بسم الله
 
EN

بازدیدها: 593

بزه ديده واقع شدن جنين در قوانين ايران

  1393/5/9

مقدمه :

سقط جنين از جمله مواردي است که در تمام ملل و اديان مختلف مطرح بوده است . اصولاً سقط جنين در کشور ما بخاطر انتظارهاي مذهبي و اجتماعي منع شده است ، البته لازم به ذکر است که در اين پديده تنها در قلمرو حقوق جزا و جرم شناسي بحث نمي شود بلکه در پزشکي - به عنوان عاملي که حيات مادر و جنين را به خطر مي اندازد در دين به اين علت که توالد و تناسل را براي ازدياد افراد صالح در جامعه و در نتيجه پيشرفت آن لازم ، و فقر نفوس را عامل فقر و ضعف اقتصادي و سياسي جوامع مي دانسته اند ، ضمانت اجراهاي خاصي براي اين عمل پيش بيني کرده اند ، اخلاق به عنوان يک ضد ارزش و غيره به عنوان يک پديده نابهنجار مورد بررسي قرار مي گيرد . بنابراين چون سقط جنين در حقوق ايران جرم تلقي مي گردد و براي مرتکبان آن مجازات در نظر گرفته شده است ، طي مباحث آتي به اختصار مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است .

بزه ديده :

در وقوع جرم عوامل متعددي دخيل هستند . علاوه بر عوامل مربوط به مجرم و شخصيت دو عوامل اجتماعي و محيطي ، گاه اين (( بزه ديده )) است که با اعمال و رفتار و خصوصيات فردي خود ، در شکل گيري جرم نقش اصلي را ايفاء مي نمايد . به عبارت ديگر ويژگي هاي جسماني و رواني و شخصيت اخلاقي بزه ديده ، مي تواند در آفرينش صحنة جنايي وي را سهيم نمايد . به طور کلي بزه ديده شخصي است که يک خسارت و آسيبي به جسم ، جنس ، روان شخص او وارد آورده است و اکثر افراد جامعه از اين آسيب ها مطلع باشند .

1 : مفاهيم جنين و حمل

1-1 مفهوم جنين : 

واژه جنين از فعل ماضي جنَّ به معني (( پوشاندن )) است . به همين لحاظ ، به انسان تا هنگامي که در رحم است (( جنين )) مي گويند . هم چين از اجنان که معناي آن مستور بودن است مأخوذ مي باشد و (( فصيل )) به معناي (( مفعول )) است ( مستور در رحم ) . در اصطلاح حقوقي به موجود حاصل از لقاع جايگزين شده در رحم مادر از اولين مراحل حيات تا زمان جنين اطلاق مي شود . بدين ترتيب جنين را بدين دليل به اين نام مي خوانند که در رحم مادر مستور و پنهان است .

2 – 1 گفتار دوم : مفهوم عمل :

واژه (( حمل )) عربي است و جمع آن احمال و حمال است . چنانکه در آيه 4 سورة طلاق قرآن مجيد آمده است : (( و اولات الحمال اجلهن ان يضعن حملهن ، عدّة صاحبان حمل با وضع حمل هايشان سپري مي شود )) . از نظري لغوي حمل نسبت به جنين داراي معناي اخصي است زيرا ، اصولاً حمل مرحله اي از رشد و نمو جنين مي باشد که تکامل بيشتري در آن مشاهده مي شود و اغلب داراي آثار حيات است . به عبارت ديگر عمل ، جنين است که روح در آن دميده مي شود .
از نظر پژشکي نيز اصطلاح حمل به دوران بعد از 7 ماهگي تا قبل از تولد گفته مي شود . بنابراين اگر در اين مرحله از دوران کامل حيات ، موجود قابل زيستي که در رحم وجود دارد از بين برود ، اين عمل (( سقط حمل)) ناميده مي شود . 

2- ماهيت جرم سقط جنين :

1 – 2 عنصر مادي : رکن مادي جرم سقط جنين از اجزاء را ذيل تشکيل يافته که به اختصار به آنها اشاره مي کنم :
الف : وجود جنين زنده ؛ براي تحقق جرم سقط جنين وجود قبلي جنين زنده لازم است .
ب : انجام عمل مادي مرتکب ؛ عمل مادي مرتکب يکي از طريق مستقيم يا مباشرتاً بوده و ديگري از طريق غير مستقيم يا معاونتاً است .
وقتي مرتکب آگاهانه اعمالي را نسبت به زن حامله به منظور سقط جنين وي صورت دهد مثل پژشک با دارو و يا با عمل جراحي باعث سقط گردد عمل وي مباشرت محسوب خواهد شد . ولي اگر با راهنمايي کردن زمان حامله به استعمال ادويه و غيره توسط پزشک يا شخص ثالث موجب سقط شود ، به طريق غير مستقيم يا معاونت در سقط جنين نموده است .
ج : استفاده از وسايل خاص در ارتکاب عمل توسط مرتکب ؛ که مصاديق آن در ماده 623 ق . م . ابيان گرديده است . اين ماده مقرر مي دارد ؛ هرکس به واسطه دادن ادويه يا وسايل ديگري موجب سقط جنين گردد . . . ))
اين وسايل ممکن است شيميايي طبيعي يا مصنوعي باشد مانند ادويه و مشروبات و يا ممکن است فيزيکي باشد مانند به کار بردن وسايل جراحي ، کورتاژ و غيره يا طبق ماده 622 کانون مجازات اسلامي آزار و اذيت نيز خود عمل فيزيکي محسوب مي شود .
2 – 2 عنصر معنوي :
براي تحقق جرم فعل محرمانه بايد نتيجة خواست و اراده فاعل باشد ، به سخن ديگر ، ميان فعل مادي و حالات رواني فاعل بايد نسبتي موجود باشد تا بتوان مرتکب را مقصّر شناخت . بر همين مبنا براي تحقق جرم سقط جنين نيز سوء نيت مرتکب لازم است . در ماده 622 ق . م . 1 به عنصر رواني سقط جنين اشاره کرده است .
زيرا آمده (( هرکس عالماً عامداً بواسطه ضرب يا اذيت و آزار زن حامله ، موجب سقط جنين وي شود . . . )) پس واضح است آورده واژة (( عالماً )) و (( عامداً )) بيان گر اين است ، قانون گذار در اين ماده درصدد بيان ضرورت وجود عنصر معنوي براي تحقق اين جرم است .
3 – 2 عنصر قانوني :
فعل يا ترک فعل انسان هر اندازه زشت و نکوهيده و براي نظام اجتماعي زيان بخش باشد تا زماني که در قانون پيش بيني نشده باشد قابل مجازات نيست . و چون بدون وجود قانون جرم محقق نمي شود گزاف نيست که گفته شود قانون رکن ضروري جرم است . به طوري که قانون گذار در ماده 2 قانون مجازات اسلامي هر فعل يا ترک فعلي که در قانون براي آن مجازات تعيين شده باشد را قابل تعقيب دانسته است .
عنصر قانوني اسقاط جنين راجع به پرداخت رديه در موارد (( 487 لغايت 493 قانون مجازات اسلامي )) مصوب 1370 آمده است . هم چنين قانون گذار در موارد (( 622 لغايت 624 قانون مجازات اسلامي )) مصوب 1375 نيز به حمايت از جنين برخاسته و اشخاص را که مباشرتاً و معاونتاً اقدام به سقط جنين نمايند قابل تعقيب دانسته است . نهايتاً در مورد شبه عمديا خطاي محض در سقط جنين ، در مواد 714 تا 716 قانون مجازات اسلامي مصوب 1375 بيان حکم نموده است .

3 : انواع سقط جنين مي تواند به چهار نوع صورت گيرد :

1 – 3 : سقط جنين خودبه خودي : در برخي از خانمها به دلايل ارثي ، ابتلا به بيماريهاي گوناگون مانند فشار خون ، عفونتها ، اختلالهاي هورموني ، اختلالهاي جفت و جنين و ناهنجاريهاي کروموزمي سقط به صورت خودبه خودي صورت مي پذيرد در اين گونه سقط جنين هيچ گونه مسئوليتي متوجه مادر و ديگران نخواهد بود .
2 – 3 : سقط جنين درماني يا طبي : گاه مادر به بيماريهاي مبتلاست که ادامه بارداري براي سلامتش بسيار خطرناک است . يا اينکه جنين موجود در رحم دچار ناهنجاريهايي باشد که با حيات جنين منافات دارد و بعد از زايمان قادر به حيات نباشد که در اين موارد با انجام مقدمات لازم پزشکي با توجه به ماده واحده (( سقط درماني با تشخيص قطعي 3 پزشک متخصص و تأييد پزشکي قانوني مبني بر بيماري جنين به علت عقب افتادگي و ناقص الخلقه بودن موجب ؟؟؟ مادر است و يا بيماري مادر که با تهديد جاني مادر توأم باشد قبل از ولوج روح با رضايت زن مجاز مي باشد و مجازات و مسئوليتي متوجه پزشک معالج نيست )) پس طبق اين ماده واحده سه شرط اساس لازم است : 1) ادامه بارداري براي جان مادر خطرناک باشد ؛ 2 ) سقط جنين قبل از 4 ماه صورت گيرد ؛ 3 ) انجام عمل سقط جنين براي مادر خطر بيشتري در برنداشته باشد . دليل جنين اين است که بين حيات مادر و حيات جنين ، حيات مادر مقدّم مي باشد .
3 – 3 : سقط جنين جنائي : اين نوع سقط جنين مي تواند به حالتهاي زير به وقوع بپيوند :
الف ) خروج محتويات رحم قبل از موعود طبيعي توسط مادر از طريق دستکاري رحم يا خوردن دارو يا ضربة عمدي به رحم که نوعي خود زني است .
ب) دستکاري رحم با تجويز داروي ساقط کننده جنين توسط کسان ديگر .
ج ) به کار گيري وسايل مخصوص توسط پزشک ماما يا افراد مجاز ، براي سقط جنين و قطع حاملگي بدون مجوز قانوني .
4 – 3 : سقط جنين ناشي از ضربه : بايد گفت در مواردي براثر تصادفات رانندگي ، حوادث و صدمات ضربه اي سقط جنين رخ مي دهد . معمولاً ضربه هايي در ايجاد سقط مؤثرند که مستقيماً بر رحم اثر بگذارند . در مورد سقط جنين ناشي از تصادفات راهنمايي و رانندگي مواد 714 لغايت 716 قانون مجازات اسلامي مصوب 1375 بيان حکم کرده اند و لذا جنين در مواقع تصادفات راهنمايي و رانندگي نيز به نوعي تحت پوشش حمايتي قرار گرفته است .

-----------------------------
منابع و مأخذ :
1 - قانون مجازات اسلامي تدوين سيد مهدي کمالان - تهران : کمالان
2 - محشاي قانون مجازات اسلامي - ايرج گلدوزيان - تهران : مجد
3 - بزه ديدگي اطفال در حقوق ايران – جمال بيگي - تهران : ميزان
4 - پزشکي قانوني - فرامرز گودرزي ، مهرزاد کياني - تهران : سازمان مطالعه و تدوين کتب علوم انساني دانشگاهها ( سمت )
5 - زين العابدين ذوالمجدين - ترجمه و شرع تبصرة علامه - تهران : انتشارات دانشگاه تهران 
6 - حقوق جزاي اختصاصي - محمد صالح وليدي 



نويسنده : علي پورافشار- کار آموز وکالت و دانشجوي کارشناسي ارشد حقوق جزا و جرم شناسي 





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان