بسم الله
 
EN

بازدیدها: 402

ابعاد حقوقي صيانت از طرح‌هاي صنعتي

  1392/11/30
خلاصه: دنياي اقتصاد يكي از اصلي‌ترين موضوعات علم حقوق را تشكيل مي‌دهد. هر جا صحبت از رقابت‌هاي اقتصادي باشد خواه‌ناخواه سخن بعدي اختلافاتي خواهد بود كه بابت همين رقابت‌ها ايجاد مي‌شود.
هر چند علم حقوق بايد اين اختلافات را حل‌و‌فصل كند، هنر اصلي اين است كه به فكر پيشگيري از وقوع آنها باشد. از اين بابت است كه قانونگذاران در سراسر دنيا سال‌هاست به اين نتيجه رسيده‌اند که با راهكارهاي مختلف از طرح‌ها و ايده‌هايي كه مي‌توانند براي صاحبانشان پول‌ساز باشند، حمايت كنند. طرح‌هاي صنعتي يكي از اصلي‌ترين موضوعاتي هستند كه مورد حمايت قرار گرفته‌اند. 

 طراحي صنعتي؛ تجميع صنعت و هنر

كالاهايي كه در صنايع مدرن اين روزهاي جهان توليد مي‌شوند ديگر فقط به دليل كيفيت بالا قاپ مشتري‌ها را نمي‌دزدند؛ زيبايي يكي از اصلي‌ترين معيارهاي خريداران مشكل‌پسند كالاهاي صنعتي است. در بازار رقابتي و بسيار فشرده‌اي كه توليدکنندگان كالاها براي ربودن طرفداران بيشتر سخت در تلاشند يكي از راهكارهاي اساسي جذب مشتري، زيبايي صنايع است. به‌ عبارت ديگر كالاهاي صنعتي هم بايد سيرت خوبي داشته‌ باشند و هم از صورت زيبايي بهره‌مند باشند. اين ظاهر به قدري در بازار امروز پر اهميت است كه رشته‌ خاصي در دانشگاه‌ها را به نام طراحي صنعتي به خودش اختصاص داده و قانونگذاران كشورهاي مختلف دنيا را مجبور كرده است تا با انواع و اقسام راهكارها از اين طرح‌هاي صنعتي حمايت كنند. هر چه ظاهر كالا زيباتر، گردش سرمايه‌اي كه به وسيله اين كالا ايجاد مي‌شود و حتي به نظر مي‌رسد اين روزها بازار بر روي انگشت طرح‌هاي صنعتي مي‌چرخد.
 

 طرح صنعتي چيست؟

مطابق ماده 20 قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علايم تجاري مصوب 1386 به هر ‌گونه ترکيب خطوط يا رنگ‌ها و هرگونه شکل سه بعدي با خطوط، رنگ‌ها يا بدون آن به گونه‌اي که ترکيب يا شکل يک فرآورده صنعتي يا محصولي از صنايع دستي را تغيير دهد، طرح صنعتي گويند. به عبارت ديگر طرح‌هاي صنعتي به شکل کالا، رنگ کالا، خطوط تزييني کالا و امثال آن را گويند که حالت تزييني و زيبايي کالاي مصرفي را تشکيل مي‌دهد. در واقع طرح صنعتي براي طيف وسيعي از محصولات صنعتي، پوشاک و صنايع دستي، از ابزارهاي فني و پزشکي گرفته تا ساعت، جواهرات و ساير اقلام لوکس، از محصولات خانگي، اسباب بازي، مبلمان و لوازم برقي گرفته تا اتومبيل و سازه‌هاي معماري، از طرح منسوجات تا لوازم ورزشي را در برمي‌گيرد. طرح صنعتي مرتبط با بسته‌بندي، ظروف و ظاهر محصولات نيز اهميت دارد.
معمولا به شکل و ظاهر کلي يک محصول که تلاش مي‌شود به صورتي زيبا براي مصرف‌کننده ارائه شود طرح صنعتي گفته مي‌شود. شکل‌ها، خطوط و رنگ‌هاي يک محصول مانند ساعت، مبل، کفش و پارچه صرف نظر از جنبه کاربردي آنها يک طرح صنعتي است. در تقسيم‌بندي‌هاي جديدي كه از هنر ارائه مي‌شود طراحي صنعتي يكي از انواع هنرهاي تجسمي و در كنار هنري مثل نقاشي قرار گرفته است و اين به خودي خود ارزش هنري اين طراحي‌ها را در كنار ارزش تجاري و صنعتي آنها نشان مي‌دهد.
 
 طرح‌هاي صنعتي در قانون
ماده 20 قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علايم تجاري مصوب آبان سال 1386 در تعريفي که از طرح صنعتي مي‌كند، يک طرح را شامل جلوه دو بعدي يا سه بعدي يک کالا مي‌داند. به عبارت ديگر، يک طرح صنعتي مي‌تواند هم به صورت دوبعدي باشد که در يک صفحه مسطح به نمايش درآيد؛ هم ممکن است به صورت سه بعدي باشد، يعني داراي طول، عرض و ضخامت باشد که به صورت يک قالب هندسي نمايان مي‌شود. البته ناگفته پيداست كه بسياري از طرح‌هاي صنعتي همچون طرح يك مبل زيبا كه داراي نقش‌ها و رنگ‌هاي زيبايي نيز است هم از طراحي‌هاي دوبعدي و هم سه‌بعدي سود برده‌است. در اين قانون طرح صنعتي از اين جهت که ايجاد‌‌کننده امتيازاتي براي توليدکنندگان، طراحان صنعتي و مصرف‌کنندگان است، موضوع حمايت قرار گرفته است.
 

 طرح صنعتي به مثابه حق هنري

به‌طور کلي، مطابق مقررات مربوط به کپي‌‌رايت (حقوق ادبي و هنري)، از جمله آثار مورد حمايت طرح و نقش و خطوط ابتکاري و تزئيني و نيز هنرهاي دستي و صنعتي و نقشه قالي و گليم و همچنين اثر تجسمي است. از طرف ديگر، ملاحظه مي‌شود که طرح صنعتي نيز از مجموعه رنگ‌ها و خطوط و نقشه‌ها و آثار هنري تجسمي و تزئيني و نظاير آنها به منظور برانگيختن حس زيبايي‌شناختي مشتري تشکيل مي‌شود.
براي کسب و کارها، طراحي يک محصول به طور کلي به معني توسعه ويژگي‌هاي زيبايي‌شناختي و عملکردي محصول با توجه به مسايلي چون باب بازار بودن محصول، هزينه توليد يا سهولت حمل و نقل، انبارداري، تعمير و نگهداري آن است. با اين حال، از ديدگاه قانون مالکيت معنوي، يک طرح صنعتي فقط به جوانب زيبايي‌شناختي و تزئيني يک محصول اشاره مي‌کند. به عبارت ديگر، طرح صنعتي فقط به ظاهر يک مبل اشاره مي‌کند. علي‌رغم اينکه طرح محصول ممکن است ويژگي‎‌هاي فني يا عملکردي داشته باشد، طرح‌هاي صنعتي به عنوان يکي از مقوله‌هاي قانون مالکيت معنوي، فقط به ماهيت زيبايي‌شناختي يک محصول تمام‌شده اشاره دارد که از ابعاد فني يا عملکردي آن جدا هستند.
 

  اصول طراحي صنعتي

شركت‌ها و كارخانجات صنعتي براي اينكه بتوانند هر چه بيشتر مشتريان را به سمت خود بكشانند هر ساله مدل‌هاي جديد و متنوعي از طراحي‌هاي صنعتي روانه بازار مي‌كنند اما اين طرح‌ها بايد از يك سري اصول كلي تبعيت كنند.سازگاري محصولات با سليقه مخاطب اولين اصل است. تغييرات جزيي در طرح برخي محصولات مثل ساعت باعث مي‌شود براي گروه‌هاي مختلف سني، فرهنگي يا اجتماعي مناسب باشند؛ هر چند عملکرد اصلي يک ساعت بدون تغيير باقي مي‌ماند، به طور کلي سليقه کودکان و بزرگسالان در طراحي ممکن است متفاوت باشد.ايجاد بازار جديد دومين اصلي است كه در طراحي‌هاي صنعتي مورد نظر قرار مي‌گيرد. در يک بازار رقابتي، بسياري از شرکت‌ها در پي ايجاد بازار مناسب از طريق معرفي طرح‌هاي مبتکرانه براي محصولات جديد خود هستند تا آنها را از محصولات رقبايشان متمايز سازند. اين امر در خصوص اقلام عادي مانند انواع قفل، کفش، فنجان و نعلبکي همچنين اقلام گران‌قيمت مانند جواهرات، رايانه يا اتومبيل صادق است. استفاده از علايم تجاري مناسب يكي ديگر از اصول طراحي‌هاي صنعتي است. طرح‌هاي مبتکرانه اغلب با علائم متمايز کننده همراه هستند تا صفت مشخصه علائم تجارتي يک شرکت را ارتقا بخشند. بسياري از شرکت‌ها با تمرکز جدي بر طرح محصول خود وجهه علائم خود را به طور موفقيت‌آميز ايجاد يا تغيير شکل داده‌اند.
 

 فرق طرح صنعتي با اختراع

شايد در يك بيان ساده بتوان مخترع را ضامن كيفيت كالا دانست و طراح را ضامن زيبايي محصول. طراح و آفريننده يک طرح صنعتي به جنبه‌هاي فني محصول نمي‌پردازد و آنچه برايش مهم است ارايه يک محصول شکيل و زيبا به مصرف‌کننده است. امّا برعکس در اختراع، آنچه براي يک مخترع مهم است قرار دادن چند عنصر در کنار هم و در نهايت کسب نتيجه مورد نظر از عملکرد آن عناصر است. بنابراين در طرح صنعتي آفريننده به دنبال زيبايي محصول است ولي در اختراع، آفريننده به دنبال کسب نتيجه عملکرد و فني محصول است. براي مثال در يک محصول مانند قوري، مخترع تلاش مي‌کند در جنس قوري ترکيباتي به‌کار برد که چاي را گرم‌تر نگه دارد يا آن  را بهتر دم دهد ولي در مقابل يک طرّاح صنعتي تلاش مي‌کند تا يک قوري فانتزي و با سبک مدرن يا سبک کلاسيک خلق کند تا به اين وسيله مشتري را مجذوب هنر خود كند.
 

 حمايت از صورت طرح‌ها

كالاهاي صنعتي هم بايد سيرت خوبي داشته‌ باشند و هم از صورت زيبايي بهره‌مند باشند. ظاهر کالاها به قدري در بازار امروز پر اهميت است كه قانونگذاران كشورهاي مختلف دنيا را مجبور كرده تا با انواع و اقسام راهكارها از اين طرح‌هاي صنعتي حمايت كنند چون كه اين روزها بازار بر روي انگشت طرح‌هاي صنعتي مي‌چرخد.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان