بسم الله
 
EN

بازدیدها: 743

نفقه، انفاقي كه اجباري است

  1392/8/16
طبق ماده ي 1107 قانون مدني ايران نفقه عبارتست از همه نيازهاي متعارف و متناسب با وضعيت زن از قبيل مسكن البسه، غذا، اثاث منزل و هزينه هاي درماني و بهداشتي و هر آنچه که به صورت عادت يا احتياج لازمه زندگي وي باشد . البته قانون ميزان دقيقي براي نفقه مشخص نکرده بلكه نفقه را بر مبناي نياز هاي متعارف و متناسب با وضعيت زن و منطبق با عرف زمان و مكان زندگي زوجين دانسته است. براي بررسي قوانين مربوط به نفقه گفت‌وگويي رابا اصغر صانعي وکيل پايه يک دادگستري و کارشناس رسمي نفقه و اجرت المثل و مدرس دانشگاه انجام داده ايم كه از نظرتان مي‌گذرد.

بر اساس مقررات قانوني تعريف نفقه چيست؟

ماده 1107 قانون مدني در خصوص نفقه مي‌گويد: نفقه عبارت است از همه نيازهاي متعارف و متناسب با وضعيت زن با از قبيل مسکن، البسه و غذا و اثاث منزل و هزينه هاي درماني و بهداشتي و خادم در صورت عادت يا احتياج به واسطه نقصان يا مرض.

از نگاه شرعي نفقه چگونه تعريف شده؟

البته برخي از آيات قرآن کريم در خصوص نفقه مطالبي بيان کرده که به آن اشاره مي شود: از نظر اسلام، شوهر بايد در حدّ متعارف، نيازمندى‏هاى زندگى زن (خوراك و پوشاك و مسكن) را تأمين كند و مرد بر بيش از توان خويش مجبور نمى‏شود.

آيا نفقه در صورت نياز زن بايد انجام شود؟

نفقه دادن شوهر به زن، مانند انفاق بر فقير نيست كه از روى ترحّم به او كمك مى‏شود؛ بدين سبب از نظر اسلام، اگر زن ثروتمند، و شوهر در سطح متوسّطى باشد، باز نفقه زن را بايد بپردازد. قرآن درباره تأمين خوراك و پوشاك در سوره (بقره / 2، 233) و آيات ديگرى نيز درباره نفقه سخن گفته‏اند؛ از قبيل( 34 نساء/ 4 و 6- 7 طلاق/ 65 ) بهره‏مندى زن از نفقه، حتّى پس از طلاق يا وفات شوهر نيز ادامه دارد.

يعني به زن مطلقه هم نفقه تعلق مي‌گيرد؟

در سوره (طلاق/ 65، آيه 6) درباره مسكن زنان مطلّقه آمده است كه آن‏ها را هرجا خودتان سكونت داريد و امكانات شما ايجاب مى‏كند، سكونت دهيد.
طبيعى است كه هرجا مسكن بر عهده شوهر است، بقيه نفقات نيز بر عهده او خواهد بود. بعد مى‏فرمايد: به آنان زيان نرسانيد تا كار را بر آن‏ها تنگ كنيد و مجبور به نقل مكان و ترك نفقه شما شوند؛ سپس مى‏گويد: اگر باردار هستند، نفقه آن‏ها را تا زمانى كه وضع حمل كنند بدهيد و اگر حاضر شدند پس از جدايى فرزند شما را شير دهند اجرت آن‏ها را بپردازيد. قرآن درباره زنان شوهر از دست داده نيز سفارش كرده كه بايد تا يك سال حق سكونت داشته باشند و به وسيله وارث، از خانه اخراج نشوند و هزينه زندگى آن‏ها پرداخت شود، مگر آن كه خودشان پيش از پايان يك سال، ازدواج كنند (بقره/ 2، 240)

در چه مواردي به زوجه نفقه تعلق مي‌گيرد؟

ماده 1102 ق.م بيان مي دارد همين که نکاح به طور صحت واقع شد روابط زوجيت بين طرفين موجود و حقوق و تکاليف زوجين در مقابل همديگر برقرار مي شود دو شرط زير براي وجوب نفقه ضروري است:
1-دايمي بودن عقد که قانون مدني در ماده 1106 تصريح دارد : در عقد دايم نفقه زوجه به عهده شوهر است.
2-تمکين کامل زوجه .

در چه شرايطي نفقه به زوجه تعلق نمي‌گيرد؟

ماده 1108 قانون مدني مي‌گويد:(هرگاه زن بدون مانع مشروع از اداي وظايف زوجيت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود.) در واقع به تمکين زوجه براي استحقاق نفقه اشاره کرده است و باتوجه به اين ماده مي‌توان گفت که به مجرد عقد زوجه مستحق نفقه نيست و با تمکين کامل زوجه استحقاق نفقه پيدا مي‌کند. در قانون ما براي وجوب نفقه دو شرط لازم است که يکي دائمي بودن ازدواج مي باشد و دوم تمکين کامل زوجه از زوج است.

باتوجه به نشوز زن آيا به او نفقه تعلق مي گيرد؟

ماده 1108هرگاه زن بدون مانع مشروع از اداء وظائف زوجيت امتناع کند مستحقق نفقه نخواهد بود. ناشزه بودن ادعاست و طبعا مدعي يعني شوهر بايد بار اقامه دعوي و اثبات آن را تحمل کند، جدا زندگي کردن دليل به نشوز نيست و مي تواند از قراين قضيه به حساب آيد.

زوجه از چه زماني مستحق دريافت نفقه است؟

زوجه از زمان وقوع عقد ازدواج با توجه به مواد 1102-1106-1107 قانون مدني مستحق دريافت نفقه است، مگر آن که در طول اين مدت بدون مانع مشروع از اداي وظايف زوجيت امتناع کرده باشد که در اين صورت مطابق ماده 1108 قانون مذکور مستحق نفقه نخواهد بود و به طور کلي نفقه در مقابل تمکين است و هر زمان زوجه حاضر به تمکين گردد از همان زمان مستحق دريافت نفقه خواهد بود.

آيا در عقد منقطع شوهر ملزم به انفاق است ؟ به عبارت ديگرآيا در عقد منقطع (صيغه يا متعه) نفقه به زن تعلق مي گيرد؟

بديهي است که در نکاح منقطع شوهر ملزم به انفاق نيست مگر اينکه به وجه ملزمي از طرف زوج تعهد به انفاق شده باشد.

همان گونه که مي‌دانيد مرد براي گذران زندگي و به عنوان نفقه وسايل مختلفي در اختيار همسر خود مي گذارد حالا آيا زن مالک آنها بوده و حق هر نوع دخل و تصرفي در آن دارد يا فقط امين بوده و حق انتفاع دارد ؟

براي جواب به اين سوال بايد بين اموال مصرف شدني و اموالي که با استفاده از آنها عين آنها باقي مي‌ماند قائل به تفکيک شد لوازم مصرف شدني از قبيل غذا و خوراک پس از استفاده از آنها از بين مي‌رود ولي اموالي که پس از بهره‌برداري، قدرت دوام و قابليت بقاء دارند مصرف شدني نيست.
يک دسته اموالي هستند که انتفاع از آنها موجب نابود شدن آنهاست بايد مالکيت زن را بر نفقه پذيرفت چون ظاهر امر اين است که شوهر آنها را به همسرش تمليک کرده و اگر توانست مقداري از آن را ذخيره کند يا صرفه جويي کند نيز مالک مي‌شود. دسته ديگر اموالي هستند که انتفاع از آنها موجب تلف شدن عين آنها نيست اين اموال مورد تمليک زوجه قرار نمي‌گيرد زيرا مسلم است که شوهر آنها را به زن تمليک نمي‌کند بلکه اعطا كرده و اجازه استفاده از منفعت آنها را در زندگي خانوادگي مي‌دهد. زوجه نمي‌تواند تمليک آنها را از شوهر مطالبه کند و زوج هر زمان که بخواهد مي‌تواند همسر را از استفاده از اين اشيا محروم کند، البته به شرط اين که فورا تبديل به مثل کند و به وسيله ديگر احتياجات همسر را برآورده کند و البته ملاک اراده شوهر و حکم عرف است. خانه و زندگي را زوج معمولا به همسرش نمي‌بخشد فقط به او اذن انتفاع مي‌دهد و به همين دليل هميشه مي‌تواند از اذن خود عدول کند، قانونگذار اراده شوهر را باتوجه به عرف در مورد مالکيت و عدم مالکيت زن ماخذ و منبع قرار مي‌دهد البته عرف نيز حکم مي‌کند که مرد منزل مسکوني را به زنش تمليک نمي‌کند بلکه فقط حق سکونت و اجازه انتفاع مي‌دهد، اما اگر در موردي ثابت شود که مقصود مرد تمليک بوده است يا در محلي عرف و عادت حکايت از تمليک اشياي فوق كند زوجه مالک آنها خواهد بود.

در رابطه با نفقه فرزندان چطور؟ آيا زن مي‌تواند مالك نفقه فرزندان باشد؟

در مورد نفقه فرزندان زن حکم امين را دارد و ديگر مالک نيست و فقط نقش مدير را در مورد سرپرستي فرزندان دارد.

نفقه‌هاي مورد مطالبه زوجه شامل چه مواردي مي‌شوند؟

زوجه به دو صورت مي‌تواند د ر دادگاه تقاضا و مطالبه نفقه خود را مطرح كند؟ 1-مطالبه نفقه آينده 2-مطالبه نفقه گذشته.
در نفقه آينده، باتوجه به اطلاق ماده 1111 ق.م زوجه مي تواند در صورت استنکاف شوهر از دادن نفقه از دادگاه بخواهد که مقدار نفقه زمان آينده او را معين و مقرر دارد که زوج آن را به او پرداخت كند. دادگاه در حدود مقررات آيين دادرسي مدني براي تعيين نفقه به کارشناسي رجوع کرده تا مقدار يک ماه آن را معين كند و سپس طبق نظر کارشناس شوهر را محکوم به پرداخت آن مي‌کند يعني شوهر بايد آنچه را براي بقاي حيات زن لازم است تهيه كرده تا او ادامه حيات دهد از مسکن لباس و خوراک گرفته تا اثاث البيت دادگاه اجناسي را که براي نفقه زن لازم است معين و زوج را به پرداخت آن محکوم مي‌كند که هرروز آن اجناس و لوازم را در اول صبح به زن خود بدهد. زيرا نفقه زن بايد قبل از زمان احتياج موجود باشد تا زن بتواند در موقع احتياج از آن استفاده کند ولي چون اين امر عملا براي دادگاه دشوار است و شوهر و همچنين زن را دچار زحمت مي کند دادگاه آن را تقويم كرده و شوهر را به پرداخت قيمت آن براي هرروز ملزم مي‌کند. البته در حال حاضر رويه دادگاه ها بر اين است که مقدار نفقه را به صورت ماهيانه تعيين مي‌كنند که در واقع ميزان آن توسط کارشناس تعيين مي‌شود.)
زن نسبت به نفقه هرروز که از شوهر خود دريافت مي‌كند هرگاه تا اول صبح بعد از شوهر خود سرپيچي نکرد در اموال مصرف شدني مالک آن مي‌شود و الا نسبت به مدتي که تمکين نكرده که مالک نشده است و بايد به شوهر مسترد دارد. هرگاه زن ناشزه نباشد و از شوهر خود تمکين كند و شوهر با وجود تمکن مالي از پرداخت نفقه آينده زن استنکاف كند زن مي‌تواند در دادگاه شکايت کيفري نيز طرح کند.

نفقه گذشته يا معوقه چيست؟

يکي از ويژگي هاي نفقه زوجه همان طور که در ماده 1206 ق.م بيان شده اين است که در صورت عدم پرداخت بر ذمه زوج باقي مي‌ماند .‌نفقه گذشته زوجه در صورتي که توسط زوج پرداخت نشده باشد زن مي‌تواند آن را از زوج مطالبه کند همچنين در صورت فوت زوج چون به عنوان دين بر ذمه شوهر است ساير ديون زوج از ماترک زوج قابل وصول است

مراجع تعيين نفقه كجاست؟

طبق قانون و باتوجه به شرايط مختلفي که زوجه استحقاق نفقه را دارد مراجع مختلفي ميزان نفقه زوجه را تعيين مي‌كند هر چند در هر صورت بايد به تاييد دادگاه برسد.
ماده 1111قانون مدني در مورد استنکاف شوهر از دادن نفقه به زن اجازه داده است که به دادگاه رجوع کند و دادگاه را مکلف به رسيدگي و تعيين مقدار نفقه و الزام شوهر به اداي آن كند. ماده مزبور بيان مي دارد هرگاه محکمه نتواند مقدار نفقه را تعيين كند با جلب نظر کارشناس به تعيين و تشخيص آن اقدام مي كند يا دادگاه خود مقدار نفقه را تعيين مي‌كند و يا به کارشناس ارجاع مي‌دهد در واقع در حال حاضر رويه بر اين است که تعيين مقدار نفقه به کارشناس ارجاع داده مي‌شود.

تعيين نفقه توسط عضو ناظر يا اداره تصفيه چگونه انجام مي‌شود؟

اين مورد درباره تاجر ورشکسته است چون تاجر ورشکسته محجور بوده و از تصرف و مداخله در اموال و دارايي خود محروم شده است هنگامي که وسيله‌اي براي امرار معاش خود نداشته باشد و تنها راه ارتزاق و اعاشه او و همسر و فرزندانش منحصر به داراي او باشد عضو ناظر و در جايي که اداره تصفيه دارد اداره مزبور به موجب مقررات ورشکستگي مقدار نفقه را با تصويب دادگاه معين مي‌كند. قانون مزبور در اين خصوص چنين مقرر مي‌دارد: تاجر ورشکسته در صورتي که وسيله ديگري براي اعاشه نداشته باشد مي تواند نفقه خود و خانواده اش را از دارايي خود درخواست کند در اين صورت عضو ناظر نفقه و مقدار آن را با تصويب محکمه معين مي كند. البته اين در مورد نفقه آينده زوجه است وگرنه نسبت به نفقه گذشته بعد از گرفتن حکم از دادگاه طبق ماده 58 قانون تصفيه امور ورشکستگي در طبقه چهارم و مقدم بر بستانکاران عادي قرار مي گيرد.

تعيين نفقه توسط امين غايب چگونه است؟

از نظر حقوقي در قانون امور حسبي مقرر است. نفقه زن غايب مفقود الاثر تا صدور حکم موت فرضي از دارايي او به وسيله امين يا ورثه‌اي که متصرف ترکه است داده شود. ماده 147 قانون امور حسبي بيان مي دارد نفقه اشخاص واجب النفقه غايب از وجوه نقد يا منافع اموال داده مي‌شود و در صورت عدم کفايت از اموال منقوله فروخته خواهد شد و اگر اموال منقول کافي نباشد از اموال غيرمنقول فروخته مي‌شود. ماده 1028 قانون مدني بيان مي دارد اميني که براي غايب مفقود الاثر معين مي شود بايد نفقه زوجه دايم با منقطعه او که مدت آن نگذشته و نفقه او را زوج تعهد کرده و اولاد غايب از دارايي غايب تاديه كند.

اگر اختلافي درميزان نفقه وجود داشته باشد مرجع رسيدگي كننده كجاست؟

در صورت اختلاف درميزان نفقه تعيين آن با محکمه است. پس طبق اين مواد امين غايب نفقه را تعيين مي کند و نياز به تصويب دادگاه نيست و فقط در صورت اختلاف در ميزان نفقه دادگاه دخالت مي کند و ميزان آن را تعيين مي كند.


نويسنده: الهه منشاد





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]

احمد نورمحمدي آبادچي

- 1393/5/19 - 12:35:15
با تشکر از زحمات گردانندگان سايت : پرسشي که داشتم : آيا خريد جهيزيه براي اولاد دختر تاجر ورشکسته نيز جزو نفقه اشخاص واجب النفقه وي محسوب مي گردد ؟ و تاجر مي تواند از مدير تصفيه تامين آن از مال خودش را درخواست کند ؟ يا سازوکار ديگري دارد ؟



مشاوره حقوقی رایگان