بسم الله
 
EN

بازدیدها: 851

حقوق زنان در دوران بارداري و زايمان

  1392/8/2
خلاصه: رييس مرکز امور زنان و خانواده دولت دهم در نيمه اول ارديبهشت‌ماه از تصويب لايحه افزايش مرخصي زايمان زنان از 6 ماه به 9 ماه در هيات دولت خبر داده بود. مريم مجتهدزاده که در دولت دهم رياست مرکز امور زنان و خانواده را برعهده داشت گفته بود: هيات دولت تصويب کرده است که مرخصي زايمان زنان از 6 ماه به 9 ماه افزايش پيدا کند و دو هفته نيز به آقايان براي مراقبت از همسر و فرزندان‌شان مرخصي داده شود. اين در حالي بود كه در انتهاي سال گذشته نيز مجلس چنين مصوبه‌اي تصويب كرده بود كه با ايراد شوراي نگهبان مواجه شد.
لايحه اصلاح قوانين تنظيم جمعيت و خانواده در اوايل دي‌ماه به تصويب مجلس رسيد كه در تبصره 2 ماده واحده اين قانون تاكيد شده بود مرخصي زايمان مادران 9 ماه است و همسر آنان نيز از دو هفته مرخصي اجباري (تشويقي) برخوردار مي‌شوند. در حال حاضر اجراي اين مقررات با چالش‌هايي روبه‌رو شده است. همان‌طور كه گفته شد اين مصوبه با مخالفت شوراي نگهبان روبه‌رو شد. با توجه به اينكه زمان مرخصي زايمان در قانون ترويج تغذيه با شير مادر و حمايت از مادران در دوران شيردهي، 6 ماه است دولت فقط از طريق پيشنهاد لايحه براي تصويب قانون و بعد از تصويب مجلس شوراي اسلامي قادر خواهد بود كه مدت مرخصي زايمان را افزايش دهد. در ادامه مقررات مربوط به مرخصي بانوان در سه دوره بارداري، زايمان و شيردهي مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

مرخصي زايمان

يک کارشناس حقوق عمومي و مدرس دانشگاه به «حمايت» مي‌گويد: به بانوان باردار براي هر بار وضع حمل تا سه فرزند، سه ماه معذوريت و براي فرزند چهارم به بعد دو ماه معذوريت و براي وضع حمل دو قلو، چهار ماه و براي وضع حمل دو قلو به بالا، يك سال معذوريت با استفاده از حقوق و فوق‌العاده‌هاي مربوط داده مي‌شود. 
حبيب کياني اضافه مي‌کند: معذوريت وضع حمل جزو مرخصي استعلاجي محسوب مي‌شود و تشخيص تاريخ شروع آن بر عهده پزشك است. اين حمايت‌ها درخصوص فرزند چهارم به بعد برطبق ماده 1 قانون تنظيم خانواده و جمعيت مصوب 26/2/1372، نسخ شده است که در تغييراتي که در رابطه با سياست‌هاي جمعيتي کشور در سال‌هاي اخير به وجود آمد اين محدوديت‌ها برداشته شد.

مرخصي زنان کارگر

يکي از قوانيني که توجه ويژه به حقوق مادران داشته است قانون کار جمهوري اسلامي ايران است که اتفاقا در شرف اصلاح و بازنگري نيز قرار دارد. اين حقوقدان در بررسي مقررات اين قانون در خصوص بارداري و زايمان توضيح مي‌دهد: ماده 76 قانون كار كه در سال 1369 و بعد از قانون تامين اجتماعي به تصويب رسيده است، نه ‌تنها مدت مرخصي زايمان كارگران زن را از 84 روز به 90 روز افزايش داده است بلکه براي زايمان توامان كه در قانون تامين اجتماعي براي آن ضوابط خاصي پيش‌بيني نشده بود، 14 روز به اين مدت (جمعا 104) اضافه كرده است. کياني تاکيد مي‌کند: البته روشن است كه اين ماده تنها در خصوص كارگران زن لازم‌الاجرا است و ساير مشمولان قانون تامين اجتماعي را در بر‌نمي‌گيرد. بنابراين، مي‌توان قائل به اين شد که ماده 76 قانون كار درخصوص مدت مرخصي زايمان زنان کارگر مختص ماده 67 قانون تامين اجتماعي است.

مرخصي پس از زايمان

وي با اشاره به اينکه علاوه بر مرخصي‌هاي دوران بارداري، پس از زايمان نيز قانون حمايت‌هايي را براي مادران در نظر گرفته است خاطرنشان مي‌کند: اين حمايت‌ها بيشتر شامل مرخصي‌ها مي‌شود. مرخصي زايمان زنان 6 ماه براي زايمان‌هاي دو قلو پنج ماه و براي زايمان‌هاي سه قلو و بيشتر يك سال است. (ماده 3 قانون ترويج تغذيه با شير مادر و تبصره‌هاي 2 و 3 آن).
اين مدرس دانشگاه مي‌گويد: تبصره ماده 3 آيين‌نامه اجرايي قانون ترويج تغذيه با شير مادر و... الحاقي 26/6/1381 مي‌گويد: بانواني كه در دوران بارداري با تاييد پزشك معالج از مرخصي استعلاجي استفاده مي‌كنند از حداکثر مرخصي زايمان برخوردار خواهند بود و مدت مرخصي استعلاجي از مرخصي زايمان كسر نخواهد شد. اين امر در مواقعي پيش مي‌آيد که بارداري غيرطبيعي باشد و بنا به تشخيص پزشك بيمه‌شده زن احتياج به استراحت داشته باشد. اما، به نظر مي‌رسد، اگر بيمه‌شده در زماني که پس از وضع حمل از مرخصي زايمان استفاده مي‌کند به‌دليل بيماري نياز به استراحت داشته باشد، نمي‌تواند با گرفتن گواهي پزشک از مرخصي استعلاجي استفاده کند و مرخصي زايمان را براي بعد از مدت مرخصي استعلاجي ذخيره کند، زيرا مرخصي استعلاجي به کسي تعلق مي‌گيرد که در حين اشتغال به خاطر بيماري توانايي کار کردن را نداشته باشد. علاوه بر اين، مانند مرخصي استعلاجي، يکي از اهداف مرخصي زايمان هم تأمين نياز مادر به استراحت است. پس مرخصي زايمان پس از وضع حمل لازم است به صورت مستمر و بلا انقطاع مورد استفاده قرار گيرد. رويه عملي هم همين است. 

مرخصي ساعتي

اما مقطع سومي که در رابطه با حقوق دوران بارداري و زايمان قابل بررسي است، دوران مربوط به شيردهي است. يک کارشناس حقوقي عمومي در اين خصوص توضيح مي‌دهد: در تبصره 1 ماده 3 قانون ترويج تغذيه با شير مادر، به مادران شيرده اجازه داده شده است که پس از شروع به كار مجدد، در صورت ادامه شيردهي، حداكثر تا 20 ماهگي كودك روزانه يك ساعت از مرخصي ساعتي برخوردار شوند و اين مرخصي را برحسب نياز كودك حداكثر در سه نوبت در روز مورد استفاده قرار دهند و اين مدت از مرخصي استحقاقي آنان كسر نخواهد شد. 
احسان اسفندياري مي‌گويد: استفاده از اين مرخصي منوط به ارائه گواهي مركز بهداشتي درماني مبني بر تغذيه شيرخوار از سوي مادر است. بانوان مشمول قانون كار از اين لحاظ تابع ضوابط مربوط به خود (ماده 78 قانون كار) هستند. وي در ادامه به برخي تغييرات تازه در مقررات اشاره مي‌کند و مي‌گويد: با توجه به آنچه گفته شد، براي اطلاع از حمايت‌هايي که براي زنان در دوران بارداري وجود دارد مي‌توان دو قانون را به‌عنوان مرجع معرفي کرد. يکي از اين قوانين، قانون استخدام کشوري است و ديگري قانون تامين اجتماعي. البته قانون کار نيز در اين خصوص حمايت‌هايي را در نظر گرفته است.
در اين ميان بايد به اين نکته نيز توجه کرد که اين قوانين و مواردي مانند آن در راستاي افزايش جمعيت پيش‌بيني شده است اما انتقادهايي را نيز به آن وارد کرده‌اند‌. مثلا برخي از اعضاي کميسيون اجتماعي معتقدند که بايد منشاء ايجاد عدالت اجتماعي در جامعه و بين همه اقشار ملت باشد نه اين که فقط برخي از حقوق‌بگيران از آن بهره‌مند شوند. يعني بايد طرح‌هاي مختلف در کشور به گونه‌اي باشد که غير حقوق‌بگيران هم از اين طرح فايده ببرند و امکاناتي که بار مالي آن بر روي دوش نظام است فقط مشمول حقوق بگيران نباشد.
اين را نيز بايد در نظر گرفت که هيچ قانوني عطف به ماسبق نمي‌شود مگر اينکه در متن قانون تصريح شده باشد و در آن قانون خاص به صراحت بيان شده باشد در غير اين‌صورت به آن ميزاني که در قانون تصريح مي‌شود عطف به ماسبق مي‌شود، در اين قانون اين موضوع لحاظ شده است و عطف به ماسبق مي‌شود و اگر هيچ چيزي ذکر نشده باشد اصل بر عطف به ما سبق نشدن است.

تکليف مادراني که در دوره مرخصي هستند

در اين ميان يک سئوال مطرح مي‌شود و آن که مادراني که زمان تصويب اين قانون در دوران مرخصي زايمان خود به سر مي برند چه تکليفي دارند؟ اسفندياري توضيح مي‌دهد: طبق ماده 4 قانون مدني اثر قانون نسبت به آتيه است و عطف به ماسبق نمي‌شود اما کساني که هم اکنون در اين دوران به‌سر مي‌برند چون هنوز مرخصي آنها ادامه دارد و هم اکنون اين قانون به تصويب رسيده است قابليت اجرا براي آنها را نيز دارد. 
وي تاکيد مي‌کند: در اين بين بايد اين نکته را نيز در نظر گرفت که اين قانون 15 روز بعد از تصويب اجرايي مي‌شود و زناني که بعد از ابلاغ در دوره مرخصي قرار دارند مي‌توانند از مزاياي اين قانون بهره‌مند شوند. البته در پايان بايد به اين نکته نيز توجه کرد که در مورد مادراني که صاحب فرزندان چندقلو مي‌شوند بايد مورد حمايت‌هاي جانبي از طرق ديگر قرار گيرند اما در اين قانون براي مادراني که صاحب فرزندان چند قلو مي‌شوند استثنائي در نظر گرفته نشده است.
با پيشرفت جوامع نقش زنان در عرصه اجتماعي پررنگ‌تر شده است. فعاليت زنان در کنار مردان در اجتماع مستلزم آن است که براي کمک به انجام نقش‌هاي متفاوتي که زن به عهده دارد تدابيري از طرف قانون‌گذار انديشيده شود. يکي از بزرگترين مشکلات شايد زماني اتفاق مي‌افتد که يک خانم شاغل باردار مي‌شود و قرار است وظيفه خطير مادري را نيز بر عهده بگيرد. براي حمايت بيشتر از اين دسته از بانوان قوانين در ماه‌هاي اخير تغييراتي داشته كه به نتيجه نرسيده است.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان