بسم الله
 
EN

بازدیدها: 847

رسيدگي در بالاترين محکمه اداري - ديوان عدالت اداري

  1392/9/12
در اصل 173 قانون اساسي از ديواني به نام «ديوان عدالت اداري» نام برده شده که هدف از تشکيل آن رسيدگي به اعتراضات و شکايت‌هاي مردم نسبت به ماموران، واحدها و آيين‌نامه‌هاي دولتي است.
 اين ديوان زير نظر رييس قوه‌قضاييه فعاليت مي‌کند و نحوه عملکرد اين ديوان در «قانون تشکيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري» مصوب مرداد‌ماه 1392 مشخص شده است. ديوان عدالت اداري بر اساس قانون جديد در دو مرحله به شکايت‌ها رسيدگي مي‌کند؛ بعد از صدور راي، مرحله بدوي پايان مي‌يابد و نوبت به رسيدگي تجديدنظر مي‌رسد.
در ادامه به بررسي ساز‌و‌کار تجديدنظرخواهي در ديوان عدالت اداري پرداخته‌ايم.

دادگاه

وقتي شما به ديوان عدالت اداري براي شکايت عليه يکي از واحدهاي دولتي يا عملکرد يکي از ماموران دولت مراجعه مي‌کنيد يا کارمندي هستيد که حقوق استخدامي‌ شما زير پا گذاشته شده و مي‌خواهيد از اداره‌اي که در آن مشغول به کار هستيد شکايت کنيد، ديوان رسيدگي خود را آغاز مي‌کند و در نهايت راي صادر مي‌کند. وقتي دادنامه (برگه‌اي که راي در آن نوشته شده است) به دست شما مي‌رسد اگر نظر دادگاه را پذيرفتيد دعوا در همين نقطه به پايان مي‌رسد. اما اگر اعتراضي به راي دادگاه داشتيد، مي‌توانيد از ديوان تقاضاي تجديدنظرخواهي کنيد تا دوباره رسيدگي شود.

رسيدگي دوباره ( تجديد‌نظر)


تمام آرايي که از شعبه‌هاي بدوي ديوان صادر مي‌شود، قابل تجديدنظر‌خواهي هستند. براي شروع مرحله تجديدنظر، بايد دوباره دادخواست دهيد. اين دادخواست را مي‌توانيد به شعبه‌اي که راي اوليه را صادر کرده يا دفاتر اداري يا به دبيرخانه ديوان بدهيد. دادخواست بايد روي برگه‌هاي مخصوص نوشته شود. روي برگه دادخواست تمامي ‌مشخصات خود را بايد قيد کنيد، علت تجديدنظرخواهي هم بايد نوشته شود. توجه کنيد اگر شما تجديدنظرخواه هستيد، نشاني و مشخصات خود را حتما در دادخواست تجديدنظر قيد کنيد؛ اگر مشخصات تجديدنظرخواه ذکر نشود، پس از اتمام مهلت 20 روزه دادخواست تجديدنظر رد خواهد شد. همچنين 200 هزار ريال به عنوان هزينه دادرسي بايد پرداخت کنيد.

رسيدگي با بيش از يک قاضي


شعب تجديدنظر، از يک رييس و دو مشاور تشکيل مي‌شود و با حضور دو عضو رسميت پيدا مي‌کند. چون در شعب تجديدنظر بيش از يک قاضي رسيدگي مي‌کنند تا با دقت بيشتري بررسي شود، ملاک راي در شعب تجديدنظر، نظر اکثريت است؛ بنابراين مي‌توانيد آسوده باشيد که راي پرونده شما بعد از بحث و تبادل نظر چند قاضي باتجربه صادر شده است.

فرصت را از دست ندهيد


فرصتي که شما براي تقاضاي تجديد‌نظر داريد محدود است. مهلت تجديد نظر براي کساني که در ايران زندگي مي‌کنند 20 روز از روزي است که راي به شما ابلاغ شده است و براي کساني که در ايران نيستند، دو ماه از تاريخ ابلاغ است. اگر در اين مهلت درخواست خود را ارايه نکنيد، امکان تجديدنظرخواهي ديگر وجود نخواهد داشت، راي صادرشده، تبديل به راي قطعي خواهد شد و دادخواست تجديدنظر شما رد خواهد شد.

شعب تجديدنظر، از يک رييس و دو مشاور تشکيل مي‌شود و با حضور دو عضو رسميت پيدا مي‌کند. چون در شعب تجديدنظر بيش از يک قاضي رسيدگي مي‌کنند تا با دقت بيشتري بررسي شود، ملاک راي در شعب تجديدنظر، نظر اکثريت است؛ بنابراين مي‌توانيد آسوده باشيد که راي پرونده شما بعد از بحث و تبادل نظر چند قاضي باتجربه صادر شده است.

ترتيبات رسيدگي


در رسيدگي تجديدنظر ابتدا به اين سوال پاسخ داده مي‌شود که آيا پرونده قابل رسيدگي مجدد است يا خير؟ سپس با توجه به اعتراضي که به راي شده است درباره آن تصميم‌گيري مي‌شود. به‌ طور مثال در راي مرحله بدوي اگر اشتباهات شکلي مانند اعداد و ارقام، اشتباه در نوشتن راي، مشخصات دو طرف يا از قلم افتادگي در آن قسمت از موضوع مورد درخواست که به اثبات رسيده است، وجود داشته باشد، راي اصلاح و تاييد مي‌شود و مورد رسيدگي مجدد قرار نمي‌گيرد. در ادامه روند رسيدگي به درخواست تجديدنظر، اگر شعبه‌اي که به تجديدنظر رسيدگي مي‌کند، ايرادي را که شما به راي گرفته‌ايد، درست تشخيص ندهد، راي اوليه را تاييد مي‌کند؛ اما در صورتي که ايراد را صحيح بداند، راي اوليه را نقض مي‌کند و از ابتدا رسيدگي و دوباره راي صادر مي‌کند.اگر شرايط مورد نياز براي دادخواست را در مرحله بدوي رعايت نکنيد يا نقايص دادخواست را در مهلتي که براي شما تعيين مي‌شود، برطرف نکنيد، موجب رد دعوا در مرحله تجديد‌نظر نمي‌شود. به عبارت ديگر اگر دادخواست شما در مرحله اوليه مشکلي داشته و بر اساس آن راي صادر شده و شما از آن راي تجديدنظرخواهي کرده‌ايد، در مرحله تجديدنظر راي نقض نمي‌شود و به شما اعلام مي‌شود که ظرف 10 روز نقايص دادخواست را رفع کنيد. اگر نقص برطرف نشود، راي نقض مي‌شود.

اگر صدور دستور موقت تقاضاي تجديدنظر‌خواه باشد يعني شما از شعبه تجديد‌نظر تقاضاي صدور دستور موقت داشته باشيد و راي به آن صادر شود، اجراي آن با دستور رييس ديوان صورت مي‌گيرد. مثلا آيين‌نامه‌اي صادر و در نتيجه آن ضرري به شما وارد شده است که اگر ادامه پيدا کند، جبران‌ناپذير خواهد بود، در اين مورد دستور موقت صادر مي‌شود؛ يعني اجراي آيين‌نامه به طور موقت منتفي مي‌شود‌.

حتي اگر شما درخواست نکنيد


اگر در مرحله اوليه، قاضي صادر‌کننده راي متوجه شود که اشتباهي انجام داده و به هر علت پرونده به شعبه تجديدنظر نرود، مي‌تواند پرونده را از طريق رييس ديوان براي تجديدنظر بفرستد و اگر شعبه تجديدنظر اشتباه را وارد دانست، راي را نقض مي‌کند. حال اگر اشتباه گفته‌شده در مرحله تجديدنظر باشد، يعني يک قاضي از دو قاضي يا دو قاضي از سه قاضي اشتباه کنند، با ذکر دليل پرونده را براي رييس ديوان مي‌فرستند و رييس ديوان هم پرونده را به شعبه ديگر تجديدنظر مي‌فرستد.

اگر مصوبه‌اي توسط يکي از نهاد‌هاي دولتي صادر شده باشد و داراي اشکالي باشد، مثلا مخالف قانون يا شرع باشد که بايد ابطال شود، هيأت عمومي ‌صلاحيت رسيدگي دارد. اگر تقاضاي ابطال مصوبات را داشتيد بايد به هيأت عمومي ‌درخواست دهيد. در اين مورد نيازي به پرداخت هزينه دادرسي نيست همچنين نيازي نيست که شما در اين درخواست داراي نفع باشيد.

فرصتي براي رسيدگي دوباره(اعاده دادرسي)


به طور کلي وقتي حکمي ‌قطعي شد، يعني مهلت تجديدنظر گذشت و تجديدنظر‌خواهي نشد، راي قابل تغيير نيست و نمي‌توان دوباره به دعوا رسيدگي کرد؛ اما در مواردي که قانون مشخص کرده ، اين امکان وجود دارد که موضوعي که حکم در‌باره آن صادر شده است، دوباره بررسي شود که به اين عمل اعاده دادرسي گفته مي‌شود. در قانون ديوان عدالت اداري فقط در شش مورد اجازه اعاده دادرسي داده شده است: اول اين‌که حکمي‌که صادر شده است به موضوع دعوا ربطي نداشته باشد؛ به عبارت ديگر مسأله‌اي که بر سر آن دعواست يک چيز باشد و حکمي‌که صادر شده چيز ديگر. دوم، حکمي که صادر شده است بيشتر از ميزان مورد درخواست طرفين باشد و سوم وقتي است که در حکم صادرشده تضاد وجود داشته باشد. چهارم وقتي است که حکمي‌ که صادر شده است با حکم ديگري درباره همان دعوا و همان افراد که قبلا صادر شده در تضاد باشد. پنجم در موردي است که مدارکي که بر اساس آنها حکم صادر شده است، پس از صدور حکم‌، جعلي بودن يا بي‌اعتبار بودن آنها توسط مراجع قضايي تاييد شده باشد و مورد ششم حالتي است که پس از صدور حکم، اسنادي به دست طرفين برسد که مشخص شود در جريان رسيدگي مهم بوده و ثابت شود که اين اسناد و مدارک تا قبل از صدور حکم در اختيار دو طرف دعوا نبوده است. اگر يکي از اين شش مورد وجود داشت مي‌توان تقاضاي اعاده دادرسي کرد تا پرونده دوباره مورد رسيدگي قرار گيرد، چرا‌ که ممکن است نتيجه رسيدگي کاملا تغيير کند.

تمام آرايي که از شعبه‌هاي بدوي ديوان صادر مي‌شود، قابل تجديدنظر‌خواهي هستند. براي شروع مرحله تجديدنظر، بايد دوباره دادخواست دهيد. اين دادخواست را مي‌توانيد به شعبه‌اي که راي اوليه را صادر کرده يا دفاتر اداري يا به دبيرخانه ديوان بدهيد. دادخواست بايد روي برگه‌هاي مخصوص نوشته شود. روي برگه دادخواست تمامي ‌مشخصات خود را بايد قيد کنيد، علت تجديدنظرخواهي هم بايد نوشته شود

تشريفات اعاده دادرسي


براي اعاده دادرسي بايد دادخواست دهيد و مهلت هم محدود است. در سه مورد اول 20 روز از تاريخ ابلاغ راي فرصت داريد و در بقيه موارد 20 روز از رخ دادن تاريخ علتي که باعث اعاده دادرسي مي‌شود. دادخواست اعاده دادرسي بايد شرايط مربوط به دادخواست را داشته باشد همچنين بايد به شعبه صادر‌کننده راي قطعي داده شود. شعبه هم ابتدا رسيدگي مي‌کند که آيا درخواست اعاده دادرسي درست داده شده يا نه و اگر درست بود، رسيدگي مي‌کند. هزينه دادرسي اعاده دادرسي مانند تجديدنظر 200 هزار ريال است. در مورد حکمي ‌که مورد اعاده دادرسي قرار گرفته نمي‌توان دوباره تقاضاي اعاده دادرسي به دليل همان جهت قبلي را کرد، مگر علت جديدي به وجود آمده باشد. همچنين در اعاده دادرسي فقط طرفين دعوا و وکلا يا قائم‌مقام قانوني آنان حضور خواهند داشت بنابراين شخص جديدي نمي‌تواند وارد دعوا شود.

اجراي احکام ديوان


وقتي ديوان به موضوعي رسيدگي مي‌کند و حکمي ‌صادر مي‌کند، چنين آرايي براي اجرا کفايت نمي‌کند، بلکه بايد قوانيني هم مربوط به اجراي احکام صادره از ديوان وجود داشته باشد و جايي باشد تا اجراي حکم ديوان را تضمين کند. البته همه ‌افراد و اشخاصي که دولتي هستند، شهرداري‌ها، سازمان تامين اجتماعي و نهاد‌هاي انقلابي و تمامي کساني که بر اساس اين قانون مي‌توان از آنان در ديوان شکايت کرد، موظف به اجراي احکام صادره از شعب ديوان هستند. پس از صدور راي، يک نسخه از راي براي فرد يا نهادي که عليه او حکم صادر شده است(محکوم‌عليه) فرستاده مي‌شود.علاوه بر اين يک نسخه هم براي واحد اجراي احکام ديوان ارسال مي‌شود. محکوم‌عليه بايد ظرف يک ماه حکم صادره را اجرا و گزارش اجراي آن را به ديوان ارسال کند. اگر محکوم‌عليه از اجراي حکم خودداري کرد، واحد اجراي احکام به رييس ديوان گزارش مي‌دهد. رييس ديوان پرونده را به مرجعي که حکم قطعي صادر کرده است ، مي‌فرستد و آن مرجع هم موظف است بدون نوبت به موضوع رسيدگي کند و درباره خودداري محکوم‌عليه از اجراي حکم دوباره راي صادر کند و پرونده را دوباره به واحد اجراي حکم بفرستد. کسي که از اجراي حکم خودداري مي‌کند، با راي شعبه صادر‌کننده راي به انفصال موقت از خدمات دولتي تا پنج سال و جبران خسارات واردشد محکوم مي‌‌شود و دادرس اجراي احکام، حکم را اجرا مي‌کند.


مشاوره حقوقی رایگان