بسم الله
 
EN

بازدیدها: 561

مزايا و معايب خدمت عمومي بجاي حبس

  1393/10/16
هيات وزيران قانوني را به تصويب رسانده که در آن خدمات عمومي جايگزين حبس مي شود. آيا اين طرح مفيد خواهد بود؟ دکتر جعفر کوشا در گفتگو با خبر آنلاين به اين سوال پاسخ مي دهد. 

آمارها نشان داده اند كه بخشي از جمعيت كيفري زندان را، تكراركنندگان جرم تشكيل مي‌دهند. همچنين تحقيقات در ايران و کشورهاي ديگر دنيا چندين سال است که نشان دهنده عدم موفقيت زندان درتحقق اهدافش است.بر اين اساس هيات وزيران به پيشنهاد مشترک وزارتخانه هاي کشور و دادگستري و تاييد رييس قوه قضاييه و به استناد ماده 79 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 قانوني را تصويب کرد که در اين آيين نامه خدمات عمومي جايگزين مجازات حبس مي شود.يعني افرادي که داراي حبس هاي کوتاه مدت و جرم هاي قابل جبران بوده مي توانند به جاي تحمل ميله هاي زندان با رضايت شخصي ساعات مشخصي را به خدمات مختلف در مکان هاي ذکر شده در قانون بپردازند.آيا فردي که به زندان رفته و بعد از چند ماه تحمل مجازات حبس آزاد مي شود کاملا متنبه شده است؟ آيا خدمات عمومي جايگزين مي تواند جانشين خوبي براي حبس باشد؟ دکتر جعفر کوشا، رييس انجمن جرم شناسي در گفت و گو با خبر آنلاين به اين سوالات پاسخ مي دهد.

چه عواملي باعث مي شود که مجازات هاي جايگزين را گزينه خوبي به جاي زندان براي افراد محکوم به حبس بدانيم؟


 در مورد اينکه چرا در رويکرد جديد قانونگذاران در ايران و ساير کشورها ثبت مجازات هاي جايگزين وجود دارد چند عامل مي تواند مورد توجه قرار گيرد. 
نکته اول، براي اينکه درمورد جرايم خرد يا جرايم کوچک مجازات‌هاي حبس کوتاه مدت باشد و چون حبس کوتاه مدت است اين مساله مطرح مي شود که آيا اين حبس کوتاه مدت مي تواند براي اصلاح مجرم اثرگذار باشد؟ در نتيجه اين بحث را مطرح کردند و گفتند چون حبس هاي کوتاه مدت نمي تواند در اصطلاح مفيد باشد بنابراين ما مي توانيم حبس‌هاي کوتاه مدت را برداريم. 
نکته دوم در مورد خود آثار و پيامدهايي است که زندان ممکن است داشته باشد. از جمله اين آثار، آثار اجتماعي ، آثار خانوادگي و يا آثار فرهنگي است که مي تواند در محيط خانواده‌هاي محکومان هم داشته باشد. عده‌اي معتقدند که در حبس‌هاي کوتاه مدت هنگامي که فرد وارد زندان مي شود و انگي که به عنوان زنداني به وي زده مي شود در نتيجه نه تنها اصلاح نمي شود بلکه ممکن است آثار منفي هم در آينده داشته باشد.
نکته سوم، مساله اقتصادي و هزينه‌هايي است که ما در زندان‌ها براي زنداني و محکومين به حبس کوتاه مدت هزينه مي کنيم که مي توانيم با جايگزين هاي زندان در اين هزينه ها صرفه جويي کنيم.
نکته چهارم، در زندان ها ممکن است افراد روش‌هاي جديدي را از نظر بزهکاري ياد بگيرند. اگر طبقه‌بندي در زندان ها صورت نگرفته باشد و محيط زندان طبقه بندي نداشته باشد ممکن است زندانيان خرد با زندانيان جرايم بزرگ در يک مکان قرار گيرند و در نتيجه باعث بدآموزي شود و آثار و تبعات منفي براي فرد داشته باشد.
نکته پنجم، ما مي توانيم نگاهمان را به سمت ترميمي عمل کردن يعني ترميم بزده ديده ببريم و جبران خسارت براي بزه ديده هدف ما قرار گيرد.نکته آخر اين است که آيا در مورد حبس هاي کوتاه مدت و افرادي که بعد ازتحمل حبس از زندان آزاد مي شوند با انگي که به عنوان زنداني به آنها زده شده آيا مي توانند دوباره جرم را تکرار نکنند. 
زندان مانع تکرار جرم مي شود؟ پيشگيرانه است يا نه؟ و يا اينکه اگر افراد در کوتاه مدت در زندان قرار گيرند آيا بعدها دوباره تکرار جرم مي کنند يا نه و همانطور که آمارها نشان داده در حبس‌هاي کوتاه مدت آمار تکرار بالاست در نتيجه در جرايم خرد و کوچک که آثار زيانبار اجتماعي کمتري دارند و حقوق جامعه کمتر دچار آسيب مي شود مي توانيم از مجازات هاي جايگزين استفاده کنيم .

 اگر زندان را حذف کنيم چه مشکلاتي بوجود مي آيد؟ اينکه جرم بدون مجازات باشد و اينکه فرد خاطي به حبس نرود درنتيجه مجازاتي هم نمي شود اما در خدمات عام المنفعه اينگونه نيست .

شرايط خدمات عام المنفعه چيست؟


به اين صورت است که يک نوع قراردادي وجود دارد که بين محکوم و دادگاه تنظيم مي شود تا در صورت رضايت محکوم به انجام کار با توجه به اينکه سلامت جسمي براي انجام کار داشته باشد مي‌تواند در مدت و ساعتي که دادگاه تعيين مي کند به عنوان مجازات موسسات عمومي عام المنفعه تحمل مجازات کند. بنابر اين نگاه به اينکه بزه‌ديده برايش جبران خسارت شده و از طرف ديگر جامعه هم متضرر نشده و يا کمتر شده در نتيجه نگاه به اصلاح مجرم پيدا مي کنيم. خدمات جايگزين يک گزينه و يک جانشين خوبي است تا ما به مجازات هاي حبس کوتاه مدت رو نياوريم.

نقاط ضعف طرح را چه مي دانيد؟


ساعاتي که براي اين خدمات در نظر گرفته شده است خيلي زياد است. افراد ممکن است قبول کنند که خدمات عمومي انجام دهند اما چون در برابر اين خدمات در ساعات زياد دستمزدي دريافت نمي کنند ممکن است از کار فرار کنند. اگر اين قانون اجرا شود و موفق نباشد طبق قانون دادگاه بايد دوباره ساعاتي را تعيين کند.همچنين ممکن است راز شخصي که در مکان عمومي کار مي کند افشا شود يعني فرد به عنوان زنداني شناخته شود در نتيجه آن رسوايي که براي شخص و خانواده فرد در نظر مي گيريم در آنجا هم برايش ايجاد شود و اطرافيان متوجه شوند که اين شخص دارد دوران حبس خود را مي گذراند.نکته بعدي اينکه رايگان بودن اين خدمات شبيه به بيگاري مي شود و چون در قديم الايام بيگاري به اين صورت وجود داشته که افراد گماشته مي شدند تا رايگان در جاهايي به عنوان مجازات کار کنند يک نوع عقبگرد به دوران گذشته و بدوي مي تواند باشد.نکته آخر، افراد ممکن است در محيط هاي کاري که به کار گماشته مي شوند بر محيط اطراف خود تاثير بگذارند و صدمات روحي براي اطرافيان داشته باشند به جاي اينکه اين نقش برعکس شود و محيط بر آنها تاثير بگذارد اين افراد ديگران را هم مورد صدمات روحي قرار دهند.

نکات مثبت طرح را هم مطرح مي کنيد؟


از جمله نکات مثبت اين طرح اين است که فرد زنداني ديگر به زندان نرفته و در کنار خانواده خود زندگي مي کند که اين موضوع خيلي خوبي مي تواند باشد. همچنين فرد محکوم به حبس با محيط کار آشنا مي شود. ممکن است اين شخص زنداني در همان جا جذب کار شود. مي توانيم به جنبه اصلاحي فرد وکرامت ذاتي انسان توجه داشته باشيم. در اين مورد مجازات را به هدف اصلاح در نظر مي گيريم.قراردادي بودن اين موضوع نيز نقطه مثبت اين طرح است يعني اگر فرد محکوم به حبس نپذيرفت که خدمات عمومي جايگزين حبس او باشد اين کار به او تحميل نمي شود.  مساله آخروضعيت جسماني و رواني فرد است که بايد توسط پزشک تاييد شود.پزشک بايد تاييد کند آيا فرد خاطي قادر به انجام کارهاي جسماني هست يا نه. البته افرادي هم که هنر يا حرفه اي دارند مي توانند از اين مشاغل وحرفه خود به عنوان مجازات استفاده بهينه کنند.

درکل طرح را مثبت مي بينيد يا منفي؟ 


در کل در مجازات هاي جايگزين رويکرد، رويکرد مثبتي است منتها ما بايد منتظر اجراي اين باشيم که ببينيم قضات خوب آنها را درک و اجرا مي کنند. عدالتي که ما پيشاپيش به آن توجه مي کنيم. روانه کردن افراد و انگ زدن به زنداني پيامد منفي دارد پس هرچه بيشتر سعي کنيم تا کمتر افراد را روانه زندان کنيم ،بهتر است.


نويسنده: دکتر جعفر کوشا- وكيل پايه يك دادگسترى- رييس انجمن جرم 





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان