بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,539

معاونت در جرم

  1393/10/13
معاون در جرم کسي است که در عنصر مادي وقوع جرم دخالتي ندارد بلکه به نحوي از انحاء وقوع جرم را تسهيل مي کند بنابراين معاونت يا قبل از ارتکاب جرم است يا حين ارتکاب جرم، اعمالي بعد از تحقق جرم براي معاونت در جرم قابل تصور نيست..
معاونت قبل ارتکاب جرم زماني است که شخصي براي کسي که قصد قتل ديگري را دارد سلاح تهيه مي کند و معاونت حين ارتکاب جرم زماني است که شخصي براي ديگري که مشغول سرقت است نگهباني مي دهد. 
اما مبناي مسئوليت کيفري معاون شامل دو نظريه است: 1-نظريه ي يگانگي جرم(استعاره اي، اکتسابي، عاريتي) 2-نظريه ي دوگانگي جرم(مجرميت مستقل)

1-نظريه ي يگانگي جرم

مبناي اين نظريه اين است که يک جرم واقع شده است و دو مداخله کننده در قتل دارد زماني که شخصي براي قتل، به ديگري اسلحه مي دهد و او نيز مرتکب قتل مي شود يک جرم واقع شده و مجرميت معاون مفروع بر مجرميت مباشر است درواقع معاون مجرميت خود را از مباشر به عاريه مي گيرد و به تبع مباشر رفتار معاون نيز جرم محسوب مي شود، از اين مجرميت عاريتي دو نتيجه ي منطقي بار است:

نتيجه ي اول- هرگاه عمل مباشر جرم محسوب شود عمل معاون نيز جرم است. حال اگر شخصي قصد خودکشي داشته باشد(که جرم هم نيست) وديگري به او اسلحه بدهد و او خودکشي کند او معاون در جرم نيست چرا که اصل رفتار مباشر جرم نيست.

نتيجه ي دوم- معاون زماني مسئوليت کيفري دارد که مباشر مرتکب جرم شده باشد. پس اگر شخص الف به شخص ب اسلحه براي قتل کسي بدهد اما او مرتکب قتل نشود الف معاونتي ندارد و عملش جرم محسوب نمي شود چرا که مباشر جرمي مرتکب نشده است. در اين نظريه ي يگانگي جرم(يک جرم به همراه دو مداخله کننده)، مجرميت معاون اصالت ندارد بلکه آن را از مباشر به عاريه گرفته است و حقوق ايران اين نظريه را پذيرفته است.

2 -نظريه ي دوگانگي جرم

بنابر اين نظريه دو جرم محقق شده نه يک جرم، زماني که شخصي براي قتل به ديگري اسلحه مي دهد و مباشر مرتکب قتل مي شود دو جرم واقع شده يکي مباشرت در قتل و ديگري معاونت در قتل زماني که و معاون هم داراي عنصر مادي(تحويل دادن اسلحه) است و هم داراي عنصر رواني(اسلحه را به قصد قتل داده) است پس بايد کيفر شود صرف نظر از اينکه مباشر مرتکب جرم شده باشد يا خير بنابراين از ديدگاه مجرميت مستقل(نظريه ي دوگانگي جرم) صرف نظر از آنکه عمل مباشر جرم باشد يا خير، معاون قابل تعقيب است. براي مثال اگر شخص الف براي قتل، به شخص ب اسلحه بدهد و ب نيز مرتکب قتل شود.
 بنابر اين نظريه الف به هر حال معاون در قتل است به اين دليل که تمام عناصر دوگانه براي ارتکاب جرم را داراست
1-عنصر مادي«تحويل دادن اسلحه»
2-عنصر معنوي«اسلحه به قصد قتل کسي داده» صرف نظر از آنکه مباشر مرتکب جرم شود يا خير و بنابر م126ق م ا، عمل معاون بايد موجب وقوع جرم شود بنابراين به نظر ما همان بند آخر م126 مربوط به معاونت در جرم است و کسي که در عنصر مادي جرم دخالت دارد و به نحوي از انحاء وقوع جرم را تسهيل کند معاون است، کسي که ترغيب، تشويق و تحريک مي کند و کسي که وسيله ارتکاب جرم را فراهم مي کند در همه اين موارد وقوع جرم را تسهيل مي کند همينطور کسي که ارائه ي طريق مي کند نيز معاون است بنابراين مبناي مسئوليت کيفري معاون مبناي استعاره اي و اکتسابي است پس خودکشي اگر جرم نيست کسي که به شخص خودکشي کننده اسلحه مي دهد تا خودش را بکشد رفتارش جرم نيست همچنين اگر کسي حق دارد منزلش را آتش بزند و ديگري عمداً مواد منفجره براي احراق به اين شخص بدهد او معاون در جرم تخريب نخواهد بود.

عنصر قانوني معاونت در جرم 


معاونت در جرائم غير عمدي قابل تصور نيست پس اگر کسي در حال رانندگي است و شخص کنار راننده به هر علتي او را تحريک به راندن با سرعت غير مجاز کند و او نيز با سرعت غير مجاز رانندگي کند و نهايتاً به عابري برخورد کند و منجر به مرگش شود فرد تحريک کننده معاون در قتل غيرعمدي محسوب نمي شود و معاونت فقط در جرائم عمدي قابل تصور است به علاوه معاونت مي تواند در جرائم ايجابي(معاونت در قتل) و سلبي(تحريک شخصي به عدم پرداخت نفقه ي همسرش) باشد .
همچنين معاونت مي تواند در شروع به جرم نيز باشد وآن در جرائمي که شروع به جرمش در قانون جرم باشد قابل تصور است پس اگر جرم تعزيري درجه6، شروع به جرمش جرم نيست معاونتش نيز جرم نخواهد بود همينطور شروع به جرم معاونت، جرم نيست براي مثال شخصي در حال خريدن سم براي دوستش است که قصد قتل ديگري را دارد و در همين حين دستگير مي شود در واقع هنوز عنصر قانون ي جرم را مرتکب نشده است و شروع به معاونت کرده که مجرميتش منتفي است، اما معاونت در شروع به جرمي که شروع به آن جرم، جرم است مي تواند جرم محسوب مي شود.
 همچنين معاونت در جرائم ناتمام و عقيم نيز قابل تصور است و هرگاه در جرائم ناتمام که عدم تحقق جرم به لحاظ جهات مادي باشد معاونت در اين نوع جرائم نيز قابل تصور است براي مثال اگر شخص الف به قصد قتل ديگري به شخص ب اسلحه دهد و ب تيرش به خطا برود و رفتارش در حکم شروع به جرم است و الف نيز به او در اين امر مساعدت کرده پس معاون در حکم شروع به جرم است بنابراين با اين استدلال نه تنها معاونت در شروع به جرم قابل تصور است بلکه مي توان بيان کرد معاونت در جرائمي که در حکم شروع هستند(جرائمي که عدم تحققش به جهات مادي باشد) نيز به جرم نيز قابل تصور خواهد بود. 

عنصر مادي معاونت در جرم

اگر کسي در مقابل سرقت از منزل همسايه اش سکوت اختيار کند و به پليس اطلاع ندهد ترک فعل کرده و معاون جرم نيست، تمام بند هاي سه گانه م126 به صورت فعل است(تحريک کند، تشويق کند، ترغيب کند، تطميع کند) اما برخي از حقوق دانان استدلال مي کنند که در برخي مواقع انجام ترک فعل مي تواند به معناي تسهيل وقوع جرم قلمداد شود. براي مثال شخصي نگهبان انباري است زماني که سارقان از انبار سرقت مي کنند و نگهبان سکوت اختيار کرده و کاري انجام نمي دهد در اينجا او وقوع جرم را تسهيل کرده است اگرچه هيچ فعلي را مرتکب نشده است.

معاونت مضاعف، يعني مي خواهيم بدانيم اگر يک نفر يک اسلحه به ديگري براي قتل دو نفر بدهد آيا يک جرم محقق شده يا دو جرم؟ اگر يک جرم واقع شده مجازات معاون در قتل يک يا دو درجه کمتر از مجازات مباشر است پس مجازات معاون از حيث اختيارات قاضي از 25-10 سال است اما اگر دو معاونت محقق شده مقررات تعدد اعمال مي شود(بنابر آن اگر کسي مرتکب دو معاونت شد مقررات تعدد جرم اعمال مي شود) پس اگر کسي اسلحه بدهد براي قتل دو نفر مجازات ش 25 سال است(اشدّ مجازات ) نه 25-10 سال، که به اين معاونت مضاعف مي گويند.
معاونت مضاعف، يعني مي خواهيم بدانيم اگر يک نفر يک اسلحه به ديگري براي قتل دو نفر بدهد آيا يک جرم محقق شده يا دو جرم؟ اگر يک جرم واقع شده مجازات معاون در قتل يک يا دو درجه کمتر از مجازات مباشر است پس مجازات معاون از حيث اختيارات قاضي از 25-10 سال است اما اگر دو معاونت محقق شده مقررات تعدد اعمال مي شود(بنابر آن اگر کسي مرتکب دو معاونت شد مقررات تعدد جرم اعمال مي شود) پس اگر کسي اسلحه بدهد براي قتل دو نفر مجازات ش 25 سال است(اشدّ مجازات ) نه 25-10 سال، که به اين معاونت مضاعف مي گويند.

عنصر رواني معاونت در جرمبراي تحقق عنصر رواني در باب معاونت در جرم قانون اينطور تصريح دارد بايد بين معاون و مباشر وحدت قصد براي ارتکاب جرم خاص باشد براي مثال اگر شخص الف به شخص ب براي قتل ج اسلحه بدهد و ب مرتکب قتل ديگري(غير از قتل ب)شود، مسلماً الف هم معاون در قتل نيست چرا که الف و ب وحدت قصد بر ارتکاب جرم خاص دارند(قتل) اما در مصداق خاص وحدت قصد نداشند، عنصر رواني معاونت اين است که بين معاون و مباشر وحدت قصد وجود داشته باشد..
هرگاه مباشر از وحدت قصد خود با معاون عدول کند به گونه ايي که ماهيت جرم عوض شود دو حالت قابل تصور است: 1-حالت شديدتر جرم 2-حالت خفيف تر جرم.

1-حالت شديدتر جرم

زماني که در مثال مذکور مباشر و معاون براي ارتکاب قتل توافق کردند اما مباشر مرتکب سرقت شد و زماني هم که براي ارتکاب سرقت توافق کردند اما مباشر مرتکب قتل شد، طبق نظر جناب آقاي دکتر رنجبر هرگاه مباشر از وحدت قصد خود با معاون عدول کند و ماهيت جرم تغيير کند و شکل گسترده تر و شديدتري از جرم را مرتکب شود معاون، معاونِ آن جرم نخواهد بود، حال اگر مباشر و معاون براي ارتکاب قتل توافق کردند اما مباشر مرتکب سرقت شد، شخص معاون در سرقت هم نيست چرا که مي گوييم معاونت جرم استعاره اي است حال معاون را به چه جرمي مي خواهيم محکوم کنيم؟ جرم سرقت که واقع نشده است؟! بنابراين تبصره ي م126 زماني است که مباشر در اصل و ماهيت جرم دگرگوني ايجاد نکند و در کيفيات مشدده ي جرم دگرگوني ايجاد کند بنابر اين نظر، شخص معاون در قتل هم نيست چرا که براي قتل اسلحه نداده است و معاون در سرقت هم نيست چرا که سرقت هم واقع نشده است. 

2-حالت خفيف تر جرم

براي مثال شخص الف براي ارتکاب قتل به شخص ب اسلحه مي دهد ولي ب مرتکب جرم سرقت مي شود، ب معاون در جرم سرقت محسوب مي شود چرا که وقتي او اسلحه براي قتل به ب مي دهد قطعاً براي سرقت هم اسلحه مي داده است (داشتن قصد بالاتر مستلزم داشتن قصد پايين تر است) اما عکس آن صادق نيست و زماني که شخصي قصد سرقت دارد لزوماً قصد قتل ندارد(داشتن قصد پايين تر مستلزم داشتن قصد بالاتر نيست)، در واقع کسي که به قصد قتل اسلحه داده پر واضح است که اسلحه مي داده براي سرقت اما کسي که اسلحه داده براي سرقت پرواضح نيست که اسلحه مي داده براي قتل. 
براي مثال کسي که به قصد قتل تيراندازي کرده اما منجر به مرگ شخص مورد نظرش نشده است و زخمي شده اتهام او ايراد جرح عمدي است اگرچه قصد ايراد جراحت عمدي را نداشته است اما مفروض مي داريم که چون اين شخص قصد قتل داشته قصد جراحت هم داشته است(قصد بالاتر= قتل، قصد پايين تر= جراحت) هرچند ممکن است اين موضوع نظرات مخالف هم داشته باشد و يا ممکن است بگويند اين شخص براي قتل ديگري اسلحه داده اما آن شخص مرتکب جرم سرقت شده اين خارج از خواست الف بوده و او فقط قصد قتل داشته که علت آن دشمني ديرينه اش با آن فرد بوده است اگر مي دانست او با اسلحه مرتکب سرقت مي شود اسلحه را نمي داد البته اين نظر نيز محترم است اما نظر ما همان است که بيان کرديم.
در فرايند تعيين کيفر براي براي معاونِ جرم، اصل کلي بر اين است که کيفيات مخففه ي قانون ي در حق معاون نيز تاثيرگذار است، دو نوع کيفيات مخففه وجود دارد:

کيفيات مخففه ي قانوني


در کيفيات مخففه ي قانوني قاضي لاجرم بايد کيفر را تخفيف دهد براي مثال در تبصره ي 2 م715 ق تعزيرات، «اگر راننده اي شخصي را مصدوم کند و به بيمارستان برساند دادگاه موظف است کيفر را تخفيف دهد» بنابراين اين تخفيف در حق معاون نيز تاثيرگذار است در حقيقت کيفيت مخففه ي قانون ي هم در حق مباشر و هم در حق معاون مؤثر است. براي مثال مجازات قتل عمدي قصاص است و مجازات معاون قتل عمدي درجه دو و درجه سه است (حبس 15-10 است) حال مجازات قاتلي به علت گذشت شاکي شرايط قصاص و.. اعمال نشده است برابر م612 قانون تعزيرات (مجازات فاعل جرم قتل عمد که شاکي گذشت کرده 10-3 سال حبس است و مجازات معاونش طبق نظر قانون گذار 5-1 سال حبس است) يعني قانون گذار مجازات مباشر را از قصاص به 10-3 سال حبس با توجه به کيفيت مخففه ي قانون ي تبديل کرده است و مجازات معاون نيز به تبع آن بايد تخفيف يابد (تبصره 2 م127) 

کيفيات مخففه ي قضايي

کيفيات مخففه قضايي از اختيارات دادگاه است ودادگاه مختار است با توجه به م37 و م38 ق م ا کيفيات جرم را تخفيف بدهد يا ندهد و اين در حق معاون مؤثر نيست چراکه کيفيات مخففه ي قضايي براساس اصل تفريط کيفر است يعني کيفر متناسب با شخصيت متهم است بنابراين ممکن است که دادگاه براي مباشر با توجه به کيفيات مخففه در م38 آن را مستحق تخفيف بداند در حالي که معاون را مستحق تخفيف نداند و چون کيفيات مخففه قضايي امري مختص شخصيت مباشر است و متعلق به خود فاعل است نه فعل پس تخفيفي که در حق مباشر اعمال مي شود در حق معاون تاثيري ندارد براي مثال اگر مجازات جرم کلاهبرداري 7-1 سال حبس و درجه چهار است دادگاه مي تواند با دو درجه تخفيف آن را براي مباشر شش ماه حبس از درجه شش (6ماه تا 2سال) اعمال کند حال آن که همان را براي معاون دوسال از درجه شش در نظر بگيرد.






برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان