بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,057

استفاده انحصاري از طرح يک کالا مشروط به ثبت آن است؛ آيين ثبت طرح‌هاي صنعتي

  1392/9/28
خلاصه: فرض کنيد براي خريد يک بسته خشکبار به فروشگاه رفته‌ايد؛ به قفسه مخصوص مراجعه مي‌کنيد و همانجايي که هميشه برند مورد اعتمادتان را مي‌يافتيد، کالايي با همان طرح، شکل و رنگ مي‌بينيد. وقتي به خانه برمي‌گرديد و بيشتر دقت مي‌کند، مي‌بينيد که آنچه خريده‌ايد، محصولي نيست که هميشه استفاده مي‌کنيد؛ کالاي مشابهي است که از روي يک کالاي موفق کپي شده و تنها با پس و پيش کردن چند حرف و تغيير نام روانه بازار شده است. قاعدتا نشاني از کيفيت کالاي اصلي هم در اين محصول کپي شده نخواهد بود.
کالاهاي زيادي هستند که در طول سال‌ها توانسته‌اند اعتماد ما را جلب کنند و با يک نگاه از دور براي ما قابل شناسايي هستند. توليدکنندگان اين کالاها در طول سال‌ها با ارايه محصول باکيفيت توانسته‌اند مشتريان ثابتي براي خود دست‌وپا کنند که به هيچ وجه حاضر نيستند نمونه ديگري را به جاي آن کالا مورد استفاده قرار دهند. پرونده‌اي که پيش رو داريم، بيش از همه مفيد براي آن دسته توليدکنندگاني است که چنين کالاهايي توليد مي‌کنند. آنها بايد توجه داشته باشند که اگر طرح صنعتي خود را به ثبت نرسانند، ممکن است دير يا زود شاهد کالاي مشابهي باشند که از اعتبار و شهرت شکل و ظاهر کالاي آنها استفاده کرده و نه ‌تنها به فروش آنها لطمه مي‌زند بلکه اعتماد را که مهم‌ترين سرمايه تجاري آنهاست، خدشه‌دار مي‌کند. بدون ثبت طرح صنعتي، توليدکننده به سختي مي‌تواند مانع از توليد کالاهاي مشابه شود.
به طور کلي طراحي از ابتدايي‌ترين ابزار براي بيان احساس بشر بوده است و مي‌توان آن ‌را اين گونه تعريف کرد: «طراحي واقعيت بخشيدن به تصاوير ذهني و بازآفريدن تصاوير عيني است». ويژگي خاصي که طراحي صنعتي را از ساير طراحي‌ها از جمله طرح‌هاي ترسيمي، معماري و... متمايز مي‌کند، قرار گرفتن آن در يک فرآيند صنعتي است؛ يعني اين‌گونه طرح‌ها ابتدا بر اساس يک سري اصول ترسيم مي‌شوند تا با قرار گرفتن در يک فرآيند صنعتي بتوان کالايي را با توجه به ابعاد طرح به وجود آورد. به طور کلي مي‌توان گفت طرح صنعتي خصوصيات مربوط به شکل، ساختار، نقش، نقوش و تزئينات يک کالا در فرآيند صنعتي را شامل مي‌شود. طرح صنعتي از جمله اموال فکري است و مطابق «قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علايم تجاري مصوب سال 1386» قابل حمايت است. 

مزيت طرح‌هاي صنعتي براي صاحبان آنها

وقتي از هر موضوعي صحبت مي‌کنيم و استفاده از آن نظام را براي مردم توصيه مي‌کنيم بلافاصله بايد مزاياي آن را نيز با استدلال برشماريم. تنها از اين طريق است که شهروندان فهيم يک جامعه آن سيستم را برمي‌گزينند و استفاده از آن را براي خود صلاح مي‌دانند. در اين باره بايد گفت اصلي‌ترين مزيتي که ثبت طرح صنعتي براي صاحبان کالا به وجود مي‌‌آورد، ايجاد بازارهاي هرچه بيشتر براي کالاهاي توليدي است چرا که با ثبت طرح، همه حقوق مربوط به آن طرح از جمله ساخت، توليد، فروش و ... متعلق به مالک طرح مي‌شود. مطابق ماده 20 قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علايم تجاري، هرگونه ترکيب خطوط يا رنگ‌ها و هرگونه شکل سه‌بعدي با خطوط و رنگ‌ها يا بدون آن به طوري ‌که ترکيب يا شکل يک فرآورده صنعتي را تغيير دهد، طرح صنعتي است. بنابراين مطابق قانون ايران شکل ظاهري کالا از لحاظ زيبايي شناختي قابل حمايت است خواه اين ظاهر از لحاظ شکل و ساختار باشد خواه از لحاظ نقش و نقوش و ترکيب رنگ‌ها. براي مثال چنان چه طرح صنعتي خودروي بنز مدل 2012 به ثبت برسد، از لحاظ شکل ظاهري آن مورد حمايت است نه به خاطر عملکرد و کارايي آن. نکته‌اي که در اين مورد حائز اهميت است اين که طرح صنعتي حيات مستقل از کالا دارد به اين معنا که اگر طرح با ابعاد کوچک به ثبت برسد همان کالا با ابعاد بزرگتر به دليل يکساني طرح ثبت شده، قابل حمايت است. 

شرايط ثبت طرح‌هاي صنعتي

وقتي يک شهروند دريافت که بايد طرح‌هاي صنعتي توليدي خودش را به عنوان يک ايده فکري و مالکيت معنوي ثبت کند همچنين بايد بداند که از چه روش و با چه شرايطي بايد اين کار را انجام دهد و در اين روند با چه تشکيلات و سازمان‌هايي در ارتباط است. قانون ايران در اين زمينه همانند قوانين اکثر کشورهاي جهان شرط جديد بودن و اصالت طرح را براي ثبت طرح صنعتي در نظر گرفته است. همچنين داشتن کاربرد صنعتي شرط لازم ديگر است که در حقوق ايران مورد توجه قرار گرفته است. جديد بودن طرح به اين معناست که طرح موصوف قبل از درخواست ثبت براي عموم افشا نشده باشد چه از طريق استفاده و چه از طريق انتشار. شرط مربوط به اصالت طرح زماني تامين مي‌شود که کپي و تقليد طرح‌هاي سابق نباشد و مستقلا توسط مالک مطرح شده باشد. داشتن کاربرد صنعتي، آخرين شرطي است که براي به ثبت رسيدن يک طرح صنعتي مورد نياز است. 
زماني يک طرح کاربرد صنعتي دارد که قابليت اعمال در يک پايگاه مادي را در بخش صنعت داشته باشد. به نظر مي‌رسد لزوم تحقق اين شرط متمايز کردن طرح‌هاي صنعتي از طرح‌هاي ترسيمي و هنري است. 

مدارک لازم براي ثبت

«آيين‌نامه قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علايم تجاري» شرايط عملي ثبت طرح صنعتي را اعلام کرده است که بررسي و تبيين آن براي شهروندان از کمال اهميت برخوردار است. بدين منظور مالک طرح صنعتي بايد در ابتدا فرم اظهارنامه طرح صنعتي را از اداره مالکيت صنعتي تهيه کند و با تکميل اطلاعات شخصي مالک و طرح مورد تقاضاي ثبت آن‌را به اداره مالکيت صنعتي تقديم کند. متقاضي بايد همراه با اظهارنامه مدارک ذيل را ضميمه کند:
1- مدارک مثبت هويت متقاضي.
2- مدارک نمايندگي چنانچه مالک داراي نماينده قانوني باشد.
3- پنج نمونه تصوير گرافيکي طرح از تمامي جوانب.
4- رسيد مربوط به پرداخت هزينه اظهارنامه.
نکته قابل توجه اين است که حقوق مربوط به طرح صنعتي ثبت‌شده قابل انتقال است؛ به طور مثال مالک طرح مي‌تواند حق ساخت و توليد يک طرح را به شخص ديگري (حقيقي يا حقوقي) واگذار کند. انتقال حقوق مربوط به طرح صنعتي اصولا از طريق قراردادهاي واگذاري و يا ليسانس انجام مي‌شود. چنانچه نسبت به طرح صنعتي قراردادي انتقالي منعقد شود، مطابق ماده 94 آئين‌نامه قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علائم تجاري بايد به مرجع ثبت ارائه شود. اداره مالکيت صنعتي مفاد مجوز يا قرارداد را به طور محرمانه نگهداري ولي اجازه بهره‌برداري را ثبت و آگهي مي‌کند. 

مدت حمايت از طرح‌ها

مدت حمايت از طرح صنعتي ثبت شده پنج سال است که براي دو دوره متوالي نيز قابل تمديد است. پس از ثبت طرح صنعتي (تاييد اوليه اداره مالکيت صنعتي) مفاد اظهارنامه براي اطلاع عموم در روزنامه رسمي آگهي مي‌شود تا چنانچه نسبت به ثبت آن اعتراضي وجود داشته باشد، اعلام شود. چنانچه تغييري در هر يک از اطلاعات مندرج در اظهارنامه بوجود آيد مالک مکلف است اداره مالکيت صنعتي را از آن مطلع و نسبت به ثبت تغييرات اقدام کند. نکته‌اي که در روند ثبت طرح صنعتي قابل توجه است، اينکه چنانچه اداره مالکيت صنعتي اظهارنامه متقاضي را رد کند وي مي‌تواند نسبت به اين تصميم ظرف 30 روز از تاريخ ابلاغ به همان مرجع اعتراض کند. اعتراض نامه بايد کتبي و در دو نسخه به اداره مالکيت صنعتي ارائه شود و دلايل و مستندات اعتراض به آن ضميمه شود. 
برخي اوقات خانواده‌ها مشتري کالايي مي‌شوند که به راحتي قادرند آن را در ميان کالاهاي مشابه تشخيص دهند. اين موضوع، يک امتياز مهم براي کالا محسوب مي‌شود که به آساني بدست نمي‌آيد. حال اگر توليدکننده بخواهد انحصارا از اين مزيت کالاي توليدي خود استفاده کند و مانع از آن شود که رقبا کالاهايي با همان طرح و رنگ وارد بازار کنند، چه بايد کند؟ ثبت طرح در اداره مالکيت‌هاي صنعتي در اين شرايط مي‌تواند حقوق توليدکننده را تامين کند.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان