بسم الله
 
EN

بازدیدها: 432

تجارت و عدالت از مقدمات برپائي نماز هستند

  1392/11/12
خلاصه: بازخواني روايتي از پيامبر اسلام(ص)؛ تجارت و عدالت از مقدمات برپائي نماز هستند

نشانه هاي جامعه اسلامي بي شمارند که با مطالعه سيره رسول خدا ، اين نشانه هاي فراموش شده را مي توان به خوبي دريافت. پيامبر اسلام (ص)  بي درنگ پس از هجرت از مکه و تشکيل يک حکومت منسجم در مدينه ، اجراي دو سياست مهم را پيش روي خود قرار داد. اول ، ايجاد امنيت سياسي در محدوده جغرافيايي شهر مدينه . دوم ، برقراري توازن اقتصادي و به تبع آن ، ايجاد بازار سالم براي مسلمانان. از طريق صلح نامه هايي که با يهوديان ساکن در پشت مدينه منعقد ساخت ، سياست نخستين خود را اجرا نمود ؛ چراکه هر لحظه بيم تباني يهوديان مدينه با مشرکين مکه آرامش را از ذهن و جان مسلمانان ربوده بود. و از طرفي پس از ايجاد امنيت داخلي، روانه بازار شد و دستور داد پيمانه ها را برابر سازند و با هر نابربري و رکود در بازار به ستيز درآمد تا همه مسلمانان از قدرت خريد مساوي برخوردار شوند. هرچند رسول خدا در ابتداي ورود به مدينه مسجد النبي را بنا کرد اما فلسفه بنيان گذاري اين نهاد ديني ، آغاز اجراي سياستي بود که در پرتوي آن ، صلح و امنيت ، اقتصاد و تجارت سالم و ناپنهان تحقق مي يافت.

پيامبر ناآرامي و گرسنگي را مانعي بس بزرگ در راه عبادت مي دانست. روايتي از وي در برخي منابع معتبر اسلامي نقل شده است که بيان مي دارد :« فلولا الخُبز ما صَلّينا و لا صُمنا و لا أدّينا فرائضَ ربِّنا : اگر نان نبود ، نه نماز مي خوانديم و نه روزه مي گرفتيم و نه واجبات پروردگارمان را بجا مي آورديم » ( فروع کافي ، ج 5 ، ص 73 ). نان کنايه از توانايي اقتصادي يک مسلمان و نماز و روزه کنايه از دين است. نماز ، همان عبادتي است که محمد بن عبدالله در واپسين لحظات عمر خود ، آن را از محبوبترين امور شمرد و در طول حياتش از آن به عنوان نور چشم و معراج گاه خويش ياد مي کرد. با اين وجود ، کسب و کار و تجارت حلال را مقدم بر نماز مي دانست.  پرداخت زکات را نشانه اصلي ايمان برشمرد و از اين طريق جامعه اسلامي را به تعادل اقتصادي رساند. به ديگر سخن ، پيامبر صرفا به دنبال برپائي نماز و برگزاري مراسم دعا ، نصيحت مردم و ترساندن آنان از عذاب نبود. بلکه از منظر وي ، نماز بهانه اي بود براي تشکيل بيت المال سالم ، خريد و فروش حلال و تحصيل درآمدهاي مشروع توسط مسلمانان و دولت اسلامي.

در اسلام شکل ظاهري نماز هدف نيست. آنچه نماز را روح مي دهد و فلسفه مي بخشد برابري نمازگزاران است. در جامعه اي که پيامبر رياست آن را بر عهده داشت ، نماز حاصل عدالت بود و نشانه رفاه نسبي مردم. در جامعه نبوي ، توسعه اقتصادي و رفاه فراگير ، يک وعده دروغين نبود که فقط به بهانه آن ، مردم روانه مسجد النبي شوند و به پاي منبر وعظ بنشينند. بلکه پيامبر قبل از تشويق مردم به نماز ، بيت المال را به تساوي ميان آنان تقسيم مي نمود و عدالت را در خارج از مسجد برقرار مي ساخت تا مردم در حالت برابر به مسجد راه يابند و نماز را اقامه کنند. در برخي منابع معتبر تاريخي آمده است که روزي پيامبر ، 5 نفر از مسلمانان را که از پرداخت زکات خودداري مي کردند به مسجد راه نداد.

تجارت آسان در پرتو سياست هاي اقتصادي درست دولت ميسر مي شود. نقش مستقيم دولت در تجارت ، بيشتر محدود به وضع قوانين خاص است اما تأثير غير مستقيم و مؤثر آن در بازار کسب و کار ، فقط با ايجاد بستر اقتصادي مناسب امکان پذير است. در مقابل ، رکود بازار نشانه قطب گرايي و تبعيض اقتصادي و فساد در اين شاخه از اجتماع است. پيامبر با رويکرد اقتصادي سالم توانست بازار مدينه را از فساد و نابرابري رها سازد و در عين حال هرگز بطور مستقيم در فرايند عرضه و تقاضا مداخله ننمود و براي هيچ کالايي قيمت تعيين نکرد. آنچه مورد تأکيد پيامبر قرار مي گرفت برابري قدرت خريد مردم بود. اين سنّت پيامبر ، پس از وي در حکومت علي بن ابيطالب (ع) نيز ادامه داشت تا آنجا که علي اجازه نمي داد يک جنس با قيمت هاي متفاوت به فروش رود بلکه معتقد بود براي کالاي واحد ، بايد قيمت واحد وجود داشته باشد و همين قيمت نيز بر اساس ميزان عرضه و تقاضا تعيين گردد.

آنچه گذشت بازخواني روايتي بود که ديدگاه پيامبر را پيرامون مقدمات برپائي نماز بيان مي کرد. مبني بر اين سخن پيامبر ، نمازگزار شخصي است که در پرتو عدالت حاکم اسلامي از رفاه مالي نسبي برخوردار است و از بيت المال  و ساير امتيازات اجتماعي و اقتصادي همان سهمي را مي برد که ديگر نمازگزاران از آن بهره مند مي شوند. 



نويسنده: روح الله خلجي





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان