بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,069

اهميت حقوق حيوانات در فقه اسلامي

  1392/8/22
خلاصه: فقه پوياي اسلامي، همان طور که براي هر مخلوقي حرمت و حقي قائل است براي حيوانات نيز حقوقي را تعريف کرده که به عهده انسان ها نهاده شده است. به مناسبت اين روز بخشي از اين حقوق را مطابق احاديث روايت شده که از کتاب «مفاتيح الحياة» نوشته آيت الله جوادي آملي برگزيده شده است در ادامه مي خوانيد.

اهميت حقوق حيوان

به گواهي آيات و سخنان پيشوايان معصوم (که درود خدا بر آنان باد) حيوانات نيز از ادراک و شعور بهره مند و داراي احساسات و عواطف اند، از همين رو حرمت دارند. آدميان هم در برابر بهره برداري از آن ها به رعايت احترام ذاتي و حق حيات آن ها مکلف اند و از سوي پروردگار حقوقي بر عهده دارند و فقه اسلامي يک نوع از حقوق واجب بر انسان را حقوق حيوانات دانسته است.
امام صادق (که درود خدا بر او باد) فرمود: «هر چند خدا حيوانات را بي ادراک و شعور آفريد، اما چهار خصلت را به آن ها عنايت کرد: شناخت خالق خود، شناخت چگونگي پي جويي روزي، شناخت نر از ماده و ترس از مرگ.»

بديهي ترين حقوق آن ها که مقتضاي حق حيات آن هاست، آماده سازي آب، غذا، مکان مناسب و تامين آرامش و امنيت شبانه است. مصون داشتن حيوان از آزار و اذيت در بهره برداري و وارد نکردن صدمه و آسيب بر پيکر حيوان و حرمت گذاري حيوان از حقوقي است که شرع مقدس اسلام با تعبير هاي گوناگون و در قالب احکام تکليفي به آن ها سفارش کرده و حمايت از اين حقوق را از مسلمانان خواسته است و رعايت آن ها بر مالک حيوان و ديگران و در مواردي بر حاکم شرع نيز واجب است. فقها آب و غذا دادن به حيوانات را در مواقع ضروري واجب و در غير آن را مستحب شمرده اند.
امام کاظم (که درود خدا بر او باد) مي فرمايد: «خدا را درباره زبان بسته ها در نظر بگيريد. به آن حضرت عرض شد زبان بسته ها کدامند؟ فرمود: گوسفند، گربه کبوتر و امثال اين ها.»

حق دوستي حيوان بر انسان

حيواني که به دست انسان پرورش يافته به گونه ايي حق دوستي دارد که سزاوار توجه است، از اين رو در فقه چنين آمده است: کراهت دارد انسان حيواني را که خود پرورش داده سر ببرد. 
محمد بن فضيل مي گويد: «به امام رضا عليه السلام عرض کردم من قوچي را براي قرباني پرورش دادم و چون آن را گرفتم و براي ذبح خواباندم به من نگريست دلم برايش سوخت، سپس سرش را بريدم. آن حضرت فرمود: کار تو را نمي پسندم نبايد حيواني را بپروري، آن گاه سرش را ببري.»

تقدم برطرف کردن تشنگي حيوان

اگر حيواني تشنه در معرض مرگ است و آب به اندازه ايي نيست که انسان هم حيوان را سيراب را کند و هم وضو بگيرد، حکم فقهي مي گويد در برخي موارد بايد حيوان را سيراب کند، و به جاي وضو تيمم کند. امير مومنان (که درود خدا بر او باد) مي فرمايد: «پيامبر وضو مي گرفت گربه ايي نزد او آمد پيامبر دانست که آن حيوان تشنه است، پيامبر ظرف آب را به سوي حيوان برد و آن آب را نوشيد سپس پيامبر وضو گرفت.
امام صادق (که درود خدا بر او باد) فرمود: «زني بدين سبب گرفتار عذاب الهي شد که گربه ايي را بست تا از تشنگي جان داد.»

پاداش سيراب کردن حيوان

از پيامبر نقل شده که فرمود: «در سفر معراج چون به بهشت مي نگريستم زن گنه کاري را ديدم و از حالش پرسيدم گفته شد وي از کنار سگي تشنه برلب چاهي مي گذشت او براي سيراب کردن آن حيوان چادر خود را به درون چاه آويخت و چون آب چاه به آن نفوذ کرد با فشردن آن بر دهان سگ آن را سيراب کرد و خدا هم او را با اين عمل آمرزيد. همچنين از رسول خدا پرسيدند آيا نيکي کردن به حيوانات پاداش دارد؟ فرمود: آري براي خنک کردن هر جگر تشنه پاداشي است.

امام باقر (که درود خدا بر او باد) مي فرمايد: «خداي متعال سيراب کردن تشنگان را دوست دارد، و کسي که حيوان تشنه کام يا جز آن را سيراب کند خدا او را در روزي که جز سايه او نيست در سايه عرش خود جاي مي دهد. »

سفارش به تامين غذاي حيوان

بر مبناي فقه اسلامي هر گاه کسي مالک حيواني شود بر او واجب است نيازهاي آن حيوان را بر آورد. در اين حکم فرقي ميان حيوان حلال گوشت يا حرام گوشت و پرنده و غير پرنده نيست، زيرا حيوان تشنه و گرسنه مي شود و حق حيات دارد.

امير مومنان در شب نوزدهم ماه مبارک رمضان که مهمان دخترش ام کلثوم بود، درباره مرغابي خانه به دخترش فرمود: «دخترم، موجودي را که دربند کرده ايي زباني ندارد تا هر گاه تشنه يا گرسنه شد نياز خويش را بيان کند، پس خوراک و آبش را به موقع تامين کن يا آن را رها کن تا از گياهان صحرا بخورد.»

اهميت حمايت از حيوانات شيرده

توجه به حيوانات شيرده اهميت بيشتري دارد، زيرا مراعات حقوق آن، اداي حق دو حيوان است و شير خوار حيوان بر اثر ضعف جسماني و خطرهايي که او را تهديد مي کند و آسيب پذيري نياز به حمايت بيشتري دارد. 

يکي از ياران پيامبر نقل کرده است که شتري شير ده را به رسول خدا هديه کردند. ايشان فرمودند تا آن را بدوشم من نيز آن را سخت دوشيدم. آن حضرت که زياده روي مرا در دوشيدن آن حيوان ديد فرمود: «اين گونه ندوش براي بچه او نيز سهمي بگذار . گاهي دوشيدن تمام شير حيوان موجب اذيت خود حيوان نيز مي شود.» 

حمايت از حيوان شير ده تنها به حيوان حلال گوشت اختصاص ندارد بلکه هر حيواني مانند سگ که نگهداري آن اجمالا نهي شده، اگر شير ده باشد مورد حمايت است. هنگام عزيمت سپاه اسلام براي فتح مکه، رسول خدا سگي را ديد که به خاطر بچه هايش زوزه مي کشد و آن ها شير مادرشان را مي خوردند، به جعبل بن سراقه فرمود تا در برابر آن حيوان بايستد و از آن مراقبت کند تا مبادا سپاهيان که از آنجا مي گذرند به آن حيوان و بچه هايش آسيبي برسد.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان