بسم الله
 
EN

بازدیدها: 408

منظور از عقد وکالت در فقه چيست؟

  1392/11/25

تعريف وکالت

«وکالت» عقدي است که به موجب آن يکي از طرفين، طرف ديگر را بر انجام امري نايب خود قرار مي دهد. به بيان ديگر، «وکالت» آن است که انسان کارى را که مى ‌تواند در آن دخالت کند، به ديگرى واگذار نمايد تا از طرف او انجام دهد؛ مثلًا کسى را وکيل کند که خان? او را بفروشد، يا زنى را براى او عقد نمايد.

احکام وکالت

برخي از مهم ترين احکام وکالت اين چنين است:
1. وکالت عقدى است که احتياج به ايجاب دارد، و به هر لفظى که دلالت بر اين مقصود نمايد صحيح است؛ مانند اين که بگويد «به تو وکالت دادم» يا «تو وکيل منى در اين کار» يا «به تو واگذار کردم فروش آن را». در وکالت لازم نيست صيغه خوانده شود. اگر انسان به ديگرى بفهماند که او را وکيل کرده، و او هم بفهماند قبول نموده، مثلًا مال خود را به کسى بدهد که براى او بفروشد و او مال را بگيرد، وکالت صحيح است.
2. اگر انسان کسى را که در شهر ديگر است وکيل نمايد، و براى او وکالت‌ نامه بفرستد و او قبول کند، اگر چه وکالت ‌نامه بعد از مدّتى برسد وکالت صحيح است.
3. مُوَکِّل (کسى که ديگرى را وکيل مى ‌کند) و نيز کسى که وکيل مى ‌شود، بايد عاقل و مميّز باشند و از روى قصد و اختيار اقدام کنند و موکّل بايد بالغ نيز باشد و کسى که او را به وکالت مجبور کرده ‌اند، اگر بعداً راضى شود و نيز موکّل نابالغ اگر ولىّ او اذن يا اجازه دهد، وکالت وى صحيح است.
4. کارى را که انسان نمى‌ تواند انجام دهد، يا شرعاً نبايد انجام دهد، نمى ‌تواند براى انجام آن از طرف ديگرى وکيل شود، مثلًا کسى که در احرام حجّ است، چون نبايد صيغ? عقد زناشويى را بخواند، نمى ‌تواند براى اين که صيغه را در حال احرام بخواند از طرف ديگرى وکيل شود.
5. اگر انسان کسى را براى انجام کارهاى خود وکيل کند صحيح است، ولى اگر براى يکى از کارهاى خود وکيل نمايد و آن کار را معيّن نکند، وکالت صحيح نيست.
6. عقد وکالت از طرفين غير لازم است(جايز است) و عزل موکل زماني نافذ است که وکيل از عزل خود توسط موکل با خبر شده باشد، پس اگر موکّل وکيل را عزل کند، (يعنى از کار برکنار کند)، بعد از آن که خبر به وکيل رسيد نمى‌ تواند آن کار را انجام دهد، ولى اگر پيش از رسيدن خبر آن کار را انجام داده باشد صحيح است.
7. وکيل مى ‌تواند از وکالت کناره گيرد، و اگر موکّل هم غايب باشد اشکال ندارد.
8. اگر چند نفر را براى انجام کارى وکيل کند و به آنها اجازه دهد که هر کدام به تنهايى در آن کار اقدام کنند، هر يک از آنان مى ‌توانند آن کار را انجام دهد و چنانچه يکى از آنان بميرد، وکالت ديگران باطل نمى‌شود، ولى اگر نگفته باشد که با هم‌ يا به تنهايى انجام دهند، يا گفته باشد که با هم انجام دهند، هيچ يک نمى ‌توانند به تنهايى اقدام نمايند، و در صورتى که يکى از آنان بميرد، وکالت ديگران باطل مى ‌شود.
9. اگر وکيل يا موکّل بميرد وکالت باطل مى ‌شود و نيز اگر چيزى که براى تصرّف در آن وکيل شده است از بين برود، مثلًا گوسفندى که براى فروش آن وکيل شده بميرد، وکالت باطل مى ‌شود، و اگر يکى از آنها ديوانه يا بيهوش شود در زمان ديوانگى يا بيهوشى وکالت اثرى ندارد، و اگر کسى را براى انجام کارى در آينده وکيل کند، وکيل و موکّل هر دو هم در حال وکالت دادن و هم در زمان آن کار شرايط لازم را دارا باشند، وکالت صحيح است، و اگر در فاصل? اين دو زمان، ديوانگى يا بيهوشى يا مانند آن پديد آيد، به صحّت وکالت ضررى نمى‌رساند.
10. اگر انسان کسى را براى کارى وکيل کند و براى او حق الوکاله تعيين کند، بعد از انجام آن کار بايد حق الوکاله را به او بدهد.
11. اگر وکيل در نگهدارى مالى که در اختيار او است کوتاهى نکند و غير از تصرّفى که به او اجازه داده‌اند، تصرّف ديگرى ننمايد و اتّفاقاً آن مال از بين برود، لازم نيست عوض آن را بدهد. اما اگر وکيل در نگهدارى مالى که در اختيار او است کوتاهى کند، يا غير از تصرّفى که به او اجازه داده‌اند، تصرّف ديگرى در آن بنمايد و آن مال از بين برود، ضامن است، پس اگر لباسى را که گفته‌اند بفروش، بپوشد و آن لباس تلف شود، بايد عوض آن را بدهد.[1]
در پايان تذکر اين نکته ضروري است که در موضوع «وکالت» در منابع فقهي کتاب مستقلي با عنوان «کتاب الوکالة» وجود دارد که فقها اين موضوع را به تفصيل مورد تحليل و بررسي قرار داده اند و معمولاً در ميان فقها، در کليات مسائل وکالت، اختلاف جدي و مهم وجود ندارد. همچنين مسئل? وکالت در حقوق مدني نيز به تفصيل بحث شده است که براي آگاهي بيشتر مي توانيد به منابع فقهي و حقوقي مراجعه کنيد.


------------------ 
[1] ر. ک: امام خميني، تحرير الوسيلة، ج‌2، ص 34- 42، دفتر انتشارات اسلامى، قم، 1363ش؛ شبيري زنجانى، سيد موسى، رساله توضيح المسائل (شبيرى)، ص 483- 485‌، انتشارات سلسبيل، قم، چاپ اول، 1430 ق.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان