بسم الله
 
EN

بازدیدها: 609

الزامات اعاده دادرسي در امور کيفري

  1392/10/21
خلاصه: در گفت‌وگوي «حمايت» با يک کارشناس قضايي بررسي شد؛ الزامات اعاده دادرسي در امور کيفري
اعاده دادرسي يا تجديد محاکمه و تمديد رسيدگي، از راه‌هاي فوق‌العاده رسيدگي به امور کيفري است. اين طريق رسيدگي در مورد احکام قطعي، قابل اجرا و اعمال است و احکام غيرقطعي از شمول مقررات تجديد محاکمه، خارج هستند.
اصولا در مواردي که بر اساس قانون و در مراحل مختلف، به دعوا رسيدگي و حکم قطعي صادر مي‌شود، اعتبار احکام قطعي، مقتضاي اجراي مفاد آنهاست و اتخاذ ترتيب ديگري به نحوي که موجب تعويق و تاخير اجراي حکم باشد، مغاير اعتبار احکام و امري نامطلوب است. با اين حال در مورد احکام قطعي، تجديد محاکمه يا اعاده دادرسي به شيوه‌اي که قانون معين کرده، تجويز شده است. زيرا قانون‌گذار احتمال مي‌دهد حکم برخلاف واقع صادر شده باشد. در ادامه موضوع اعاده دادرسي در امور کيفري و مواردي که قانون‌گذار آن را تجويز کرده است بررسي مي‌شود. 

تفاوت اعاده دادرسي در امور کيفري و حقوقي 

«غلامرضا رسولي»، قاضي دادسراي جنايي درباره مفهوم اعاده دادرسي به «حمايت» گفت: به بررسي ماهوي يک دعواي قضاوت ‎شده از سوي دادگاه صادر کننده‎ حکم، اعاده دادرسي گفته مي‎شود که در اين زمينه بايد بين اعاده دادرسي در امور کيفري و حقوقي تفاوت قايل شد. وي ادامه داد: تقاضاي اعاده دادرسي در امور جزايي به ديوان عالي کشور تقديم مي‌شود. همچنين در امور حقوقي، مرجع صلاحيت‎دار در رسيدگي به درخواست اعاده دادرسي دادگاهي است که حکم قطعي را صادر کرده است. بنابراين اگر دادگاه بدوي حکم قطعي را صادر کرده باشد، همان دادگاه مرجع صالح براي رسيدگي به درخواست اعاده دادرسي است.

موارد اعاده دادرسي

اين قاضي دادسراي جنايي در خصوص موارد اعاده دادرسي اظهار کرد: در مواردي که شخصي به اتهام قتل عمد، به مجازات محکوم شده باشد، اگر زنده بودن متوفي محرز يا اثبات شود، مي‌توان تقاضاي اعاده دادرسي کرد. به طور مثال در زماني که ادعاي ارتکاب قتل از سوي محکوم‌عليه مطرح شده است، متوفي زنده بوده و در حقيقت قتلي اتفاق نيفتاده است. وي افزود: همچنين در مواردي که چند نفر به اتهام ارتکاب جرمي، در دادگاه به تحمل مجازات محکوم شده باشند، اما ارتکاب جرم توسط چند نفر ممکن نباشد، يعني اين جرم بايد فقط از سوي يک نفر انجام شده باشد، مي‌توان تقاضاي اعاده دادرسي کرد. رسولي اضافه کرد: به طور مثال شخصي به دليل وارد شدن يک ضربه چاقو به قتل رسيده است و نمي‌توان ورود اين يک ضربه را به چند نفر نسبت داد. در حقيقت غيرممکن است که اين يک ضربه از سوي چند نفر به فرد مقتول وارد شده باشد. در چنين مواردي اگر دادگاه حکم به محکوميت چند نفر داده باشد، مي‌توان تقاضاي اعاده دادرسي را مطرح کرد. وي گفت: همچنين گاهي اتفاق مي‌افتد که در پي وقوع جرمي مانند سرقت از منزل، دو نفر البته نه از باب مشارکت بلکه به دليل مباشرت در سرقت، در دادگاه محکوم مي‌شوند؛ اين در حالي است که فقط يک نفر مي‌تواند مباشرت در ارتکاب اين جرم داشته باشد. اما دادگاه دو حکم صادر کرده که با يکديگر در تعارض است، در اين مورد نيز مي‌توان دادرسي را اعاده کرد.

احراز شهادت کذب 

اين کارشناس قضايي با بيان اينکه گاهي بعد از صدور حکم، محرز مي‌شود که سند ارايه‌شده، جعلي و برخلاف واقع بوده يا شهادت شهود کذب بوده است، عنوان کرد: در چنين مواردي مي‌توان دادرسي را اعاده کرد. اين در حالي است که اگر قبل از صدور حکم، کذب بودن شهادت يا جعلي بودن سند اثبات شود، سند و شهادت از شمار ادله خارج مي‌شود.
وي بيان کرد: از جمله موارد ديگري که موجب اعاده دادرسي مي‌شود، اين است که پس از صدور حکم، دلايل ديگري اثبات شود که مبين بي‌گناهي محکوم‌عليه باشد. به طور مثال پس از صدور حکم قصاص از سوي دادگاه به دليل ارتکاب محکوم‌عليه به قتل عمد، بر اساس نظريه پزشکي قانوني مشخص ‌شود که «دي. نن. » به دست آمده با دي.ي. ان. اکوم‌عليه مطابقت ندارد يا اينکه شهود جديدي معرفي شود که شهادت دهند محکوم‌عليه در زمان وقوع قتل در محل ديگري غير از محل وقوع جرم حضور داشته است. 
به گفته رسولي، همچنين در مواردي که قانون لاحق (جديد) مبتني بر تخفيف مجازات بوده اما قانون سابق، شديدتر باشد، دادرسي اعاده و قانون لاحق که داراي مجازات خفيف‌تري است، اعمال مي‌شود.
وي ادامه داد: بر اساس قانون مجازات اسلامي جديد مصوب 1392 که نسبت به قانون سابق تخفيف‌هايي را براي متهمان قايل شده است، چنانچه در پرونده‌اي حکم قطعي صادر اما اجرا نشده باشد، ذي‌نفع يا قاضي اجراي احکام مي‌تواند تقاضاي اعاده دادرسي را مطرح کند. به گفته اين قاضي دادسراي جنايي، ماده 272قانون آيين دادرسي کيفري مي‌گويد: «موارد اعاده دادرسي از احكام قطعي دادگاه‌ها اعم از اينكه حكم صادره به مرحله اجرا گذاشته شده يا نشده باشد، به اين قرار است: 1- در صورتي كه كسي به اتهام قتل شخصي محكوم شده، اما زنده بودن شخص در آن زمان محرز شود و يا ثابت شود كه در حال حيات است. 2- در صورتي كه چند نفر به اتهام ارتكاب جرمي محكوم شوند و ارتكاب جرم به گونه‌اي است كه نمي‌تواند بيش از يك مرتكب داشته باشد. 3- در صورتي كه شخصي به علت انتساب جرمي محكوميت يافته و فرد ديگري نيز به موجب حكمي از مرجع قضايي ديگر به علت انتساب همان جرم محكوم شده باشد، به طوري كه از تعارض و تضاد مفاد دو حكم صادره بي‌گناهي يكي از آن دو نفر محكوم احراز شود. 4- جعلي بودن اسناد يا خلاف واقع بودن شهادت گواهان كه مبناي حكم صادر شده بوده است، ثابت شود. 5- در صورتي كه پس از صدور حكم قطعي، واقعه جديدي حادث و يا ظاهر شود يا دلايل جديدي ارايه شود كه موجب اثبات بي‌گناهي محكوم‌عليه باشد. 6- در صورتي كه به علت اشتباه قاضي كيفر مورد حكم متناسب با جرم نباشد. 7- در صورتي كه قانون لاحق مبتني بر تخفيف مجازات نسبت به قانون سابق باشد كه در اين صورت پس از اعاده دادرسي مجازات جديد نبايد از مجازات قبلي شديدترباشد.» اکنون بند 7 شايع‌ترين حالت اين ماده است.

امکان طرح اعاده دادرسي توسط دادستان

وي در ادامه اظهار کرد: همچنين مواردي از قبيل رشد و آگاه بودن به حرمت فعل ارتکابي از جمله موضوع‌‌هايي است که در قانون جديد به آن اشاره شده است و با استناد به آنها چنانچه حکم، قطعي و لازم‌الاجرا شده باشد، ولي هنوز اجرايي نشده باشد مي‌توان تقاضاي اعاده دادرسي را مطرح کرد. مانند موردي که حکم قصاص، قطعي شده ولي اجرا نشده باشد که به اعتبار قانون جديد مي‌توان تقاضاي اعاده دادرسي کرد. 
رسولي با بيان اينکه به جز محکوم‌عليه دادستان و رييس حوزه قضايي نيز مي‌توانند تقاضاي اعاده دادرسي را مطرح کنند، عنوان کرد: همچنين تقاضاي اعاده دادرسي بايد به ديوان عالي کشور ارسال شود تا در صورتي که موجبات اعاده فراهم بود، بر اساس نظر ديوان، دادگاه هم‌عرض به طور مجدد به ماهيت موضوع رسيدگي و حکم صادر کند. وي با بيان اينکه اعاده دادرسي علاوه بر اينکه مي‌تواند خسارت‌هاي مالي را مورد توجه قرار دهد، در مواردي جنبه حيثيتي براي محکوم‌عليه خواهد داشت، خاطرنشان کرد: به همين دليل بر اساس نظر قانونگذار، در صورتي که محکوم‌عليه از دنيا رفته يا غايب باشد و وکيل او نيز حضور نداشته باشد، همسر، وراث يا وصي او به نيابت از محکوم‌عليه مي‌توانند تقاضاي اعاده دادرسي را مطرح کنند. البته ذکر اين نکته نيز ضروري است که دايره اين افراد محدود است و نمي‌توان آن را گسترش داد.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان