بسم الله
 
EN

بازدیدها: 653

حق و باطل- قسمت سوم

  1392/8/2
قسمت قبلي


نظريه ديگري كه عكس نظريه قبل است مي‏گويد : طبيعت و سرشت بشر بر خير است ، بر حق است ، بر درستي و راستي است انسان موجودي اخلاقي و صلح‏ جو و خيرخواه است اصل در طبيعت بشر ، نور و عدالت و امانت و تقواست‏ پس چه چيز انسان را فاسد مي‏كند ؟ مي‏گويند انحراف بشر علت خارجي دارد ، از بيرون به بشر تحميل مي‏شود ، جامعه انسان را فاسد مي‏كند ژان ژاك روسو چنين عقيده اي دارد و در كتاب معروف خود " اميل " مي‏خواهد نشان دهد كه انسان طبيعي ، انسان خارج از جامعه ، انسان در طبيعت ، موجودي است‏ سالم و درست و پاك ، و همه نادرستي‏ها ، فسادها و ناپاكيها از جامعه به‏ او تحميل مي‏شود لذا روسو به اجتماع و زندگي اجتماعي بدبين است و تز 
اصلاحي او اين است كه بشر بايد تا حد ممكن به طبيعت برگردد روسو به تمدن‏ جديد خوش بين نيست چون معتقد است كه تمدن جديد انسان را از طبيعت دور مي‏كند . 
هر چه انسان از طبيعت دورتر شود فاسدتر مي‏شود و هر چه به طبيعت اوليه‏ نزديكتر باشد ، به انسانيت و درستي و پاكي نزديكتر است نظريه روسو كه‏ فردي مذهبي است از يك نظر شبيه نظريه فطرت است كه در اسلام مطرح شده ، و شبيه است به جمله معروف پيامبر اكرم صلي الله عليه وآله وسلم كه‏ فرمود : « كل مولود يولد علي الفطرش حتي يكون » « ابواه هما اللذان يهودانه و ينصرانه و يمجسانه » (1) هر بچه اي از مادر بر فطرت پاك اسلاميت متولد مي‏شود ، بعد پدر و مادر او را يهودي يا نصراني يا مجوسي مي‏كنند انحراف يهودي گري ، نصراني گري ، مجوسي گري مثل‏ است و پدر و مادر به عنوان نمونه دو عامل اجتماعي ذكر شده اند ، يعني‏ طرت انسان سالم است ، جامعه آن را منحرف مي‏كند در يكي از تعبيرات‏ اين احاديث پيامبر مثالي مي‏زند ، مي‏فرمايد : اينكه گوش حيوانات خود را مي‏بريد هيچوقت شده كه اين حيوانات وقتي از مادر متولد مي‏شوند گوششان‏ بريده باشد ؟ نه ، هميشه سالم از مادر متولد مي‏شوند و بعد انسانها گوششان‏ را مي‏برند از نظر روحي هم همين طور است ، همه انسانها سالم ، درست و حق‏ 
گرا و خيرخواه متولد مي‏شوند ، انحرافها ، كجرويها ، دروغگوئيها ، ظلمها ، خيانتها ، شرارتها و فسادها بعد به انسان تحميل مي‏گردد.
پس اين نظريه‏ براساس خوش بيني به طبيعت بشريت ، به جنس بشريت و سرشت و ساختمان‏ بشريت استوار است و اصل را درستي و حقانيت و راستي مي‏داند ، و انحراف‏ 
را معلول علل خارجي و عرضي و به اصطلاح فلاسفه علل اتفاقي مي‏داند يعني بر مبناي علل طبيعي ، دروني و ديناميكي ، حركت انسان بر راه راست و صراط مستقيم است و بر اثر تغييرات عرضي ، اتفاقي ، مكانيكي و بيروني‏ انحرافات و بديها و شرور به انسان تحميل مي‏شود . 

نظريه ديگري به اين شكل مطرح شده كه انسانها در صحنه جامعه ، برخي‏ طرفدار حق و عده اي به دنبال باطل هستند فرشته ، بر خير الهام و شيطان به‏ شر وسوسه مي‏كند . پس انسانها دو گونه مي‏شوند : عده اي كه راه حق و خير را مي‏روند ، راه‏ ايمان و انبياء را مي‏روند و بعضي ديگر كه راه شيطان را مي‏پيمايند و به‏ دعوت انبياء كفر و نفاق مي‏ورزند . به قول مولوي : 
دو علم افراشت : اسپيد و سياه
آن يكي آدم ، دگر ابليس راه
يك پرچم سپيد و يك پرچم سياه ، يك پرچم هدايت و يك پرچم ضلالت ، يك پرچم نور و يك پرچم ظلمت در نتيجه جامعه ممزوجي است از خير و شر و حق و باطل ، چون انسان ممزوجي است از خير و شر اين نزاع و درگيري حق و باطل هميشه در صحنه وجود فرد و در صحنه اجتماع حكمفرماست. حال غلبه با كدام است ، بحث ديگري است البته ما معتقديم كه غلبه نهائي با حق و حقيقت است ، عدل بر ظلم غلبه خواهد كرد و خير بر شر پيروز خواهد شد ، نور بر ظلمت غلبه خواهد كرد و دين بر كفر پيروز خواهد شد « هو الذي ارسل‏ رسوله بالهدي و دين الحق ليظهره علي الدين كله و لو كره المشركون ( 2 ) . 
وعد الله الذين آمنوا منكم و عملوا الصالحات ليستخلفنهم في الارض كما استخلف الذين من قبلهم و ليمكنن لهم دينهم الذي ارتضي لهم و ليبدلنهم من‏ بعد خوفهم امنا يعبدونني لا يشركون بي‏شيئا »( 3 ) . 

------------
پاورقي : 
1 - مجمع البيان‏ج 8 ص 303 بحارالانوار جلد 3 صفحه 281 به نقل از غوالي‏ اللئالي بدون لفظ ( و يمجسانه ) تفسير برهان جلد 4 - صفحه 263 حديث 29 به نقل از شيخ طبرسي در جامع الجوامع 
2-  سوره توبه ، آيه . 33 
3 - سوره نور ، آيه . 55


نويسنده: متفكر و استاد شهيد مرتضي مطهري






برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان