بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,137

مصاديق جرايم رايانه اي-قسمت پنجم(قسمت پاياني)

  1392/7/25


گفتارسوم: جرايم عليه شخصيت معنوي

بزه هاي ضد شخصيت معنوي، به رفتارهايي گفته مي شود که روان آدمي را هدف مي گيرند.[312: 13] بزه هاي ضد اشخاص در فضاي سايبر منصرف از بزه هاي ضد تماميت جسم و جان شخص است. در فضاي سايبر که محل حضور ذهن فرد است، جرايم عليه اشخاص با روان و شخصيت معنوي آنان ارتباط مي يابد.

بند يکم : تغيير يا تحريف محتواي ديگري

م 16 ق جرايم رايانه اي (م 744 ق م ا) رکن قانوني بزه تغيير يا تحريف محتواي ديگري است.

1- رکن مادي

1-1) موضوع جرم
موضوع بزه تغيير يا تحريف محتواي ديگري، فيلم يا صوت يا تصوير ديگري است.

1-2) رفتار مرتکب
م 16 ق جرايم رايانه اي براي رفتار مرتکب دوحالت را مطرح نموده است. اول؛ حالتي است که فرد تغيير يا تحريف محتوا را انجام داده و آن محتواي تغيير يا تحريف يافته را منتشر مي کند. يعني بزهي مرکب را انجام داده است. بنابراين صرف تغيير يا تحريف محتوا تا زماني که آن ها را انتشار نداده است، براي تحقق بزه کافي نيست. دوم؛ حالتي است که فرد محتواي تغيير يا تحريف يافته را با علم به تغيير ياتحريف منتشر مي کند. يعني بزه ساده رخ داده است.
اگر تغيير يا تحريف به صورت مستهجن باشد، بر پايه تبصره م 16 مرتکب به حداکثر هر دو مجازات مقرر در ماده محکوم مي شود.

1-3) نتيجه حاصله
بزه موضوع م 16 ، مقيد به نتيجه است. هر دو حالت رفتاري يعني تغيير و تحريف و انتشار و نيز انتشار با علم به تغيير وتحريف، بايد عرفاً موجب هتک حيثيت گردد. يعني هتک حيثيت، نتيجه بزه است. ملاک تشخيص هتک حيثيت عرفِ وابسته به شرايط زمان و مکان مي باشد.

2- رکن رواني

در حالت اول که فرد محتويات مربوط به ديگري را تغيير يا تحريف داده و بعد آنها را منتشر نموده است، مرتکب بايد عمد در تغيير و تحريف و همچنين عمد در انتشار داشته باشد. اضافه بر اين مرتکب بايد آگاهي داشته باشد که فيلم يا صوت يا تصوير، متعلق به ديگري است. در حالت دوم فرد بايد عمد در انتشار محتواي تغيير يافته داشته و همچنين بداند که فيلم يا صوت يا تصوير به ديگري تعلق دارد و آگاه به تغيير يا تحريف محتوا باشد.

3- مجازات 

کيفر پيش بيني شده در م 16 ق جرايم رايانه اي به صورت حبس از نود و يک روز تا دو سال يا جزاي نقدي از پنج تا چهل ميليون ريال يا هر دو مجازات است و مطابق تبصره ماده اگر تغيير يا تحريف به صورت مستهجن باشد حداکثر هر دو مجازات، کيفري مرتکب خواهد بود.

بند دوم: انتشار اسرار خصوصي و محتويات خانوادگي

م17 ق جرايم رايانه اي (م 745 ق م ا) به موضوع انتشار اسرار خصوصي و محتويات خانوادگي که بزهي ضد حريم خصوصي است پرداخته است.
اين ماده براي حمايت از حريم خصوصي افراد مي باشد. بند الف ماده 2 دستورالعمل هاي اروپايي حمايت از داده هاي شخصي مصوب 1992 در تعريف داده شخصي اعلام مي کند: «داده شخصي يعني هرگونه اطلاعات مربوط به يک شخص با هويت مشخص يا قابل شناسايي، شخص قابل شناسايي کسي است که مستقيم يا غير مستقيم، به ويژه از طريق مراجعه به يک شماره تشخيص هويت يا مراجعه به چند عامل خاص درباره هويت فيزيکي، رواني، ذهني، اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي يا خانوادگي قابل شناسايي است.» [266: 1]

1- رکن مادي

1-1) موضوع جرم
موضوع بزه درم 17 ق جرايم رايانه اي، صوت يا تصوير يا فيلم خصوصي يا خانوادگي يا اسرار ديگري مي باشد که در واقع سر دسته محتواي خصوصي، محتواي خانوادگي و محتواي سري را تشکيل مي دهند.

1-2) رفتارمرتکب
در ماده 17 ق جرايم رايانه اي دو رفتار انتشار و در دسترس قراردادن براي جرم موضوع ماده پيش بيني شده است. اين دو رفتار بايد بدون رضايت دارنده صوت يا تصوير يا فيلم يا سر باشد و همچنين بايد اين دو رفتار غير قانوني باشند.

1-3) نتيجه حاصله 
از آنجايي که جرم موضوع م 17 ق جرايم رايانه اي، بزهي مقيد است، بنابراين در رکن مادي، احتياج به نتيجه دارد. اين نتيجه عبارت است از ضرر يا هتک حيثيت دارنده ياتصوير يا فيلم يا سرکه معيار سنجش ضرر يا هتک حيثيت، عرف مي باشد.

2- رکن رواني

مرتکب رفتارهاي پيش بيني شده در م 17 ق جرايم رايانه اي رابايد با اراده آزاد خود انجام داده باشد يعني عمد رفتاري داشته باشد. همچنين آگاه باشد که صوت يا تصوير يا فيلم خصوصي يا خانوادگي يا اسرار متعلق به ديگري است.

3- مجازات

کيفر مقرر براي بزه انتشار اسرار خصوصي و محتويات خاوادگي مطابق با م 17 ق جرايم رايانه اي، حبس از نود ويک روز تا دو سال يا جزاي نقدي از پنج تا چهل ميليون ريال يا هر دو مجازات مي باشد.

بند سوم: نشر اکاذيب

م 18 ق جرايم رايانه اي نشر اکاذيب در فضاي سايبر را بزه انگاري نموده است.

1- رکن مادي


1-1) موضوع جرم
موضوع بزه، امنيت همگاني و امنيت فردي است. امنيت فردي در جايي است که رفتار مرتکب نسبت به اشخاص با قصد اضرار، صورت مي گيرد و در جايي که نسبت به مقامات و حتي اشخاص حقوقي با قصد تشويش اذهان عمومي صورت مي گيرد، امنيت همگاني لطمه مي بيند.

1-2)رفتارمرتکب
در ماده 18 ق جرايم رايانه اي سه رفتار مطرح شده است: اول نشر اکاذيب که به معناي پخش کردن دروغ در فضاي سايبر است. دوم در دسترس ديگران قرار دادنِ محتواي دروغ وسوم نسبت دادن يک چيز يا رخداد دروغ وخلاف حقيقت به ديگري .تفاوت انتشار دروغ با نسبت دادن دروغ به ديگري در اين است که انتشار دروغ به طور کلي. نسبت به شخص خاصي نيست اما در نسبت دادن، يک شخص حقيقي يا حقوقي يايک مقام شناخته شده مد نظر است. براي تحقق اين بزه، نتيجه خاصي مدنظر نيست يعني اعم از اين که به نحوي از ضرر مادي يا معنوي به ديگري وارد شود يا نشود، با وجود ساير شرايط، جرم محقق است.

2- رکن رواني

عمد رفتاري مرتکب يعني اينکه مرتکب يکي از سر رفتارِ نشر، در دسترس قرار دادن و نسبت دادن را با اراده آزاد و با خواست خويش انجام دهد. همچنين بايد عمد غايي داشته باشد يعني رفتارهاي سه گانه را به قصد اضرار به غير يا تشويش اذهان عمومي يا مقامات رسمي انجام دهد. آگاهي به مقام شخص و ماهيت شخص حقيقي و حقوقي و نيز آگاهي به خلاف حقيقت بودن اقدام وي نيز جزء ديگر از رکن رواني است.

3- مجازات 

م 18 ق جرايم رايانه اي مجازات حبس از نود ويک روز تا دو سال يا جزاي نقدي از پنج تا چهل ميليون ريال ياهردو مجازات رابراي بزه نشر اکاذيب، تعيين نموده است.

د- سايرجرايم

فصل هفتم از بخش يکم جرايم رايانه اي باعنوان ساير جرايم و در طي 25(م 753 ق م ا ) جرايم ديگري را در واقع جرايم پايه اي رايانه اي محسوب مي شوند، مطرح نموده است. 

گفتاريکم: توليد يا انتشار ياتوزيع يا در دسترس گذاري يامعامله نرم افزارهاي مجرمانه 

اين گفتار بزه هاي پيش بيني شده در بند الف م 25 ق جرايم رايانه اي رابيان مي کند.

1- رکن مادي


1-1) موضوع جرم
موضوع جرم مد نظر، بد افزار يا نرم افزارهاي زيان آور مي باشد يعني نرم افزارهايي که براي رفتار غير قانوني و زيان آور، توليد ياپخش مي شوند. نظير: ويروس رايانه اي، کرم ها و ... .

1-2) رفتارمرتکب
رفتارهاي پيش بيني شده در بند الف م 25 ق جرايم رايانه اي عبارتند از : توليد، انتشار، توزيع، در دسترس قرار دادن يا معامله. هريک از اين رفتارها به طور جداگانه، بزه محسوب مي شوند.

2- رکن رواني

براي رکن رواني بزه مندرج در م25 ق جرايم رايانه اي دو جزء عمد رفتاري يعني عمد در ارتکاب رفتارهاي توليد، انتشار، توزيع، در دسترس قرار دادن يامعامله و همچنين آگاهي و علم نسبت به اينکه نرم افزار يا هر نوع ابزار الکترونيکي صرفاً به منظور ارتکاب جرايم رايانه اي به کار مي رود، ضروري است.

3- مجازات

حبس از نود و يک روز تا يکسال ياجزاي نقدي از پنج ميليون(5000000) ريال تا بيست ميليون (20000000) ريال يا هردو مجازات، کيفر مقرر براي بزه موضوع بند الف م 25 ق جرايم رايانه اي مي باشد.

گفتار دوم: فروش ياپخش يا در دسترس گذاري داده هاي رخنه گر

رکن قانوني اين جرم بند ب م 25 ق جرايم رايانه اي است.اين بند بر خلاف بند الف، به بد افزارها توجهي نداشته، بلکه مدنظر قانون گذار داده هايي است که داراي ارزش و کارکرد مثبت بوده ليکن مرتکب از آنها براي دسترسي غيرمجاز بهره مي گيرد.

1- رکن مادي

1-1)موضوع بزه
رفتارهايي که در بند ب آمده اند، موضوع مستقيم ندارند. بلکه موضوع آنها باواسطه است. به عبارت ديگر از آنجايي که اين رفتارها به جهت بازدارندگي، بزه دانسته شده اند و راهي براي انجام بزه دسترسي غير مجاز هستند، داده ها يا سامانه هاي رايانه اي يامخابراتي متعلق به ديگري موضوع با واسطه آنها به حساب مي آيند. در واقع اين موضوعات، موضوع بزه دسترسي غير مجازند.

1-2) رفتارمرتکب
رفتارهاي موضوع بند ب، سر رفتار فروش، انتشار و در دسترس قرار دادن است و نيازي نيست که اين سه رفتار در فضاي سايبر انجام گيرد. همين که کسي گذر واژه اي را بر روي کاغذي بنويسد و به ديگري بدهد تا از طريق آن، امکان دسترسي غير مجاز به داده ها ياسامانه هاي رايانه اي يا مخابراتي متعلق به ديگري را بدون رضايت او فراهم کند، بزه موضوع بند ب تحقق يافته است.

2- رکن رواني

عمد رفتاري يعني عمد در ارتکاب سه رفتار فروش، انتشار و در دسترس قرار دادن و علم به اين که گذر واژه يا داده راجهت دسترسي غيرمجاز به داده ها يا سامانه هاي رايانه اي يا مخابراتي متعلق به ديگري را بدون رضايت او دراختيار ديگزان قرار دادهويا فروخته ويا منتشر کرده، از اجزاء رواني به شمار مي آيند.

3- مجازات

مجازات تعيين شده براي بزه موضوع بند ب م25 ق جرايم رايانه اي، همانند مجازات مقرر براي بزه موضوع بند الف م25 ق جرايم رايانه اي است.

گفتار سوم: پخش يا در دسترس گذاري محتويات آموزنده بزه هاي ناب رايانه اي

بزه هاي ناب يا محض رايانه اي، به رفتارهايي گفته مي شود که بر ضد رايانه ارتکاب يافته و چون رايانه هدف رفتار بزهکارانه است، همانندي در فضاي بيروني نداشته و پيرو شکل گيري رايانه و فضاي سايبر بنياد گرفته اند.[333: 13] 
دسترسي غيرمجاز، جاسوسي رايانه اي، تخريب واخلال در داده ها يا سيستم هاي رايانه اي و مخابراتي، بزه هايي هستند که بند ج م 25 جرايم رايانه اي پخش يا در دسترس گذاري محتويات آموزنده اين بزه ها را، جرم انگاري نموده است.

1-رکن مادي

1-1) موضوع بزه 
در بند ج م 25 ق جرايم رايانه اي نيز ، از جمله موضوعات باواسطه اند.چراکه بزه پخش يا در دسترس قرار دادن محتويات، جنبه بازدارندگي نسبت به بزه هاي دسترسي غير مجاز، شنود غير مجاز، جاسوسي رايانه اي و تخريب و اخلال در داده ها يا سيستم هاي رايانه اي ومخابراتي دارد. بنابراين موضوعات جرايم ذکر شده، به صورت باواسطه موضوع بزه پخش يا در دسترس قرار دادن محتويات آموزنده، به شمار مي آيند.

1-2) رفتار مرتکب
رفتارهاي پيش بيني شده در بند ج، انتشار يا در دسترس قرار دادن است که هريک به طور جداگانه جرم محسوب مي شوند.

2- رکن رواني

عمد درارتکاب دو رفتار انتشار يا در دسترس قراردادن محتويات آموزنده و علم و آگاهي به اين که محتويات منتشر شده يا در دسترس قرار گرفته، جهت آموزش بزه هاي دسترسي غير مجاز، شنود غيرمجاز، جاسوسي رايانه اي وتخريب واخلال در داده ها يا سيستم هاي رايانه اي و مخابراتي، مي باشند براي تحقق بزه موضوع بند ج م 25 ق جرايم رايانه اي ضروري است.

3- مجازات

مجازات پيش بيني شده براي بند ج ماده 25 ق جرايم رايانه اي نيز همانند مجازات هاي بند الف و بند ب اين ماده مي باشد.
مطابق تبصره م 25 ق جرايم رايانه اي اگر اعمال ياد شده حرفه مرتکب باشد، وي به حداکثر هر دو مجازات مقرر در اين ماده محکوم خواهد شد. 

نتيجه گيري

با پيشرفت تکنولوژي و استفاده از رايانه در تمام امور اقتصادي، نظامي و اجتماعي جرايم مختلفي مي تواند در حوزه رايانه رخ دهد. لذا قانونگذار براي مبارزه و پيشگيري از اين جرايم در سال 1388 اقدام به تصويب قانون جرايم رايانه اي در 56 ماده نمود.
در حقوق ايران، نه در قانون تجارت الكترونيك و نه در قانون جرايم ‌رايانه‌اي هيچ تعريفي از اين مفهوم ارايه نشده است. شايد دليل آن اختلافات مبنايي است كه ميان حقوقدانان از تعريف جرايم ‌رايانه‌اي وجود دارد. اما مي‌توان به عنوان نمونه تعريف زير را ارايه كرد:
«آن دسته از جرايمي‌كه با سوءاستفاده از يك سيستم ‌رايانه‌اي برخلاف قانون ارتكاب مي‌يابد جرايم ‌رايانه‌اي نام دارد. البته اين دسته از جرايم را مي‌توان شامل جرايم سنتي كه به واسطه رايانه صورت مي‌گيرد از قبيل كلاهبرداري و سرقت و نيز جرايم نو ظهوري كه با تولد رايانه پا به عرصه حيات گذاشته اند دانست، مانند جرايم عليه صحت و تماميت داده‌ها».
در واقع در حقوق ايران تعريف جرايم رايانه اي به سکوت واگذار شده و در بيشتر موارد تقريباً همان تعريف ارايه شده از طرف سازمان همکاري و توسعه اقتصادي را پذيرفته اند.
قانون جرايم رايانه اي مصوب 11/11/1388 يکي از کامل ترين قوانين در زمينه جرايم  مربوط به فضاي مجازي و رايانه اي مي باشد. در اين قانون در فصل اول: جرائم عليه محرمانگي داده‌ ها و سيستم‌ هاي رايانه‌ اي و مخابراتي، شامل؛ دسترسي غيرمجاز، شنود غيرمجاز، جاسوسي رايانه‎ اي، در فصل دوم: جرائم عليه صحت و تماميت داده‌ ها و سيستم‌ هاي رايانه‌ اي و مخابراتي، شامل؛ جعل رايانه اي، تخريب و اخلال در داده ها يا سيستم هاي رايانه اي و مخابراتي در فصل سوم سرقت و کلاهبرداري مرتبط با رايانه، در فصل چهارم: جرايم عليه عفت و اخلاق عمومي، در فصل پنجم: هتک حيثيت و نشر اکاذيب و در فصل هفتم ساير جرايم جرم انگاري شده اند. 

---------------------------------
فهرست منابع
1- انصاري، باقر، حقوق حريم خصوصي، انتشارات سمت، چاپ اول، تهران 1386
2- پاد، ابراهيم، حقوق کيفري اختصاصي جلد دوم، چاپ اول، تهران، انتشارات رهام، 1382
3- پاکزاد، بتول، جرايم رايانه، پايان نامه کارشناسي ارشد، دانشگاه شهيد بهشتي، 1380
4- تننباوم، آندرو اس، شبکه هاي کامپيوتري، ترجمه عين الله جعفر نژاد قمي، انتشارات علوم رايانه، چاپ سوم، تهران 1383
5- جاويدنيا، جواد، جرايم تجارت الکترونيکي، انتشارات خرسندي، چاپ دوم، تهران 1388
6- جلالي فراهاني، اميرحسين، کنوانسيون جرايم سايبر و پروتکل الحاقي آن، انتشارات خرسندي، چاپ اول، تهران 1389
7- جلالي فراهاني، امير حسين، در آمدي بر آيين دادرسي کيفري جرايم سايبري، انتشارات خرسندي، چاپ اول، تهران 1389
8- حييم، سليمان، فرهنگ کوچک انگليسي- فارسي، انتشارات فرهنگ معاصر، چاپ پانزدهم، تهران 1337
9- دزياني، محمد حسن، ابعاد جزايي كاربرد كامپيوتر و جرايم كامپيوتري، خبرنامه انفورماتيك، شوراي عالي انفورماتيك كشور، شماره 58، دي و اسفند 1373
10- شريفي، مرسده، جرايم رايانه اي در حقوق جزاي بين المللي، پايان نامه کارشناسي ارشد، دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران، 1379
11- شيرزاد، کامران، جرايم رايانه اي از ديدگاه حقوق جزاي ايران و بين الملل، نشر بهينه فراگير، چاپ اول، تهران 1388
12- طارمي، ‌محمد حسين، گذري بر جرايم ‌رايانه‌اي 1387، ص 88 به نقل از Pegahhawze.com
13- عالي پور، حسن، حقوق کيفري فناوري اطلاعات (جرايم رايانه اي)، انتشارات خرسندي، چاپ اول، تهران 1390
14- عميدي، مهدي، مطالعه تطبيقي جرايم ‌رايانه‌اي از ديدگاه فقه و حقوق كيفري ايران، پايان نامه كارشناسي ارشد حقوق جزا و جرم شناسي، دانشگاه آزاد اسلامي ‌واحد تهران مركز ، 1387
15- فضلي، مهدي، مسووليت کيفري در فضاي سايبر، انتشارات خرسندي، چاپ اول، تهران 1389
16- مايکروسافت، فرهنگ تشريحي واژه ها و اصطلاحات کامپيوتري مايکروسافت، مترجم سعيد ظريفي، انتشارات ديباگران، چاپ اول، تهران 1382 
17- مايکروسافت، مباني شبکه، ترجمه امير اسعد انزالي، جلد اول، انتشارات خجسته، چاپ اول، تهران 1376
18- ميرمحمد صادقي، حسين، حقوق کيفري اختصاصي (2)، جرايم عليه اموال و مالکيت، انتشارات ميزان، چاپ هفتم، تهران 1379



نويسندگان: اسماعيل نامور،کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم شناسي -راحله فوجردي، کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم شناسي-محمد طاهر اسلامي، کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم شناسي





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان