بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,101

امين

  1392/12/12
امين در لغت به معناي امانتدار و کسي ست که مردم به علت درستکاري به او اعتماد مي کنند.ودر اصطلاح حقوق داراي دو معني است: يکي به معناي خاص و به کسي گفته مي شود که مال غير را بنفع مالک آن نگهداري مي کند. خواه در مقابل حفظ مال از مالک اجرت دريافت کند ويا مجانا امانت مال را به عهده بگيرد. يکي هم به معناي عام است و به کليه کساني که وضع يد آنان برمال ديگري قانوني و ناشي از عقود مذکور در قانون است اطلاق مي گردد.(1)

منظور از امين هرکسي ست که مال ديگري را براي صاحب آن و به نفع او در تصرف دارد خواه در مقابل عمل خود دستمزدي دريافت کند يا مزدي نگيرد.خواه به موجب عقد باشديا به حکم  قانون. ازقبيل خادم شاگرد سرايدار قيم وکيل مباشر باغبان و همچنين کسي که مال ديگري را يافته و امثال آن… (2)

امين بودن نوعي نمايندگي است. که توسط اشخاص، قانون،  يا دادگاه، به شخص امين داده مي شود . که بر اساس آن، صلاحيت وحق تصرف در  امور مالي ، و يا احوال شخصيه فرد يا افرادي را  پيدا مي کند. اصولا يکي از اهداف نصب امين جلوگيري از تلف مال اشخاصي ست که به هردليل ؛ موقتا يابطوردائم ،نمي توانند در مال خود تصرف کنند.

امين به سه نوع تقسيم مي شود:
1 امين قراردادي(ماخوذ به اذن)
2 امين قانوني
3 امين قضايي

-اگر سمت امين ؛ توسط شخص  يا اشخاصي، به شخصي واگذار شود؛ او را     ” امين ماخوذ به اذن ” مي شناسيم. که واگذاري سمت ” امين” به او، در طي عقودي( چون وديعه، عاريه، قرض ،گروبندي، وکالت، اجاره و وصايت )صورت      مي گيرد. که از اين جهت ، اين نوع امين،” امين قراردادي” هم  محسوب مي شود. امين ماخوذ به اذن  کسي است که اذن تصرف در اموال  رامستقيما ، از سوي مالک داشته باشد.

درباره امين قراردادي (ماخوذ به اذن)مي توان  گفت که :
1 اين نوع امين، مستقيما ، و بر اساس يک قرارداد يا عقد، از سوي صاحب مال تعيين مي شود.که در آن امين ؛ اذن تصرف هم،از همو دارد.
2 قوانين و اصول شرعي موضوع عقود، چنانست که کمتر اجازه تعدي و تفريط، به امين را مي دهد
3 مسئوليت هاي مدني و غيرمدني ؛ و آثار ناشي از عدم رعايت مصلحت  و غبطه صاحب مال ( همچون منعزل شدن،  و ضامن بودن در تاديه خسارت، و موارد کيفري) تضميني براي عدم تعدي يا تفريط امين ؛ و رعايت مصلحت و غبطه صاحب مال مي باشد.
“غبطه در لغت به معناي در آرزوي خوشبختي و نعمت ديگران بودن بدون آرزوي نابودي سعادت آنهاخوشحال و سرور است”(3)
” در اصطلاح حقوقي مقصود از غبطه در نگهداري اموال مولي عليه اينست که ولي عملي نکند که موجب فساد مولي عليه شود”(4)
آثار عدم رعايت غبطه، دو وجه دارد:
وجه اول:  پيامدها و آثار عدم رعايت غبطه ، براي مولي عليه و صاحب مال است. که قانون، در اين بخش، به لحاظ پيشگيري، سختگيري بسيار کرده است؛ به نحوي که سازوکار مواد قانوني، جلوي تفريط و تعدي را مي گيرد
وجه دوم: پيامدها  و آثار عدم رعايت غبطه، براي شخص امين ماخوذ به اذن است. که شامل ضامن خسارت بودن ، منعزل شدن؛ ومسئوليت هاي مدني و کيفري و… مي باشد.
-اگر سمت امين ؛ براساس قانون، به شخصي واگذار شده است. اين نوع امين   ” امين قانوني” خواهد بود. اينها کساني هستند ؛ که طبق قانون ، اذن تصرف در مال غير را داشته باشند.( مثل پدر و جد  پدري که ولايت قهري دارند ، يا  کساني که اموال مال غائب مفقودالاثر را اداره مي کنند) . مهمترين نوع امين قانوني، پدر و جد پدري هستند. که عنوان ولي قهري يا قانوني طفل را ، دارند.             و هيچکس؛ حتي دادگاه و مقام قضايي؛  در کار او نمي تواند، و مجاز نيست دخالت کند. مگر، در صورت اثبات تفريط و تعدي، و عدم رعايت مصلحت و غبطه طفل . که ممکن است، بسته به مورد، موجب تبرئه ، ياعزل  ولي قهري،  يا ضم امين به او، گردد. بعض حقوق نيز، همچون حق وصايت درباره طفل ، (مادامي که صلاحيت ولايت قهري را ، از دست نداده باشد)  تنها،  مختص ولي قهري مي باشد.  نظر به مصلحت خواهي فطري ولي قهري؛ تنها چيزي را که مي توان، راجع به مسئوليت ولي قهري،  بدان اشاره کرد؛ علاوه بر بعض مواد قانوني، بعض نظرات علما ست. که به صغير، بعداز بلوغ ، اجازه شکايت و دعوي عليه ولي را هم  مي دهد. و  ولي ، در اين ارتباط ، مسئوليت هم دارد.
-اگر سمت امين، به حسب قانون، و به حکم دادگاه ها و مقامات قضايي به شخص واگذار شود، و او اذن تصرف در مال  و امور غيررا، پيدا کند ؛ او  امين قضايي محسوب مي شود ( چون امين در قيمومت،  يا  قيم). که مصداق بارز آن، قيمومت است . اميني را که بدين طريق تعيين مي شود؛ بخاطر سمت سرپرستي و قيمومتي که دارد، معمولا قيم مي نامند. رسيدگي به اموري، که منجر به تعيين اينگونه امين مي شود؛ و مربوط به اموال و احوال محجورين و اشخاصي است  که به هر دليل نياز به سرپرستي دارند ؛ لزوما، نيازمند ارائه يا طرح دعوا نيست.
اما خصوصيات امين؛  از ديدگاه قانون ، در بعضي جهات ، منحصر بفرد است:  ” يکي از خصوصيات امين اينست که،  پس از مطالبه مالک،  و عدم استرداد مال؛ در حکم متصرف عدواني محسوب مي شود. وبا وجودي که ارکان دعوي تصرف عدواني، عليه امين وجود ندارد، مع ذلک؛  قانون به صورت استثناء،  طرح چنين دعوايي را، عليه امين متخلف پذيرفته است.

اما امين از هرنوع که باشد ملزم به رعايت غبطه و مصلحت صاحب مال و مولي عليه است. و عدم رعايت او موجب آثاري است. اين آثار براي صاحب مال و مولي  عليه ضرر مالي يا احيانا جاني ست . و براي امين پيامدهايي چون جبران خسارت ، منعزل شدن و مسئوليت مدني مي باشد.
غبطه در رابطه با حد وحدود است . مثلا ولي اختياراتش بسيار است ولي با اين حال ملزم به رعايت غبطه است.  نتيجتا غبطه نوعي برتري خواهي از حد موجود خود مي باشد. و صاحب غبطه مي خواهد از حد موجود فرارود. پس قيم (امين)  در تصرفات امور مولي عليه بايد سعي کند به مولي عليه نفعي برساند. و کافي نيست معامله يي بدون سود وزيان  بامال مولي عليه انجام دهد.



----------------------------
منابع:
1- ترمينولوژي حقوقي  دکتر جعفري لنگرودي
2- مجموعه اطلاعات قضايي مولف منوچهر قوامي انتشارات بکاء چاپ کوثر چاپ اول زمستان 1383ص552
3- فرهنگ جديد فارسي به فارسي فريدون کار
4- ترمينولوژي حقوقي  دکتر جعفري لنگرودي


نويسنده:فهيمه فريدزاده - کارشناس ارشد حقوق خصوصي دانشگاه آزادتهران مرکز






برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان