بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,745

بررسي حقوقي جرايم رايانه اي در حقوق جزاي عمومي- قسمت دوم

  1392/9/20


در تعريف گسترده هر فعل يا ترک فعلي که در يا « از طريق » يا « به کم سيستمهاي رايانه اي » رخ مي دهند جرم رايانه اي قلمداد مي شود . از اين ديدگاه جرايم به 3 دسته تقسيم مي شوند :
1- رايانه موضوع جرم : در اين دسته از جرايم رايانه و تجهيزات رايانه اي ، موضوع جرايم سنتي (کلاسيک) مثل سرقت ، تخريب تجهيزات و ... هستند .
2- رايانه واسطه جرم : رايانه وسيله و ابزار ارتکاب جرم است و از آن براي جعل مدرک ، گواهينامه و ... استفاده مي شود .
3- جرايم محض رايانه اي : دسته سوم جرايم محض جرايمي مانند هک يا ويروسي کردن که صرفاً در فضاي مجازي اتفاق مي افتد ( فتاحي ، 1366)

با اين وصف بهترين و اولين تعريف ارائه شده در مورد جرايم رايانه اي ، تعريف سازمان همياري اقتصادي و توسعه (OECD) در مورد سه گروه از جرايم رايانه اي است :
1-جرايم اقتصادي مربوط به رايانه ( کلاهبرداري رايانه اي ، جاسوسي رايانه اي و خرابکاري رايانه اي )
2- جرايم مربوط به رايانه عليه حقوق فردي ، خصوصاً عليه حريم خصوصي
3- جرايم مربوط به رايانه عليه منافع جمعي مثل جرايم عليه امنيت ملي ، عليه کنترل جريان فرامرزي داده ها ، عليه تماميت رويه هاي رايانه اي و شبکه هاي داده اي – ارتباطي يا عليه مشروعيت دموکراتيک مصوبات پارلمان در مورد رايانه (زيبر 1384 : 19 )
نخستين کتابي که مستقيماً به موضوع جرايم اينترنتي و کامپيوتري اشاره کرده است ، توسط آرامسکي در سال 1998 با نام «جرايم وابسته به کامپيوتر ، تهديدها و فرصتها » نوشته شد . او يک نويسنده فنلاندي بود که تحت حمايت موسسه اروپايي جلوگيري و کنترل جرم ، کتاب خود را نوشت (ضيابري ، 1386)
منشأ پيدايش جرم کامپيوتري و اينترنتي به قضيه رويس بر مي گردد ؛ او که بعد از بي مهري مسئولان يک شرکت عمده ميوه و سبزي ، به عنوان حسابدار آن انتخاب مي شود از طريق کامپيوتر اقدام به حسابرسي کرده و با تغيير قيمتها و تنظيم درآمد جنس ، مبلغي را از مرجع آن کاهش و به جاي خاص واريز مي کند .
رويس با ظرافت خاصي قيمتها تغيير مي داد ، بعد از آن با نام 17 شرکت محل و طرف قرارداد ، چکهاي جعلي صادر و از آن حساب برداشت مي کرده به طوري که در کمتر از شش سال بيش از يک ميليون دلار به دست آورده است اما به علت نداشتن مکانيزم براي توقف اين روند ، رويس خودش را به محاکم قضايي معرفي مي کند و به 10 سال زندان محکوم مي شود . بدين ترتيب زمينه پيدايش جرم رايانه اي شکل مي گيرد و دادگاه را به تدوين قوانين مدون وا مي دارد .
اولين جرم اينترنتي در ايران در تاريخ 26 خرداد 1378 به وقوع پيوست . يک کارگر چايخانه و يک دانشجوي کامپيوتر در کرمان اقدام به جعل چکهاي تضميني مسافرتي کردند و چون تفاوت و تمايزي چندان بين جرم کامپيوتري و جرم اينترنتي وجود ندارد ، عمل آنها به عنوان جرم اينترنتي محسوب مي شوند . بعد از اين بود که گروه هاي هکر موسوم به گروه مش قاسم و ... جرم هاي ديگري را مرتکب مي شدند ، مواردي چون جعل اسکناس ، اسناد و بليط هاي شرکت هاي اتوبوس راني ، جعل اسناد دولتي از قبيل گواهي نامه ، کارت پايان خدمت ، مدرک تحصيلي و جعل چک هاي مسافرتي و عادي بخشي از اين جرايم اينترنتي هستند .

تاريخ جرايم کامپيوتري

با پيدايش کامپيوتر جرايم کامپيوتري نيز به وجود آمد . تاريخچه جرايم کامپيوتري ( 1 ) را مي توان به سه نسل طبقه بندي نمود :
نسل اول که تااواخر دهه 1980 مي باشد شامل سرقت و کپي برداري ازبرنامه ها وجرايم عليه حريم خصوصي اشخاصي مانند سرقت از اثار وتحقيقات افرادبود .
نسل دوم که تحت عنوان جرايم داده ها ( 2 ) ناميده مي شود تا اواخر دهه 1990 ادامه داشته است . در اين دهه تمامي جرايم عليه تکنولوژي اطلاعاتي ,ارتباطي , کامپيوتري , ماهواره اي و شبکه بين المللي تحت عنوان جرايم عليه داده ها اطلاق مي شود .
نسل سوم که از اواسط دهه 1990 شروع مي شود جرايم کامپيوتري تحت عنوان جرايم سايبر(3 ) با جرايم در محيط سايبر (4 ) معروف گردد . پيشينه تاريخي جرايم کامپيوتري به سال 1985 برمي گردد که جرايم کامپيوتري در بر گيرنده جرايمي مانند جاسوسي کامپيوتري (5) سرقتهاي اثار ادبي وسوء استفاده غير قانوني از سيستم هاي کامپيوتري (6) بود . در دهه 1970 مقالات زيادي پيرامون جرايم کامپيوتري در روزنامه هاو در بعضي کتابها نوشته شد ولي با توجه به اينکه نوشته هاي انها مبتني بر تحقيقات تجربي نبوده است لذا ارزش علمي نداشته تا بتوان به انها استناد نمود ولي در اواسط دهه 1970 مطالعات تجربي پيرامون جرايم کامپيوتري صورت پذيرفت که در اين مطالعات تمامي جرايم کامپيوتري بوقوع پيوسته نمونه هايي از تحقيقات هايي که راجع به جرايم اينترنتي صورت گرفته را به طور خلاصه بيان مي نماييم :
اولين تحقيقاتي که پيرامون جرايم کامپيوتري صورت گرفت در امريکا بود که در اين تحقيق به قضيه کلاهبرداري ازطريق سوء استفاده از 56 هزارمورد بيمه به ارزش حدودا 30 مليون دلار اشاره نمود (7) مورد ديگر ميتوان به قضيه (هراشتات) در المان که مربوط به معاملات ارزي خارجي به مبلغ 200 تا 300 هزار مارک از خسارت ارزي بانک هراشتات خارج گرديده وهمين امر باعث ورشکستگي اين بانک ووارد شدن خسارت به مشتريان گرديده .

هدف تحقيق :

يکي ازمسايل بسيار مهمي که امروزدر عرصه علم و فناوري دردنيا مطرح است , اينترنت است . يعني درحال حاضر اگر کسي يک رايانه قابل اتصال به اينترنت را به صورت همراه با خود نداشته باشد , لاقل درخانه اش رايانه اي براي استفاده دارد وازطريق ان به اينترنت وصل مي شود . امروزه دسترسي به شبکه جهاني از طريق رايانه بسيار راحت واسان شده و اين فضاي جهاني در واقع شاهراهي است که معابر مثبت ومنفي زيادي دارد . با توجه به اينکه حذف اينترنت از زندگي انسان امروز محال است و مانند حذف , اب , برق , گاز و تلفن امري محال است بايد استفاده از اين امکانات را مديريت کنيم تااز ناحيه ان دچار اسيب نشويم . مهمترين هدف ازانجام اين تحقيق چگونگي انجام جاسوي رايانه اي و براي مشکلات وموانع بر سر مقابله با انهاست . با توجه به اينکه پيشرفتها در فضاي سايبر لحظه به لحظه و روز به روز بيشتر است , بايد قانوني داشته باشيم جامع و در عين حال منعطف که به صورت دوره اي بتوان ان را مورد تجديد نظر قرار داد و يا قانونگذار در اين قانون , دست مجريان را براي تطبيق موضوعات جديد با احکام قانونيباز بگذارد زيرا نمي توان خارج از چارچوب قانون حرکت کرد . قانون بايد جامع و قدرت باز دارندگي کافي باشد تا بتوان از سوء استفاده افراد سود جو مثل هک کردن يک سايت و دسترسي غير مجاز به اطلاعات يک موسسه يا يک خانواده از طريق اينترنت جلوگيري کرد . همچنين براي مقابله بااين اقدامات بايد يک جريان شخص باابزار کار مناسب ومهمتر اينکه متولي مشخصي داشته باشد .

جاسوسان و انگيزه هاي جاسوسي :

قطعا به دنبال هرعلمي انگيزه و قصدي وجود دارد . جاسوسي هم مستثني نيست و تمام جاسوسان باانگيزه و هدفي به دنبال کسب اطلاعاتي که اجازه دستيابي به ان را ندارند هستند . زيبر هدف اصلي جاسوسي کامپيوتري را تنها به ((برنامه هاي کامپيوتري)) محدود کرده است و دليل ان را هم افزايش 55 ميليارد دلاري بازار جهاني فروش برنامه هاي کامپيوتري که شامل نرم افزارهاي خود ساخته نمي شوند مي داند (زيبر 1384 : 35 ) در حاليکه اگر دور کمي به جاسوسي نگاه کنيم و ان را مشابه يک انومي در فضاي مجازي در نظر بگيريم ديگر فقط به هدفي که زيبر مطرح مي کند , محدود نمي نماييم وهمانطور که دوريکم معتقد است که جرم همه ابعاد زندگي اجتماعي ما را فرا گرفته است (نه فقط بعد اقتصادي )ما هم بدين اعتقاد مي يابيم که اهداف و انگيزه هاي جاسوسان سايبر تنها مقاصد تجاري و اقتصادي نيست . زيبر جاسوسي کامپيوتري را به دو بخش تجاري و فني تقسيم مي کند و به دنبال اين تقسيم , دو عمده هدف را براي جاسوسي ذکرمي کند : در بخش تجاري , هدف اصلي جاسوسي کامپيوتري حساب هزينه هاي تراز نامه ها و آدرس مشتريان است که همگي در کامپيوتر ذخيره شده اند و در بخش فني , هدف جاسوسي پيشرفتها , تحقيقات و داده ها ي مربوط به توليد و طرح تراشه هاي کامپيوتري است (زيبر1384 : 35 )

2-2- تعريف جاسوسي رايانه اي و انواع آن

از ديد بين المللي جاسوس فردي است که به طور مخفي يا با مشخصات جعلي ، اطلاعاتي در منطقه عملياتي طرف محاربه کسب مي نمايد يا تلاش در کسب آن دارد و هدف او ارسال آن اخبار براي دشمن است ( باشگاه انديشه )
آنچه در معناي جاسوس نهفته اين است که ميل به آگاهي و کسب اطلاعات انگيزه ي اوليه ي اين امر است حال اين آگاهي در اختيار گروه يا سازمان با غرايض خاصي قرار مي گيرد ( يعني با اهداف و مقاصد سياسي ، نظامي است ) و يا به نوعي سرگرمي و ارضاي حس کنجکاوي فردي بدل مي شود ( هيجان دسترسي به اطلاعاتي که از آن منع شده اند و اجازه ندارند دست يابند که در اين صورت بيشتر يک فضولي است تا يک جرم ) بعد هم مفهوم جاسوسي فاش کردن اطلاعات بدست آمده است آن هم براي فرد يا افرادي که در مقابل صاحب اطلاعات قرار گرفته و او تمايلي به آگاهي آن طرف مقابل از اطلاعاتش ندارد .
بر طبق تعريف ارائه شده سازمان همياري اقتصادي و توسعه ، جاسوس رايانه اي در دسته ي جرايم اقتصادي قرار مي گيرد .
تعريف ديگر جاسوسي رايانه اي عبارت است از : جاسوسي رايانه همانند جاسوسي کلاسيک ناظر به کسب اسرار حرفه اي ، تجاري ، اقتصادي ، سياسي ، نظامي و نيز افشاء و انتقال و استفاده از اسرار است ، فرد مرتکب جرم با دستيابي و فاش کردن اين اسرار ، ضرر سياسي ، نظامي ، مالي ، تجاري مي کند . اين جرم امنيت ملي را با مخاطره مواجه مي کند .(برومند : 1384)
اساس پيدايش هک ، جاسوسي اينترنتي نيست و بسياري از هکرها هم با انگيزه هاي تقويت ايمني داده ها ، غلبه بر سيستمهاي ايمني ، لذت بردن از نفوذ به بانکهاي مهم داده و مطرح شدن بين دوستان يا در مطبوعات (زيبر 1384: 46) و تمايل شديد به يادگيري نحوه کار رايانه ، يافتن راهي براي ورود مخفيانه به آنها و پيدا کرد سوراخ هاي امنيتي سيستمها ، هيجان خواندن اطلاعاتي که مي دانند اجازه ديدن آنها را ندارند يا انجام کاري که مي دانند قانوني نيست ( کريم بيگي ، 1386 )
با در نظر گرفتن 2 نوع جرم رايانه اي در تعريف گسترده آن بايد گفت جاسوسي رايانه اي و اينترنتي در هر سه دسته قرار مي گيرند يعني هم رايانه موضوع جاسوسي است يعني هدف دستيابي به اطلاعات رايانه است ، هم رايانه واسطه جاسوسي است يعني جاسوسان از رايانه به عنوان ابزار جاسوسي استفاده مي کنند و در دسته سوم هم جاسوسي رايانه اي و اينترنتي جزء جرايم محض رايانه اي به شمار مي روند مثل هک که يکي از انواع راههاي جاسوسي است اما آنچه در مسائل حقوقي جاسوسي ، سبب خلأ قانون شده است اين است که جاسوسي جزء آن دسته از جرايمي هستند که وسايل در ارتکابشان شرط نيست .


نويسنده: عباس بشيري



مشاوره حقوقی رایگان