بسم الله
 
EN

بازدیدها: 681

آيين ثبت طرح‌هاي صنعتي

  1392/7/5
خلاصه: استفاده انحصاري از طرح و شکل يک کالا مشروط به ثبت طرح صنعتي است؛ آيين ثبت طرح‌هاي صنعتي
صنعتگران براي ايجاد بازارهاي بيشتر براي کالاهاي توليدي خود اقدام به ثبت طرح‌هاي صنعتي مي‌کنند. با اين کار مشتريان دايمي به خوبي متوجه مي‌شوند که محصولات آنان چه طراحي‌اي دارد و چگونه آنها را در ميان ساير کالاها شناسايي کنند. طرح صنعتي بازآفريني تصوير ذهني است که کالاها را از مشابه هاي آن متفاوت مي‌کند.
به طور کلي طراحي از ابتدايي‌ترين ابزار براي بيان احساس بشر بوده است که مي‌توان آن ‌را اين گونه تعريف کرد: طراحي واقعيت بخشيدن به تصاوير ذهني و بازآفريدن تصاوير عيني است. ويژگي خاصي که طراحي صنعتي را از ساير طراحي‌ها از جمله طرح‌هاي ترسيمي، معماري و... متمايز مي‌کند، قرار گرفتن آن در يک فرآيند صنعتي است؛ يعني اين‌ گونه طرح‌ها ابتدا بر اساس يک سري اصول ترسيم مي‌شوند تا با قرار گرفتن در يک فرآيند صنعتي بتوان کالايي را با توجه به ابعاد طرح به‌وجود آورد. به طور کلي مي‌توان گفت طرح صنعتي خصوصيات مربوط به شکل و ساختار و نقش و نقوش و تزئينات يک کالا در فرآيند صنعتي را شامل مي‌شود. طرح صنعتي از جمله اموال فکري است و مطابق «قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علائم تجاري مصوب سال 1386» قابل حمايت است. 

مزيت طرح‌هاي صنعتي براي صاحبان آنها

مزيتي که ثبت طرح صنعتي براي صاحبان کالا به‌وجود مي‌‌آورد، ايجاد بازارهاي هرچه بيشتر براي کالاهاي توليدي است چرا که با ثبت طرح، همه حقوق مربوط به آن طرح، از جمله ساخت، توليد، فروش و ... متعلق به مالک طرح مي‌شود. مطابق ماده 20 قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علائم تجاري، هرگونه ترکيب خطوط يا رنگ‌ها و هرگونه شکل سه بعدي با خطوط و رنگ‌ها يا بدون آن به طوري‌ که ترکيب يا شکل يک فرآورده صنعتي را تغيير دهد، طرح صنعتي است. 
مطابق قانون ايران شکل ظاهري کالا از لحاظ زيبايي شناختي قابل حمايت است خواه اين ظاهر از لحاظ شکل و ساختار باشد خواه از لحاظ نقش و نقوش و ترکيب رنگ‌ها. براي مثال چنانچه طرح صنعتي خودروي بنز مدل 2012 به ثبت برسد، از لحاظ شکل ظاهري، مورد حمايت است نه به دليل عملکرد و کارايي آن. نکته‌اي که در اين مورد حائز اهميت است اينکه طرح صنعتي حيات مستقل از کالا دارد به اين معنا که اگر طرح با ابعاد کوچک به ثبت برسد همان کالا با ابعاد بزرگتر به دليل يکساني طرح ثبت شده، قابل حمايت است. بنابراين مزاياي طرح‌هاي صنعتي را بايد به شرح زير دانست:
?- ثبت و با حمايت از يک طرح صنعتي از طريق ثبت آن در اداره کل مالکيت صنعت، مالک از حق انحصاري جلوگيري از نسخه‌برداري غير مجاز و تقليد توسط اشخاص ثالث برخوردار مي‌شود.
?- ثبت طرح‌هاي صنعتي فعاليت صادقانه تجاري و رقابت عادلانه را تشويق مي‌کند ضمن اينکه به نوبه خود توليد طيف وسيعي از محصولات را که از نظر 
زيبايي‌شناختي جذاب هستند، ارتقا خواهد داد.
?- ثبت يک طرح ارزشمند باعث بازگشت مطلوب سرمايه‌گذاري مي‌شود چرا‌که مالک طرح باتوجه به اينکه اطمينان از انحصاري بودن محصول خود دارد در ارتقاي کيفيت آن دقت مي‌کند و اين امر موجب شناخت محصول و اطمينان بازار و مشتريان مي‌شود و در نتيجه درآمد بيشتري را به‌وجود مي‌آورد.
?- طرح‌هاي صنعتي دارايي تجاري هستند که مي‌توانند ارزش و پرستيژ يک شرکت و محصولات آن ‌را افزايش دهد، هرچه موفقيت و عرضه يک طرح بيشتر باشد ارزش آن براي شرکت بيشتر خواهد بود.
?- مالک طرح صنعتي ثبت‌شده مي‌تواند با واگذاري اجازه بهره‌برداري از يک طرح به ديگر براي مدت مشخص از امتيازات لازم بهره‌مند شود. به عبارتي ديگر طراح با نگاه تجاري مي‌تواند به طور مستقيم يا غير مستقيم به بازار توليد و تنوع محصولات کمک کند.
?- ثبت يک طرح صنعتي به شرکت‌ها اين فرصت را مي‌دهد که ميزان موفقيت محصولاتشان را در بازار ارزيابي و با اطمينان از بازگشت سرمايه و انحصاري بودن آن نسبت به توليد و عرضه آن اقدام کنند.

شرايط ثبت طرح‌هاي صنعتي

حال بايد به اين بحث بپردازيم که ثبت يک طرح صنعتي چه شرايطي دارد؟ قانون ايران در اين زمينه همانند قوانين اکثر کشورهاي جهان شرط جديد بودن و اصالت طرح را براي ثبت طرح صنعتي در نظر گرفته است. همچنين داشتن کاربرد صنعتي شرط لازم ديگر است که در ماده 20 قانون فوق‌الذکر مورد توجه قرار گرفته است. 
جديد بودن طرح به اين معناست که طرح قبل از درخواست ثبت براي عموم افشا نشده باشد چه از طريق استفاده و چه از طريق انتشار. شرط مربوط به اصالت طرح زماني تامين مي‌شود که کپي و تقليد طرح‌هاي سابق نباشد و مستقلا توسط مالک مطرح شده باشد. داشتن کاربرد صنعتي، آخرين شرطي است که براي به ثبت رسيدن يک طرح صنعتي مورد نياز است. 
زماني يک طرح کاربرد صنعتي دارد که قابليت اعمال در يک پايگاه مادي را در بخش صنعت داشته باشد. به نظر مي‌رسد لزوم تحقق اين شرط متمايز کردن طرح‌هاي صنعتي از طرح‌هاي ترسيمي و هنري است. 

مدارک لازم براي ثبت

«آيين‌نامه قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علايم تجاري» شرايط عملي ثبت طرح صنعتي را اعلام کرده است که در اينجا به طور مختصر به بيان آنها مي‌پردازيم: مالک طرح صنعتي بايد در ابتدا فرم اظهارنامه طرح صنعتي را از اداره مالکيت صنعتي تهيه و با تکميل اطلاعات شخصي مالک و طرح مورد تقاضاي ثبت آن‌را به اداره مالکيت صنعتي تقديم کند. متقاضي بايد همراه با اظهارنامه مدارک ذيل را ضميمه کند:1- مدارک مثبت هويت متقاضي؛ 2- مدارک نمايندگي چنانچه مالک داراي نماينده قانوني باشد؛ 3- پنج نمونه تصوير گرافيکي طرح از تمامي جوانب؛ 4- رسيد مربوط به پرداخت هزينه اظهارنامه.
نکته قابل توجه اين است که حقوق مربوط به طرح صنعتي ثبت‌شده قابل انتقال است؛ به طور مثال مالک طرح مي‌تواند حق ساخت و توليد يک طرح را به شخص ديگري (حقيقي يا حقوقي) واگذار کند. انتقال حقوق مربوط به طرح صنعتي اصولا از طريق قراردادهاي واگذاري يا ليسانس انجام مي‌شود. چنانچه نسبت به طرح صنعتي قراردادي انتقالي منعقد شود، مطابق ماده 94 آيين‌نامه قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علايم تجاري بايد به مرجع ثبت ارائه شود. اداره مالکيت صنعتي مفاد مجوز يا قرارداد را به طور محرمانه نگهداري، ولي اجازه بهره‌برداري را ثبت و آگهي مي‌کند. 

مدت حمايت از طرح‌ها

مدت حمايت از طرح صنعتي ثبت‌شده پنج سال است که براي دو دوره متوالي نيز قابل تمديد است. پس از ثبت طرح صنعتي (تاييد اوليه اداره مالکيت صنعتي) مفاد اظهارنامه براي اطلاع عموم در روزنامه رسمي آگهي مي‌شود تا چنانچه نسبت به ثبت آن اعتراضي وجود داشته باشد، اعلام شود. چنانچه تغييري در هر يک از اطلاعات مندرج در اظهارنامه به‌وجود آيد مالک مکلف است اداره مالکيت صنعتي را از آن مطلع کرده و نسبت به ثبت تغييرات اقدام کند. 
نکته‌اي که در روند ثبت طرح صنعتي قابل توجه است، اينکه چنانچه اداره مالکيت صنعتي اظهارنامه متقاضي را رد کند وي مي‌تواند نسبت به اين تصميم ظرف 30 روز از تاريخ ابلاغ به همان مرجع اعتراض کند. اعتراض‌نامه بايد کتبي و در دو نسخه به اداره مالکيت صنعتي ارائه شود و دلايل و مستندات اعتراض به آن ضميمه شود. برخي از خانواده‌ها چنان مشتري يک کالا مي‌شوند که به آساني قادرند آن را در ميان کالاهاي مشابه تشخيص دهند. اين موضوع، يک امتياز مهم براي کالا محسوب مي‌شود که به آساني به دست نمي‌آيد. حال اگر توليدکننده بخواهد انحصارا از اين مزيت کالاي توليدي خود استفاده کند و مانع از آن شود که رقبا کالاهايي با همان طرح و رنگ وارد بازار کنند، چه بايد کند؟ ثبت طرح در اداره مالکيت‌هاي صنعتي در اين شرايط مي‌تواند حقوق توليدکننده را تامين کند. در بسياري از کشورها از جمله ايران طرح صنعتي بايد ثبت شود تا تحت حمايت قوانين مربوط به طرح صنعتي قرار گيرد. طبق ماده 28 قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علايم تجاري، بهره‌برداري از هر طرح صنعتي ثبت‌شده توسط ديگران مشروط به موافقت مالک است که شامل ساخت، فروش و وارد کردن اقلام حاوي طرح صنعتي ثبت شده است و مالک مي‌تواند عليه هر شخصي که بدون موافقت او حقوق وي ناشي از ثبت را نقض کند در دادگاه اقامه دعوي کند.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان