بسم الله
 
EN

بازدیدها: 626

خشونت خانگي عليه زنان- قسمت سوم

  1393/5/23
قسمت قبلي


فصل اول- تفاوت هاي طبيعي زن و مرد


خشونت هاي خانگي بيش از آن كه برآمده از خصومت و دشمني ميان زن و شوهر باشد ناشي از ناآشنايي زن و مرد با تفاوت هاي رواني يكديگر و پيامد نا آشنايي يا بي توجهي به ويژگي هاي روابط خانوادگي و الزامات آن است . در حقيقت كشمكش ها و خش ونت ها آن گاه بروز مي كند كه مرد انتظارات مردانه اي از همسر خود دارد و يا زن خواستار حساسي ت هاي زنانه از مرد م يشود و يا آ نكه زوجين جايگاه و مسئولي تهاي خانوادگي خود را ناديده م يگيرند و يا به عاطفه محور بودن زيست خانوادگي كم توجه اند. از آنجا كه هدف اصلي اين پژوهش رفع خشونت با زنان و تحكيم روابط خانوادگي مطلوب است، بحث را با تفاوت هاي زن و مرد آغاز مي كنيم و سپس به شأن و منزلت زن در اسلام ميپردازيم.

الف) بررسي تفاوت هاي زن و مرد

اعتقاد به وجود پاره اى تفاوت هاى طبيعى بين دو جنس، عقيده اي ديرين است كه به رغم پاره اي تشكيك هاى برخاسته از شكاكيت معاصر، همچنان در سطح معرفت عمومى و نيز در سطح دانش تخصصى مقبوليت بالايي دارد . امروزه در پرتو پيشرفت هاى علومى همچون زيس تشناسى و روان شناسى، ابعاد تفاوت هاى طبيعى زن و مرد ، از جمله نقش ژن ها و هورمون ها در بروز تفاوت هاى جنسى بسيار روشن تر شده است.
به طور كلى مى توان مباحث مطرح شده در اين زمينه را بر حسب اينكه به كدام يك از چهار پرسش زير ناظرند، دسته بندى كرد:
1. از ميان تفاوت هاى ادعايى ميان زن و مرد كدام تفاوت ها حقيقى و كدام تفاوت ها غيرحقيقى اند؟
2. آيا تفاوت هاى جنسى حقيقى ، طبيعى اند يا از عوامل اجتماعى و فرهنگى برمي خيزند؟
3. آيا تفاوت هاى جنسى طبيعى  بر فرض ثابت شدن  جنبة جبرى و اجتناب ناپذير دارند يا تغيير و دخل و تصرف در آنها امكان پذير است؟
4. از نظر راهبردى ، كدام جهت گيرى صحيح تر است : حفظ تفاوت ها يا حذف آنها؟

در اين مقام، هر يك از اين چهار مسئله را با توجه به ديدگاه هاى علمى و دينى به اجمال بررسى مي كنيم.
1. تفاوت هاى جنسى حقيقى و كليشه هاى جنسيتى غير حقيقى بخشى تفاوت هاى جنسى ، تفاوت هاى جسمى و آناتوميك اند كه به دليل ويژگي حسى و تجربى آشكار شان، انكار نا پذيرند. از اين تفاوت ها مى توان به تفاوت زن و مرد در ويژگ ىهاى جنسى اولي و ثانوي اشاره كرد . مقصود از ويژگى هاى جنسى اولي، برخوردار ي فرد از اندام هاى جنسى است . اين اندام ها از دو بخش خارجى و داخلى تشكيل مى شوند و عملكرد آنها در زن و مرد كاملاً متفاوت است . ويژگى هاى جنسى ثانوي نيز آنهايي هستند كه هنگام بلوغ پديد مى آيند، مانند پيدايش موى صورت و بم شدن صدا در پسرها و رشد سينه ها و تغييرات ساختمان لگن در دخترها. بروز تمام اين ويژگى ها تقريباً به طور كامل تحت كنترل هورمو نها قرار دارد. 1

در زمينة فعاليت و رشد جسمى نيز تفاوت هاى فراوانى بين دو جنس وجود دارد كه از نظر علمى مسلم اند. در اين مقام به برخى از اين تفاوت ها اشاره مى كنيم:
- به طور متوسط، جنين پسر در رحم مادر سريعتر از جنين دختر رشد ميکند؛  
- نوزاد پسر سنگينتر و بلندتر از نوزاد دختر است؛
 پس از دو ماهگى، نياز پسربچه ها به كالرى از دختربچه ها بيشتر است؛
- دختران در مقايسه با پسران چربى بيشترى دارند؛
- پسربچه ها از همان طفوليت، ماهيچه هاى قوى تري دارند؛
- پسرها پس از بلوغ نيز رشد ماهيچه اى دارند، اما اين رشد در دخترها ديده نمى شود؛
- به استثناى دورة يازده تا پانزده سالگى در مقاطع ديگر سنى، قد و وزن پسرها بيش از دخترهاست؛
- استخواني شدن و تشكيل دندان در دخترها سريع تر از پسرها صورت مى گيرد؛
- دختر بچه ها زودتر از پسر بچه ها مي نشينند، مى خزند و راه مى روند ، و زودتر از آنان به بلوغ مى رسند، و رشدشان نيز زودتر متوقف مى شود؛
- دورة استراحت قلب در هر ضربان در پسرها كوتا هتر از دخترهاست؛
- پسرها اكسيژن بيشترى در خون دارند و به طور كلى مقدار متابوليسم اساسى زنان كمتر از مردان است؛
- وزن مطلق و نسبى مغز زنان نيز از مردان كمتر است. 2

به اين مجموعه بايد تفاوت هاى ژنتيك و هورمونى را نيز افزود كه در رديف مسلّمات علمى قرار گرفته اند، و متخصصان علوم زيستى تأثير آنها ، به ويژه تأثير هورمون مردانة آندروژن و هورمون زنانة استروژن را در بروز ديگر تفاوت هاى جنسى پذيرفته اند.
با قطع نظر از اين تفاوت هاى مسلم و پذيرفته شده، هنگامى كه به قلمرو روان شناسى تفاوت ها قدم مي گذاريم با مناقشات و تشكيك هاى گسترده اى دربارة حقيقى بودن تفاوت هاى جنسى رو به رو مي شويم . در دهه هاى اخير ، به ويژه فمينيست ها، به انكار تفاو تهاى جنسى در جنبه هاى ادراكى، عاطفى و هيجانى روي آورده اند، اما پژوهش هاى فراوان در اين زمينه كه به منظور رفع اشكال سوگيرانه بودن تحقيقات پيشين با دقت بسياري صورت گرفته اند، وجود پاره اى تفاوت هاى ادراكى و عاطفى و هيجانى بين زن و مرد را تأييد كرده اند. الينور مك كابى و كارول جكلين در سال 1974 پس از بازنگرى افزون بر 1500 پژوهش دربارة تفاوت هاى زن و مرد نتيجه گرفتند كه تنها چهار مورد از كليشه هاى عمومى حاكى از تفاوت هاى جنسيتى، همواره پشتوانة تحقيقات تجربى داشته اند. اين چهار مورد عبارت بودند از:
1. استعداد كلامى در جنس زن بيش از جنس مرد است؛
2. مردان در آزمون هاى ناظر به استعدادهاى بصرى  فضايى از زنان پيشى مى گيرند؛
3. با ورود به سن نوجوانى، پسرها در آزمون هاى استدلال رياضى از دخترها اندكى جلو مى افتند و اين امتياز پيوسته ادامه مى يابد؛
4. مردان چه از نظر فيزيكى و چه از نظر كلامى پرخاشگرتر از زنان اند و اين تفاوت از دو سالگى آشكار مى شود.

اما شماري از پژوهشگران، بر پا ية تحقيقات جديد و نيز بازنگرى تحقيقات پيشين، چند مورد ديگر از اين كليشه ها را به فهرست تفاوت هاى واقعى، افزوده اند:
5. پسرها از همان دوران نوزادى، فعاليت فيزيكى بيشترى دارند؛
6. ترس و كم رويى در دختران بيشتر است و كمتر به كارهاى مخاطره آميز اقدام مى كنند؛
7. پسرها از آغاز باردارى و نيز پس از آن، در برابر فشارها و بيمارى ها از دخترها آسيب پذيرترند؛
8. از حدود چهار تا پنج سالگى، دخترها ، و در مرحلة بعد، زن ها به نوزاد علاقه و عطوفت بيشترى نشان مى دهند؛ اما از پسرها و مردها چنين رفتارهايى كمتر ديده مى شود؛
9. دختران از دوران كودكى در قبال درخواست هاى والدين، معلمان و اشخاص ديگرى كه بر آنها اعمال قدرت م ىكنند، از پسران فرمان بردارترند؛ 3
10 . تحريك جنسى مردان در مقايسه با زنان سريع تر و آسان تر و با فراوانى بيشتر صورت مى گيرد. 4

متون دينى اسلام نيز به مسئلة تفاوت هاى جنسى اشارات فراوانى دارند و بر وجود تفاوت هاى روان شناختى متعددى بين زن و مرد تأكيد ورزيده اند . از مهم ترين اين تفاوت ها مى توان به موارد زير اشاره كرد:
 ميل جنسى مردان از نظر كمى بيشتر، و ميل جنسى زنان از نظر كيفى برتر است؛ 5
 زنان در مقايسه با مردان در برابر ارضا نشدن نيازهاى جنسى بردبارترند؛ 6
 زن و مرد از نظر تحريك پذيرى جنسى متفاوت اند: مردان سريع تر از زنان تحريك مى شوند و بيش از زنان از طريق بينايى به تهييج جنسى مى رسند؛ 7
 حس غيرت جنسي مربوط به مردان است؛ 8
 مردان از نظر تعقل بر زنان برترى دارند؛ 9
 زنان از نظر عواطف و احساسات بر مردان برترى دارند؛ 10
 مردان از نظر استدلال منطقى، از زنان توانا ترند؛ 11
 قاطعيت مردان در تصمي مگيرى بيش از زنان است.12


-----------------------
1. McConnell and Philipchalk, Understanding Human Behavior, p. 214.
2. اتو كلاين برگ، روا نشناسى اجتماع ، ى ترجمة علي محمد كاردان، ج 1، ص 314  315 ؛ حمزه . گنجى، روا نشناسى تفاو تهاى فرد ، ى ص 199  203
3. Shaffer, D. R, Developmental Psychology, p. 491-492.
4. Sabini, J., Social Psychology, p. 395-396.
5. محمد بن حسن حر عاملي، وسائل الشيع ، ه ج 14 ، ص 40  42
6. همان، ج 14 ، ص 40 و ج 15 ، ص 452
7. همان، ج 14 ، ص 82 ؛ محمد باقر مجلسى، بحار الانوا ، ر ج 3، ص 62
8. محمد بن حسن حر عاملي، وسائل الشيع ، ه ج 14 ، ص 107  111 . 106 و ج 103 ، ص 228 ، 7. همان، ص 11 ؛ محمد باقر مجلسى، بحار الانوا ، ر ج 32 ، ص 73
9. محمد بن حسن حرعاملى، وسائل الشيع ، ه ج 15 ، ص 100
10. أَومن ينَشَّأُ فِي الْحِلْيةِ وهو فِي الْخِصامِ غَيرُ مبِين (زخرف، 18
12 . محمد بن حسن حر عاملي، وسائل الشيع ، ه ج 14 ، ص 41



نويسنده: محمدرضا سالاري فر



مشاوره حقوقی رایگان