بسم الله
 
EN

بازدیدها: 353

اصول فقه- قسمت نهم

  1393/10/13
قسمت قبلي

تاريخچه علم اصول

شيعه در طول حيات خود با اهتمام شديد به علم اصول فقه، آن را مقدمه فقه و ابزاري مهم در استنباط صحيح احکام شرعي ضروري مي دانست، تا جايي که آن را، منطق علم فقه ناميده­اند.[1] بدين معنا که فقيه در استنباط احکام شرعي از منابع ، نيازمند اصول و قواعدي است که علم اصول فقه عهده­دار آن است و بدون آن استنباط احکام شرعي کامل و تمام نيست.  به طور کلي مي­توان براي علم اصول چهار دوره را در نظر گرفت؛ دوره پيدايش، دوره رشد و نمو، دوره رکود و دوره کمال و نو آوري.
 

1. دوره پيدايش

  در نظر شيعه مسائل اين علم، ريشه در عصر ائمه (ع) دارد و آنان به خصوص امام باقر و امام صادق (ع) اصول و شيوه­هاي بهره­وري از قرآن و سنت را تعليم داده­اند. بدين صورت که ائمه با املاي قواعد و کليات علم اصول به شاگردان خود زمينه را براي پيدايش چنين علمي فراهم آورده­اند. بنابراين مي­توان آنها را واضع و موسس علم اصول دانست.[2] 
 

2. دوره رشد و نمو

  اين دوره از اوائل قرن سوم شروع شده تا اواخر قرن دهم ادامه يافت. خصوصيت اين دوره اين است که بر خلاف دوره پيدايش، در کتابهاي اصولي به جاي بحث از يک يا چند مساله اصولي، تمام مسائل علم اصول مورد بحث و بررسي قرار مي­گرفت.[3] نخستين کسي که در اين زمينه دست به تاليف تقريبا جامع و مستقلي زد، محمد بن نعمان ملقب به شيخ مفيد(م413ق) است که الرسالة الاصولية يا التذکرة باصول الفقه[4] را نگاشته است. پس از شيخ مفيد، سيد مرتضي(م436ق) الذريعة الي اصول الشريعة و سپس شيخ طوسي(م460ق) عدة الاصول را نوشته­اند. از علماي ديگر که در اين زمينه دست به تاليف زدند مي­توان به:
الف)  ابن زهره حلي(م558ق) کتاب غنية النزوع الي علمي الاصول و الفروع
ب) محقق حلي(م676ق) کتاب المعارج في اصول الفقه
ج) علامه حلي(م726ق) کتابهاي تهذيب الوصول الي علم الاصول، نهاية الاصول الي علم الاصول، مبادي الوصول الي علم الاصول، و ....
 

3. دوره رکود

  علم اصول بعد از صاحب معالم با ظهور اخباري­ها مورد حمله شديد قرار گرفت. اخباري گري بوسيله ميرزا محمد امين استرآبادي(م1033ق) بنيان نهاده شد. وي با تاليف کتاب الفوائد المدنية اساس فقه اخباري را پي ريزي کرد و در آنجا خود را اخباري ناميد و به مخالفت با علم اصول پرداخت و عده زيادي از علماي شيعه را با خود همراه کرد. وي مدعي بود که مسلک نو و جديدي را ابداع نکرده، بلکه اخباري گري را روش اصحاب ائمه(ع) و قدماء مي­دانست و لذا خود را محيي طريقه از بين رفته سلف صالح شيعه مي­دانست.[5]
 

4. دوره کمال و نوآوري

  آغازگر اين دوره وحيد بهبهاني(م1206ق) است. وي با تلاش فراوان و مبارزه فراگير با اخباري گري توانست حرکت نو و تکاملي در فقه و اصول آغاز کند. وي با تاليف حدود 103 رساله کوچک و بزرگ رشد علم اصول را در يک مسير جديدي قرار داد.[6] بعد از ايشان نيز همين مسير ادامه يافت و کتابهاي ارزشمندي درعلم اصول نوشته شد. از مهمترين کتب اصولي که در اين دوره، يعني از عصر وحيد بهبهاني تا امروز تدوين شده است عبارتند از:
الف) الفوائد الحائرية، وحيد بهبهاني
ب) قوانين الاصول، ميرزاي قمي(م1231ق)
ج) عوائد الايام، مولي احمد نراقي(م1245ق)
د) هداية المسترشدين، محمدتقي بن عبدالرحيم(م1248ق)
ه) الفصول في الاصول، شيخ محمدحسين بن عبدالرحيم(م1260ق)
و) فرائد الاصول، شيخ مرتضي انصاري(م1281ق)
ز) کفاية الاصول، آخوند محمد کاظم خراساني(م1329ق)
ح)فوائد الاصول، تقريرات درس ميرزا حسين نائيني(م1355ق)
ت) درر الفوائد، عبد الکريم حائري(1274-1355ق)
ي) المقالات في علم الاصول، ضياء الدين عراقي(م1361ق)
ک) نهاية الدراية في التعليقة علي الکفاية، محمد حسين اصفهاني(1296-1361ق)
ل) مناهج الوصول الي علم الاصول و الرسائل، سيد روح الله موسوي خميني(1320-1409ق)
م) مصباح الاصول، تقرير درس سيد ابوالقاسم خوئي(1371-1411ق)
 
 
--------------------------- 
[1]. صدر، سيد محمد باقر، دروس في علم الاصول، قم، شريعت، چاپ چهارم، 1428، ص 50
[2]. مير عمادي، سيد احمد، ائمه و علم اصول، قم، بوستان کتاب، چاپ اول، 1384، ص 18
[3]. سبحاني، جعفر، الوسيط في اصول الفقه، قم، موسسه امام صادق(ع)، چاپ اول، 1380،ج1، ص 14
[4]. نجاشي، رجال، قم، نشر جامعه مدرسين، ص 399
[5]. هادوي تهراني، مهدي، تاريخ علم اصول، قم، کتاب خرد، چاپ دوم، 1385، ص 107-108  
[6]. الوسيط، همان، ص 26





نويسنده :  مهدي جدي






برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان