بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,115

همه چيز درباره حقوق بشر

  1392/7/6
خلاصه: حقوق بشر حربه اي براي تک روي هاي استکباري و باج خواهي در دست دشمنان قرار گرفته که با آن بر حاکميت هاي داخلي فشار مي آورند. از اين رو تبيين جايگاه و مباني حقوق بشر و نقد عملکردها، فاصله بين حقوق بشر غربي با حقوق بشر اسلامي و حقوق بشر از نظر تا عمل را به خوبي روشن خواهد کرد.
حقوق بشر چيست؟ چه زماني معاهدات آن به تصويب رسيد؟ چه کسي حقوق بشر را تشخيص مي دهد؟ مباني سازمان دهنده معرفتي حقوق بشر چيست؟ در عرصه عمل چگونه اجراء مي شود؟ حقوق بشر در زمره رفتارهاي حقوقي است يا برخوردهاي سياسي؟
از تهمت هايي که در روزگار ما پيوسته از سوي بدخواهان نظام و انقلاب مطرح مي شود، مساله حقوق بشر و نقض آن در ايران و ساير کشورهاي مسلمان و مستقل است.
اين مساله امروز حربه دست دشمنان در راستاي تک روي هاي استکباري و باج خواهي آنان قرار گرفته و بر مبناي آن به حاکميت هاي داخلي فشار آورده و از سوي ديگر با طرح مباحثي از اين دست به شبهه پراکني در ذهن مردم مي پردازند.
شايسته است جايگاه و مباني حقوق بشر و نقد عملکرد دولت هاي استکباري، براي توده مردم تبيين شود تا تفاوت هاي عملي و نظري بين حقوق بشر غربي با حقوق بشر اسلامي و حقوق بشر روشن شود.
لين هانت، در تعريف حقوق بشر به عناصر آن اشاره کرده و مي گويد: لازمه حقوق بشر، دارا بودن سه کيفيت مرتبط است: اين حقوق بايد طبيعي (ذاتي انسان ها)، برابر (يکسان براي همه)، و جهان شمول (قابل اجرا درهر جا) باشند. همه افراد بشر در هر جايي از جهان بايد به دليل انسان بودن خود، به طور برابر از اين حقوق بهره مند باشند. اين حقوق اعطا کردني نيست، بلکه گرفتني است.
وي در ضمن اين توضيح به عنصر سياسي بودن هم اشاره مي کند و مي گويد: با اين حال، حقوق بشر زماني معناي اصلي خود را مي يابد که داراي محتواي سياسي گردد. اين حقوق در رابطه با طبيعت به انسان تعلق نمي گيرد؛ بلکه حقوق بشر در درون جوامع جاي دارد. 1
بسياري ازانديشمندان اذعان نموده اند که تعريف جامع و کاملي از حقوق بشر نمي توان ارائه داد، که اين به دليل تمايزات تاريخي، تفاوتهاي فرهنگي، تعارضات اقتصادي، تنشهاي سياسي غير همگون و بنيان هاي فلسفي نامتقارن است.[2
پس از جنگ جهاني دوم، انديشه جهاني حمايت از حقوق بشر به نقطه اوج خود مي رسد و با تصويب منشور ملل متحد در سال 1945، بستر مناسبي بر مسئله حقوق بشر فراهم مي شود.
از آنجا که منشور يک سند کامل نبود و خلاء هايي در زمينه حمايت از حقوق بنيادين و اساسي بشر در آن وجود داشت ، اين مسئله سازمان ملل را بر آن داشت که به فکر تصويب يک سند بين المللي حقوق بشر باشد.
سرانجام در پي تلاش هاي سازمان ملل و حمايت دولت هاي عضو، اعلاميه جهاني حقوق بشر در تاريخ دهم دسامبر سال 1948به تصويب مي رسد. اين اعلاميه داراي يک مقدمه، سي ماده و سه قطعنامه است. 3
مسئله حقوق بشر مهم ترين تحول حقوق بين الملل در قرن بيستم عنوان شده است.
گفتني است علاوه بر منشور ملل متحد و منشور بين المللي حقوق بشر، معاهدات حمايت کننده متعددي در زمينه حقوق بشر در سطح عام و جهاني از سوي سازمان ملل متحد به تصويب رسيده است. 4
در زمينه حقوق بشر بايد از دو زاويه بحث و بررسي صورت گيرد، بررسي مباني و شالوده معرفتي حقوق بشر و نقاط اشتراک و افتراق آن با انديشه اسلامي در بحث نظري جاي گرفته و ارزيابي عملکرد و بازتاب هاي آن در رفتارهاي بين المللي و ملي در بعد عملي جاي مي گيرد.

بعد نظري

مفاد اعلاميه هاي حقوق بشر بر اساس مباني انسان شناسانه، معرفت شناسي و هستي شناسي نوين مبتني بر برداشت ويژه اي از خود انسان است که بر اساس آن ماوراي ماده از حوزه شناخت انسان خارج و در نتيجه انکار شده و فرض شده که خرد مبتني بر روش علمي و تجربي، قادر به شناخت همه ابعاد هستي و از جمله انسان و نيازهاي وي است و از زاويه اي ديگر شناخت حقوق انسان در قلمرو عقل بشري قلمداد و از حوزه انتظارات از دين خارج مي شود5
اولين مؤلفه انسان شناسي اديان و به خصوص اسلام قايل شدن به وجود ابعاد معنوي براي انسان و اصالت اين بعد نسبت به جنبه مادي وجود او است. مرتبط دانستن انسان با منبع ماورايي خلقت، معنا و توحيد همگي از تبعات اين اصل اساسي و لايتغير اديان به شمار مي رود.
در متن اعلاميه جهاني حقوق بشر، گزاره هاي فلسفي که مباني انسان شناختي آن را مشخص مي کند، به خوبي قابل استخراج است. محوري ترين اصل و مبناي اين اعلاميه توجه به انسانيت انسان است. يعني تنها منبعي که مي تواند ثابت و فراگير در ميان تمام انسان هاي جهان باشد، از هر رنگ و مليت و... انسانيت آن هاست. بر همين اساس است که برخي حقوق بشر را دين انسانيت ناميده اند. در مقدمه اعلاميه جهاني حقوق بشر اين امر با اصطلاح احترام به حيثيت ذاتي بشر عنوان شده است.
در همين جاست که تفاوت مبنايي انسان شناسي اسلام و مکتب مادي و اومانيستي اعلاميه آشکار مي شود. چراکه اسلام براي بشر حيثيت ذاتي قايل است (لقدکرمنا بني آدم...) و آن را شامل همه افراد بشر مي داند، لکن ابتناي آزادي و سعادت بشر و حقوق او بر صرف انسانيت را صحيح و کامل نمي داند. در نظر اسلام انسانيت صرفا و به خودي خود ملاک وحدت انسان ها نيست، چراکه برخلاف نظر واضعان اين اعلاميه، انسانيت بطور لزوم داراي جنبه مثبت نيست و اقتضاي حالات منفي را نيز دارد. لذا هرگز نمي توان پذيرفت که اعلاميه حقوق بشر و محور معنا بخش آن يعني انسانيت فوق اديان است.6
آيت الله جوادي آملي در مقاله تفاوت هاي حقوق بشر از ديد اسلام و غرب، درباره غفلت از رابطه انسان و جهان آفرينش در اعلاميه حقوق بشر مي نويسد:مکتبهاي غير الهي نتوانسته اند رابطه انسان و جهان آفرينش را به درستي ارزيابي کنند . اين مکتبها غافل از آنند که انسان گاه با برخي از کارهايش رابطه خويش را با جهان تيره مي کند و گاه نيز وضع جهان را به سامان مي آورد . اين غفلت سبب شده است که قانونگذاران بين المللي براي رفع آلودگي هاي مادي احساس مسؤوليت کنند، اما بر آلودگي هاي حقيقي جهان چشم بر بندند; آلودگي هايي که حاصل سياهکاري ها و گناهان خود انسانند . بدين ترتيب، «اعلاميه جهاني حقوق بشر» براي آلودگي محيط زيست و حتي اعماق درياها دل مي سوزاند - که البته اين، به جاي خود شايسته است - ، ولي تاثير رفتار سوء انسان را در جهان ناديده مي گيرد.
قرآن کريم همواره به ما هشدار مي دهد که به اين رابطه عميق انسان با جهان، هوشيارانه توجه کنيم:
و ان لو استقاموا علي الطريقة لاسقيناهم ماء غدقا 7(اگر مردم در راه درست پايداري کنند، ايشان را از باراني سرشار بهره مند مي سازيم.)
اين پيوند ميان پديده هاي آفرينش و رفتار آدمي، از سوي آنان که ديده حق بين ندارند، قابل درک نيست . اين رابطه در همه شريعتهاي الهي مورد عنايت خدا است، اما قانونگذاران بين المللي که بعضا مدعي پيروي از کتابهاي آسماني اند، از اين پيوند، سراسر غافل مانده اند و به همين سبب، نتوانسته اند در تدوين مواد حقوقي، به گونه اي تدبير کنند که تيرگي هاي حقيقي جهان را روشني بخشند و آلودگي هاي پايدار را از پيکر هستي بشويند.8
علامه جعفري در تبيين عدم توجه اعلاميه حقوق بشر به تمام ساحت هاي بشري، مي نويسد: تجزيه بُعد اخلاقي از بُعد حقوقي و تجزيه آن دو از بُعد اجتماعي و تجزيه آن سه از بُعد سياسي و تجزيه آن چهار بُعد از بُعد علمي و تجزيه آن پنج بُعد، از بُعد فلسفي و هستي يابي و تجزيه همه آنها از مذهب، انسان را از خود و ديگران بيگانه ساخته است. اين تجزيه که از ديدگاه روش علمي محدود، خوشايند و بلکه ضروري تلقي شده، حس اشتراک در حيات و حس وحدت در حيات معقول را در درون انسان ها خشکانده و سست نموده است. 9
انسان، تک ساحتي نيست و طبعاً شناخت حقوق او و وضع قوانين لازم بر مبناي اين حقوق هم نمي تواند تک بعدي و بي توجه به جوانب مختلف مرتبط با حيات او باشد.
علاوه بر مباني هستي شناسانه و انسان شناسانه مادي، گفته شده که اعلاميه جهاني حقوق بشر ملهم از ترکيب نظريه آزادي در مفهوم غربي و نظريه آزادي در مفهوم سوسياليستي است 10که به طور قطع با آزادي مد نظر اسلام تفاوت دارد.
در زمينه نظري اشکالاتي همچون، جهان شمول نبودن، تکليف ستيزي، لذت گرايي ، فرجام انگاري11نيز وارد شده است.
خلاء هاي تئوريک اعلاميه حقوق بشر موجب شد تا سازمان کنفرانس اسلامي در قاهره در اوت 1990اعلاميه اسلامي حقوق بشر را صادر کند که بسياري از گوناگوني هاي معرفتي اين دو اعلاميه با مقايسه روشن مي شود. 12

بعد عملي

در بعد عملي مي خواهيم بدانيم سياهه هاي معاهدات تا چه اندازه از سوي کشورهاي جهان مورد اعتنا بوده و تا چه اندازه رفتار قانوني داشته اند.
نهادهاي جهاني حقوق بشر اندام واره هايي هستند که وظيفه اعتلا و ارتقاي حقوق بشر، مراقبت و نظارت بر اجراي مقررات حقوق بشر و رسيدگي به موارد نقض آن حقوق را در سطح جهاني بر عهده دارند که مي توان به کميسيون حقوق بشر، کميسارياي عالي حقوق بشر،مرکز حقوق بشر، کميسيون مقام زن، کميته حقوق بشر، کميته حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي اشاره کرد.13
اما آنچه که عموم مردم بيشتر درباره حقوق بشر شنيده اند، بعد عملي حقوق بشر است که در رسانه هاي جمعي و شبکه هاي خبري بازتاب پيدا مي کند.
حقيقت آن است که در بعد عملي، سازمان هاي عهده دار براي بسط حقوق بشر در جوامع و سازمان هاي نظارتي به شدت سياسي عمل نموده و البته در اندازه و توان خود ظاهر نگشته اند.14
عملکردهايي که تحت تاثير قدرت هاي استعماري پير و لابي هاي صهيونيستي تحت تاثير قرار مي گيرد.
امروزه واژه حقوق بشر اهرم سياسي براي اعمال فشار به کشورهاي مستقلي شده است که در مقابل تک بعدي شدن جهان ايستادگي کرده، و به مخالفت با امپرياليسم جهاني و نظام سرمايه داري مي پردازند.
مقام معظم رهبري در اين رابطه مي فرمايند:
طعم تلخ و زهرآگين ليبرال دمکراسي غرب که تبليغات امريکايي، مزوّرانه مي خواست آن را داروي شفابخش معرفي کند، جان و تن ملت اسلامي را آزرده و دل آنان را گداخته است. عراق و افغانستان و لبنان، گوانتانامو و ابوغريب و سياهچال هاي پنهان ديگر و پيش از همه، شهرهاي غزه و ساحل غربي، واژه ي آزادي و حقوق بشر غربي را که رژيم امريکا بي شرم ترين و وقيح ترين مبلّغ آن است، براي ملت هاي ما ترجمه کرده است. امروز ليبرال دمکراسي غرب به همان اندازه در دنياي اسلام رسوا و منفور است که سوسياليزم و کمونيزمِ ديروز شرق. 15
حقوق بشري که شايد تعبير حقوق بشر رسانه اي، رساترين واژه براي پي بردن به ماهيت آن است، امروز ابزاري براي اتهام پراکني و در دست گرفتن فضاي تبليغاتي و بدبين نمودن توده مردم است.
مي توان گفت کاري که امروز در عرصه حقوق بشر انجام مي گيرد، استفاده ابزاري از اين منشور بين المللي است به اين گونه که با پوشش شعارهاي حقوق بشري و قانون مداري در حاکميت داخلي کشورهاي مستقل مداخله کرده و استعمار را در لباسي جديد سامان دهد.
رهبر معظم انقلاب درباره استفاده ابزاري از حقوق بشر مي فرمايند:
مي بينيد رفتار اين سران دنيا را؛ براي اطماع خودشان، براي حرص خودشان، براي پشتيباني و حمايت از کمپاني هاي مورد تأييد خودشان، براي پر کردن جيبهاي کمپاني داران و سرمايه داران بزرگ، مي بينيد چه فجايعي در دنيا دارد اتفاق مي افتد؛ البته زير نام نيک شعارهاي توخالي و دروغين. جنگ طلبند، اسم صلح را مي آورند و زير تابلوي صلح مي ايستند؛ براي انسانها و بشر هيچ حق و اعتباري قائل نيستند، زير تابلوي حقوق بشر قرار ميگيرند؛ اهل تجاوزند، تجاوز جزو سياستهاي اصلي کارهايشان است، ادعاي مقابله با تجاوز ميکنند؛ در سياستهاي خودشان، در رفتارهاي خودشان، از همه ي شيوه هاي کثيف استفاده ميکنند و بهره ميگيرند؛ از ترور استفاده ميکنند، سازمانهاي تروريست به وجود مي آورند، شرکتهاي تروريست استخدام ميکنند، در عراق شما نمونه اش را ملاحظه ميکنيد، در افغانستان نمونه اش را ملاحظه ميکنيد؛ در آنجاهائي که کودتا راه انداخته اند، مي بينيد.16نکته قابل توجه اين است که کشورهاي غربي و ايالات متحده آمريکا بيشترين نقض حقوق بشر را در کارنامه خود ثبت کرده اند[17که نگاهي به رفتارهاي آنان در مقابل کشور ايران مانند تجهيز نظامي و اطلاعاتي نظام بعثي عراق، سرنگوني مسافران هواپيماي ايرباس در سال 1367، حمايت از گروهکهاي تروريستي مانند منافقين و جند الله و بسياري موارد ديگر اين مطلب را به اثبات مي رساند.
سخنان رهبري نظام در اين رابطه شنيدني است که مي فرمايند:
آيا سرنگون کردن هواپيماي مسافري ايران به وسيله ي امريکا بر فراز خليج فارس يا بي عدالتي نسبت به سياهان در امريکا يا حمايت از کودتاگران در الجزاير يا حمايت از رژيم فاسد مصر يا زنده سوزانيدن دسته جمعي عده اي در امريکا و امثال آن، شکستن حريم انسانيت و نقض حقوق آن نيست؟ تهمت زنندگان و از جمله سردمداران کنوني امريکا که اخيرا بر سر اين حربه ي تبليغاتي زنگ زده و قديمي (حقوق بشر) جنجال تازه اي به راه انداخته اند، بخوبي مي دانند که سخن به گزاف مي رانند.آنچه آنان از جمهوري اسلامي نمي پسندند، اينها نيست، چيزهاي ديگري است که مصلحت سياسي به آنان اجازه نمي دهد آن را صريحا اعلام کنند.18
حقوق بشر، آزادي، مدرنيته و غيره شعارهاي زيبايي هستند که از سوي چند کشور نه تنها مصادره شده است بلکه اين کشورها خود را صاحب حق و تکليف دراين زمينه فرض کرده و راه را براي تحقير ملت هاي جهان سومي باز گزارده اند.
اما آنچه مسئولان و توده ملت ها را به حقوق بشر به شدت بدبين نموده است، اقدامات ناپسند کشورهاي زور مدار در پوشش فعاليت هاي حقوق بشري است که اين مراکز در سايه امن حمايت هاي بين المللي به سازماني براي جاسوسي بر عليه يک کشور تبديل شده است.19
در پايان بايد اذعان کرد انسان به طور ذاتي و پيوسته شيفته عدالت و اخلاق و آزادگي بوده است و دراين مسير در هر دوره اي به فراخور زمان راهکاري انديشيده و اقدامي انجام داده است.
حفظ حقوق بنيادين بشر و مصون ماندن انسان که خليفه الهي در روي زمين است، آرماني ستودني است که به سندي کامل و جامع تر و به مجريان پاک تري نياز دارد.
 
------------------
 منابع
1 ر.ک : مقاله ابداع حقوق بشر، درک مبتني بر همدردي؛ لين هانت، مُدرس تاريخ اروپا مدرن در دانشگاه کاليفرنيا واقع در لس آنجلس
2 کتاب مفاهيم کليدي حقوق بشر، مقاله دکتر حسين دهشيار، ص 87
3 ر.ک : کتاب حقوق بين المللل عمومي، محمد رضا ضيائي بيگدلي،انتشارات گنج دانش، ص275
4 ر.ک : کتاب حقوق بين المللل عمومي، محمد رضا ضيائي بيگدلي،انتشارات گنج دانش، ص276
5 ر.ک : کتاب درسي مباني نظري حقوق بشر در اسلام ، به قلم سيدعلي ميرموسوي و سيدصادق حقيقت
6 ر.ک : هفته نامه پنجره،1388، شماره دهم، فاطمه آجرلو
7 سوره جن، آيه 16
8 مقاله تفاوت هاي حقوق بشر از ديد اسلام و غرب، شماره دوم، پايگاه اطلاع رساني پرسمان
9 کتاب حقوق جهاني بشر، مقايسه و تطبيق دو نظام: اسلام و غرب، علامه محمد تقي جعفري
10 ر.ک : کتاب حقوق بين المللل عمومي، محمد رضا ضيائي بيگدلي،انتشارات گنج دانش، ص275
11 ر.ک : مقاله مباني فکري اعلاميه جهاني حقوق بشر چيست؟ نشريه پرسمان، شماره19سيد ابراهيم حسيني
12 ر.ک : کتاب حقوق بين المللل عمومي، محمد رضا ضيائي بيگدلي،انتشارات گنج دانش، ص291
13 کتاب حقوق بين المللل عمومي، محمد رضا ضيائي بيگدلي،انتشارات گنج دانش، ص282
14ر.ک : علي لاريجاني در نشست کاري کميسيون امنيت ملي، مورخه 31/1389به نقل از سايت خبري همراهان: شرايط امروز حکم مي کند که بعد از چندين دهه که از وجود سازمان ملل و ساختار آن مي گذرد، به دليل ورود به دوره نسبتاً متفاوتي يعني عصر تکثر هنجارها يا تنوع فرهنگ ها بايد موقعيتي باشد که بتوانيم ارزيابي واقعي از سازمان ملل و ساختار آن پيدا کنيم. در حالي که در اين چند دهه سازمان ملل در قلمرو سياسي و امنيتي، فرهنگي و اجتماعي و اقتصادي اقداماتي داشته که در بعضي از امور توفيقاتي به دست آورد، هرچند با آن آرمان ها و نيازها و واقعيت هايي که در صحنه مي بينيم، فاصله زيادي وجود دارد.
بررسي در حوزه امنيت بين الملل نشان مي دهد که بعد از تشکيل سازمان ملل و ساختار شوراي امنيت ما جنگ جهاني نداشتيم اما جنگ هاي طولاني ديگري داشتيم نظير جنگ ويتنام، جنگ عراق عليه ايران، جنگ در حوزه بالکان و در دهه اخير نيز اين جنگ ها بيشتر شد مثل جنگ افغانستان، اشغال عراق، جنگ 23روزه، جنگ 22روزه غزه و همه مشکلاتي که امروز مردم مظلوم فلسطيني با آن مواجه هستند.
15 بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامي در سومين کنفرانس بين المللي قدس و حمايت از حقوق مردم فلسطين مورخه 25/1/89
16-بيانات در ديدار فرماندهان ارشد نظامي و انتظامي، مورخه  22/1/89
17-ر.ک : آيت الله آملي لاريجاني در ديدار با اعضاي کميسيون حقوق بشر کميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس شوراي اسلامي، خبرگزاري مهر
18 مورخه پيام به حجاج بيت الله الحرام  8/3/1372
19ر.ک : پايگاه اطلاع رساني گرداب وابسته به مرکز بررسي جرائم سازمان يافته:مجموعه «فعالان حقوق بشر» مجموعه اي ويژه در روند فعاليت هاي حقوق بشري در ايران به شمار مي رود. اين مجموعه از اواخر سال 1384فعاليت خود را آغاز و در نوروز سال 1385تحت عنوان مجموعه فعالان حقوق بشر رسماً اعلام موجوديت کرد.




تنظيم: ندا پاک نهاد





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان