بسم الله
 
EN

بازدیدها: 642

نظام حقوق بشر و حمايت از حقوق زنان مهاجر

  1392/10/12
حدود 214 ميليون نفر خارج از کشور متبوع خود به سر مي‌برند که البته دلايل متفاوتي براي آن ذکر شده است و زنان بخش قابل توجهي از آنان را به خود اختصاص داده‌اند. هنگامي‌که اين افراد مهاجر به عنوان کارگر در کشور ديگري که داراي زبان، فرهنگ، اقتضائات اجتماعي و اقتصادي متفاوت است، شاغل مي‌شوند معمولاً وضعيت آسيب‌پذيري بيشتري پيدا مي‌کنند و حقوق اوليه و اساسي آنها در معرض تهديد و يا مورد نقض قرار مي‌گيرد. بر همين اساس حمايت از حقوق بشر کارگران مهاجر طي سال‌هاي اخير به طور جدي در عرصه بين‌المللي مطرح شده و مکانيزم‌هاي حقوق بشري نظير تعيين گزارشگر ويژه در مورد حقوق بشر مهاجرين (1999) (1) و تصويب کنوانسيون ويژه‌اي مشتمل بر حقوق اين گروه، حاکي از دغدغه جامعه بين‌المللي نسبت به اين افراد است.

کنوانسيون حمايت از حقوق همه کارگران مهاجر و اعضاي خانواده ايشان که از سال 2003 (2)لازم‌الاجرا گرديده، ناظر بر تعهد دولت‌ها در رابطه با احترام، حمايت و اجراي حقوق بشر همه افراد تحت صلاحيت خود، صرف‌نظر از مليت يا وضعيت مهاجرت است. 

با توجه به اينکه از يک سو، تعداد کارگران مهاجر زن خصوصاً در برخي کشورها و مشاغل خاصي مانند کارهاي خانگي، زياد است و از سوي ديگر اين زنان در معرض انواع خشونت‌ها و اذيت و آزار قرار دارند و حتي در مواردي از حقوق اوليه و اساسي خود مانند حق غذا و استراحت محروم‌اند و مدارک شناسايي ايشان نيز اغلب توسط کارفرمايان ضبط مي‌گردد، لذا تضمين حقوق اين قشر از اهميت بالايي برخوردار است. 

حمايت ويژه از کارگران خانگي مهاجر
با توجه به وضعيت نامطلوب کارگران خانگي مهاجر در برخي کشورها و نقض حقوق بشر آنها، کميته حمايت از حقوق کارگران مهاجر و اعضاي خانواده ايشان در اولين نظريه تفسيري خود به اين موضوع پرداخته است.(3) 

در مورد تعداد دقيق کارگران خانگي مهاجر در اغلب کشورها آمار دقيقي وجود ندارد؛ با اين وجود، سازمان بين‌المللي کار آمار ايشان را در کشورهاي در حال توسعه 4 تا 10 درصد کل نيروي کار و در کشورهاي صنعتي 1 تا 2.5 درصد کل افراد شاغل اعلام کرده است (4) که البته زنان، اکثريت غالب اين کارگران را در جوامع مختلف تشکيل مي‌دهند.  

معضلات کارگران مهاجر زن

با اينکه اغلب معضلات کارگران خانگي مهاجر با ديگر کارگران مهاجر مشابه است، اما برخي نگراني‌ها و موضوعات وجود دارند که با توجه به وضعيت کارگران خانگي فقط مختص به اين دسته کارگران است. به طور کلي کارگران مهاجر بيشتر در معرض اشکال معيني از استثمار و اذيت و آزار قرار دارند. منشأ آسيب‌پذيري اين افراد به انزوا و عدم استقلال آنها برمي‌گردد که مشتمل بر موارد ذيل است: 

1.    گوشه‌گيري و انزوا در سرزمين خارجي و با زبان خارجي،
2.    دوري از خانواده،
3.    عدم وجود سيستم‌هاي حمايتي مبنايي و عدم آشنايي با فرهنگ، کار ملي و قوانين مهاجرت،
4.    وابستگي به کار و کارفرما به دليل بدهي‌هاي مرتبط با مهاجرت،
5.    موقعيت قانوني،
6.    رويه کارفرمايان مبني بر محدود کردن آزادي ترک محل کار.

واقعيت آن است که محل کار تنها سرپناه اين کارگران بوده و اتکاي خانواده ايشان به درآمد ناشي از کار اين کارگران مهاجر است. 

کارگران خانگي مهاجر زن با توجه به جنسيت در معرض آسيب‌پذيري بيشتر از جمله خشونت مبتني بر جنسيت قرار دارند. اين وضعيت خصوصاً در مورد کارگران مهاجر ثبت‌نشده و غيرقانوني، که از حمايت‌هاي دولتي نيز از ترس بازگرداندن و اخراج به کشور متبوع خود محروم هستند، وخيم‌تر مي‌گردد.

محروميت کارگران مهاجر زن از حمايت‌هاي قوانين کار

کارگران مهاجر زن که در مشاغل خانگي اشتغال دارند، بيشترين مشکل را در اين زمينه خواهند داشت. در بسياري از کشورها، کارگران خانگي در قوانين به عنوان «کارگر» شناسايي نشده‌ و برخوردار از حمايت کاري نخواهند شد. همچنين در قوانين کار برخي تعاريف دقيق و خاص براي مستثني کردن کارگران خانگي از حمايت‌هاي مقرر، استعمال مي‌گردد. در واقع نسبت به اين گروه از کارگران، رويکردهاي سنتي رايج است و خصوصاً زنان و دختراني که در خانه کار مي‌کنند به عنوان «کمک کار» (5) خانواده قمداد مي‌شوند. 

با توجه به عدم شناسايي کارگران خانگي به عنوان نيروي کار رسمي، ‌اين افراد از حمايت‌هاي مقرر براي نيروي کار محروم بوده و نمي‌توانند از حقوق و آزادي‌هاي مندرج در قوانين کار بهره‌مند شوند. 

ممنوعيت آزمايشات اجباري سلامت براي زنان

مطابق قوانين مرتبط با کار و امنيت در برخي کشورها، زنان مهاجر از جمله کارگران خانگي که باردار و يا مبتلا به اچ. آي. وي باشند، مجوزشان باطل مي‌گردد. با اين وجود با استناد به استانداردهاي بين‌المللي، انجام هر آزمايش مرتبط با سلامت جنسي و باروري در مورد زنان و دختران به طور اجباري و بدون رضايت ايشان ممنوع است. 

حق برخورداري از کار شايسته 

دبيرکل سازمان ملل متحد نيز در سال 2013 گزارشي با موضوع ارتقا و حمايت از حقوق بشر، شيوه‌ها و ابزار ارتقاي حقوق بشر مهاجرين، به مجمع عمومي‌ سازمان ملل متحد ارائه کرد. 

از جمله موارد مورد تأکيد دبيرکل، «کار شايسته» است. تعداد زيادي از مهاجران، خصوصاً کارگران يا مهاجران فاقد مهارت در وضعيت‌هاي غيرقانوني، در مقابل استثمار و اذيت و آزار ضمن کار آسيب‌پذيرتر هستند. کارگران مهاجر بايد ار رفتار و شرايط کار برابر، صرف‌نظر از وضعيت مهاجرت خود، برخوردار شوند. اين کارگران به دليل شرايط و وضعيت خود، به کارفرما وابسته شده و امکان دسترسي به کار و شرايط مطلوب‌تر را از دست مي‌دهند. در واقع ترس از اخراج شدن مانع از اين مي‌شود که حقوق خود را مطالبه نمايند. 

با توجه به تعداد زياد کارگران خانگي مهاجر زن و وضعيت ايشان، کشورهاي عضو شوراي همکاري خليج‌فارس تصميم گرفتند در رابطه با ساعات فراغت، حق مالکيت بر اسناد و گذرنامه و پرداخت دستمزد ازطريق نظام بانکي، قوانين يک‌پارچه‌اي تصويب کنند. در سال 2013 کشور فيليپين و عربستان موافقت‌نامه‌اي امضا کردند که به موجب آن از حقوق کار کارگران خانگي مهاجر از فيليپين حمايت گردد.(6)

نتيجه‌گيري

تصويب قوانين حمايتي از کارگران مهاجر زن و نيز ايجاد نظام‌هاي حمايتي مؤثر در راستاي حمايت همه‌جانبه از حقوق اين گروه از زنان و دختران آسيب‌پذير، مورد تأکيد نهادهاي بين‌المللي است. درواقع جهت برطرف نمودن معضلات اين گروه از زنان، بايد اراده و عزم جدي از سوي دولت‌مردان در کشورهاي مختلف  اعمال شده و نيز با ناقضين حقوق کارگران مهاجر برخوردهاي قضايي و کيفري شديد به عمل آيد تا از جنبه بازدارندگي کافي برخوردار باشد. 

------------------------------
پي‌نوشت
1.    the Special Rapporteur on the Human Rights of Migrants
2.    the International Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families
3.    Committee on the Protection of the Rights of all Migrant Workers and Members of Their Families, General comment No. 1 on: "migrant domestic workers”, CMW/C/GC/1, 23 February 2011
4.    See International Labour Organization (ILO) (2009), "Decent Work for Domestic Workers”, Report IV(1), International Conference, 99th session, 2010.
5.    family helpers
6.    Promotion and protection of human rights, including ways and means to promote the human rights of migrantsReport of the Secretary-General, A/68/292, 9 August 2013


نويسنده: فاطمه شفيق- دانشجوي دکتراي حقوق بين‌الملل





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان