري مانند مرحوم دکترسيد علي شايگان که از ياران دکتر محمد مصدق و از فعالان جبهه ملي، تحصيلکرده فرانسه و استاد برجسته حقوق بين‌الملل بود، آشنا شد و به سخنراني‌ها و دروس آن مرحوم علاقه خاصي پيدا كرد.
    خداحافظي از مسابقات ورزشي در راستاي سير مسير عدالت
 استاد در بيان خاطره‌اي در اين زمينه مي‌فرمايد: در دانشکده حقوق کاپيتان تيم واليبال دانشکده بودم و بدين لحاظ موفقيت در مسابقات حذفي دانشکده‌هاي دانشگاه تهران براي من و دانشکده حقوق اهميتي بسيار داشت، روز مسابقه دکتر مصدق در مجلس شوراي ملي سخنراني داشت که آن سخنراني از راديو پخش مي‌شد، بنده چنان محو شنيدن سخنان دکتر مصدق شده بودم که گذشت زمان را فراموش كردم، پس از پايان سخنراني  در وضعيتي که تيم دانشکده گيم اول بازي را باخته بود به دانشکده رسيدم و  گيم دوم من به بازي رفتم ولي تلاش من هم حاصلي نبخشيد و تيم در نهايت شکست خورد. به بيان خود استاد، خاطره شرمندگي آن تاکنون برايش باقي مانده است. وي به جهت فشار زندگي و فشردگي درس‌ها و شيفتگي روزافزون به سخناني که بوي صدق و مردانگي مي‌داد و در راستاي سير بيشتر در مسير عدالت، از آن به بعد براي هميشه از مسابقات ورزشي خداحافظي كرد .
    نزديکي بيش از حد معمول كاتوزيان به استادان سنگلجي و امامي
در سال دوم دانشکده استاد با اساتيد بزرگ ديگري مانند آيت ا... محمد سنگلجي، دکتر سيد حسن امامي، دکتر کريم سنجابي (استاد حقوق اداري) و دکتر احمد متين دفتري (استاد آيين دادرسي مدني) آشنا شد. كاتوزيان به آقايان سنگلجي و امامي بيش از حد معمول رابطه استاد و شاگردي نزديک بود  و بدين لحاظ يک نوع ‌آميزه استادي و دوستي بين آنان ايجاد و همين امرسبب  شد که افکار و معلومات آن دو بزرگوار بيش از ديگراساتيد، بر وجود استاد نفوذ، و تاثيرات بسيار بگذارد.
    يک سانتي متر شاخ بهتر از دو متر دم!
 استاد سنگلجي مردي خوش‌سخن که خشم و مهرش بي‌پرده و خالي از هرگونه استعاره بود و دنيايي از محبت و عشق به حق در وجودش جمع، و در حقيقت داراي عرفاني بي‌ادعا بود. در هر نفس و گامي که بر مي‌داشت به زبان حال مي گفت:  عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست، او از حرمان نعمت بينايي شکوه نمي‌کرد و راضي بود و جهان را ازآن خود مي‌دانست و در پس سخنانش روحي بزرگ وبي‌آلايش نهفته بود و پشتوانه هر کلام شيريني که مي‌گفت، پند و اندرزي وجود داشت و سخنانش پر از حکمت و درسش شيرين و دلپذير بود و سيماي مهربانش جاذبه‌اي خاص داشت و با گذشت زمان، آدمي بيشتر به عمق سخنانش پي مي‌برد. وي جمله‌اي معروف و پر از حکمت به دانشجويان خود ‌داشت: فرزندان من بدانيد که يک سانتي‌متر شاخ بهتر از دو متر دم است، چرا که شاخ وسيله دفاع و حمله است ولي دم مزاحم حرکت، که استاد كاتوزيان از اين سخن مرحوم سنگلجي بهره گرفته و آن را درجريان سخنراني  مراسم آغازين اتحاديه سراسري  وکلاي دادگستري کشور ( اسکودا ) در سال 1382 در مشهد بيان كرد و سبب شد تا اسکودا در اعلاميه پاياني به اتخاذ موضعي قاطع‌تر ترغيب شود و به قول وي به جاي تکيه بر دم بيشتر بر شاخ تکيه کند.
    كاتوزيان وامدار تشويق‌ها و مهرباني‌هاي دکترسيد‌حسن‌امامي
 ازاساتيد ديگر آن زمان  كه به سبب آثارش، هنوز محبوب دانشجويان علم حقوق است، مرحوم دکترسيد‌حسن‌امامي بود که استاد كاتوزيان وامدار تشويق‌ها و مهرباني‌هاي ايشان بوده، (در آن زمان هنوزمجموعه کتب دوره حقوق مدني توسط دکتر امامي به رشته تحرير در نيامده بود و کتاب درس شرح قانون مدني مرحوم عدل منصورالسلطنه براي تدريس به دانشجويان ملاک تعيين شده بود)، ولي دکتر امامي سرکلاس مواد قانون مدني را مي‌خواند و تفسيرمي‌كرد، که اين شيوه تدريس شخصيت و اصالت قانون را نشان مي‌داد، و استاد بيان دراين‌باره مي‌گويد : اين نوع تفسير ادبي و منطقي قانون براي نوخاستگان علم‌حقوق امري ضروري و انکارناپذير است، زيرا دانشجويان در مرحله نخست بايد بدانند چه سرمايه و مستندي را در اختيار دارند تا در گام‌هاي بعدي قادر باشند آن سرمايه را مرکب حرکت به سوي عدالت قرار دهند و استاد، از مرحوم دکتر سيد حسن امامي به‌عنوان پيشگام نهضت قانونگرايي در اين شعبه حقوق نام مي‌برد و وي را مردي بلندنظر و مهربان توصيف مي‌كند که در زمان حضورش در راهروهاي دانشکده حقوق قدم مي‌زد تا بي‌ريا پاسخگوي سوالات دانشجويان حقوق باشد، و اينکه آن مرحوم در زمان حياتش از تمام نفوذ و اعتبار خويش در دستگاه‌هاي دولتي به سود مستمندان و گرفتاران سياسي و احتماعي بهره مي گرفت و در حد کمال تواضع داشت و پيوسته در راه خير گام بر مي‌داشت .  






برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان