بسم الله
 
EN

بازدیدها: 741

سقط جنين در فقه اماميه-قسمت سوم(قسمت پاياني)

  1392/5/25
قسمت قبلي

موارد جواز سقط جنين بعد از دميده شدن روح

پس از دميده شدن روح، جنين مانند زن باردار، انسان کامل محسوب مي ‌شود. در زمينه سقط جنين در اين مرحله نيز ديدگاه‌ هاي مختلفي وجود دارد که در ذيل مورد بررسي قرار مي ‌گيرد.

1.     حفظ جان مادر

زماني که روح در جنين دميده شده باشد، اگر وضعيت به گونه ‌اي باشد که ادامه بارداري براي زن خطر جاني داشته باشد، برخي قائل به جواز سقط جنين شده ‌اند؛ زيرا مسئله از باب تزاحم فرض مي ‌شود و براي جان مادر اهميت بيشتري قائل شده، از اين رو حفظ آن را ترجيح مي ‌دهند.(28) زيرا مادر، انسان بالفعل است؛ اما جنين داراي استعداد بالقوه انساني است. بنابراين مي ‌توان ادعا کرد که نجات وي از نجات جان جنين مهم ‌تر است و همين مقدار ترجيح، براي حفظ جان مادر کافي است. همچنين ثبوت قصاص در جنايت بر مادر و ثبوت ديه در جنايت بر جنين، خود دليل اهميت جان مادر و رجحان حفظ جان وي است.(29)

در چنين مواردي غالباً امر داير بين مرگ مادر و جنين، هر دو يا تنها جنين است. بنابراين بعيد نيست که در اين حالت سقط جنين جايز باشد؛ زيرا با اسقاط آن، مادر زنده مي ‌ماند، حال آنکه اگر مادر بميرد، جنين در شکم وي هم خواهد مرد؛ چراکه حيات وي وابسته به حيات مادر است.(29)
 

2.     حفظ سلامت مادر

برخي از فقها معتقدند وقتي ادامه بارداري سلامت مادر را تهديد کند، سقط جنين جايز مي ‌شود؛ زيرا در اين حالت چون مادر از باب وظيفه و تکليف اقدام به مداواي خود مي ‌کند، در واقع ضرر و حرج را از خود دفع مي نمايد؛ اگرچه در نتيجه استعمال دارو، جنين سقط گردد. آيت الله مکارم شيرازي نيز در پاسخ به استفتايي در مورد زني که در ماه هفتم حاملگي تصادف مي‌ کند و نياز به عمل جراحي فوري دارد به طوري که با بيهوش کردن او جنين وي سقط مي ‌شود، مي‌ فرمايد: اگر جان مادر در خطر است و راه منحصر به عمل جراحي، بيهوشي باشد، مانعي ندارد.(30)

تأملي در دلائل جواز سقط جنين

دلائلي که براي جواز سقط جنين قبل از دميده شدن روح بيان شد، قابل دفاع است؛ اما دلايلي که براي سقط جنين بعد از دميده شدن روح بيان گرديد، به نظر برخي مخدوش مي آيد. 
برخي در پاسخ به فقهايي که جواز سقط جنين بعد از دميده شدن روح را از باب تزاحم دانسته و جان مادر را ترجيح داده ‌اند، معتقدند: اگر بپذيريم که مسئله از باب تزاحم است، اهميت جان مادر نسبت به جنين بايد مورد بحث قرار گيرد؛ زيرا دليلي بر اهميت جان مادر نسبت به جنين وجود ندارد. همچنين مشهور فقها تفاوتي بين مجازات جنايت بر مادر و جنين قائل نشده ‌اند، بلکه در هر دو مورد حکم به قصاص داده ‌اند.(31)
 
همچنين در پاسخ به دليل اضطرار مادر، برخي معتقدند اضطرار در صورتي موجب حليت محرمات مي‌ شود که به قتل منتهي نگردد، بنابراين اگر باعث قتل ديگري شود، جايز نيست.(32)
------------------
پي نوشت
1.    لسان العرب، ج13، ص93.
2.    عميد، حسن، فرهنگ فارسي عميد، ص473/ جرّ، خليل، فرهنگ عربي به فارسي لاروس، ج1، ص772
3.    شهيد ثاني، الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية، ج10، ص288
4.    جرّ، خليل، فرهنگ عربي به فارسي لاروس، ج2، ص1197
5.    نجفي، محمد حسن، جواهرالکلام في شرح شرايع الاسلام، ج4، ص110
6.    همان، ج‏2، ص: 400
7.    المفردات في غريب القرآن
8.    لسان العرب، ج10،ص 268.
9.    همان، ج8، 451.مکارم شيرازي، ناصر، تفسير نمونه، ج14، ص209
10.    سوره ص، آيه ي 72
11.    موسوي همداني، سيد محمدباقر، ترجمه تفسير الميزان، ج7، ص516
12.    حر عاملي، محمدبن‌الحسن، وسائل الشيعه، ج29، ح1، ص25
13.    مکارم شيرازي، ناصر، بحوث فقيهة هامة، ص288.
14.    حر عاملي، وسائل الشيعه، ج26، ح1، ص31
15.    همان، ج29، باب19
16.    مکارم شيرازي، بحوث فقيهة هامة، ص286 
17.    همان
18.    همان
19.    صانعي، يوسف، فقه الثقلين في شرح تحريرالوسيلة، ص114
20.    مکارم شيرازي، ناصر؛ بحوث فقيهة هامة، ص292
21.    مظفر، محمدرضا، اصول الفقه، ج2، ص193
22.    محسني، محمدآصف، الفقه و المسائل الطبيعة، ص75
23.    لنکراني، فاضل، ج1، ص548
24.    مکارم شيرازي، ناصر؛ بحوث فقيهة هامة، ص453/ خامنه اي، سيد علي، رساله اجوبة الاستفتائات، ص64
25.    محسني، محمدآصف، الفقه و المسائل الطبيعة، ص76
26.    خامنه اي، سيد علي، رساله اجوبه الاستفتائات، ص77
27.    حسيني شيرازي، محمد، الفقه کتاب الواجبات، ج2، ص82
28.     مکارم شيرازي، ناصر؛ بحوث فقيهة هامة، ص294
29.    همان، ص295
30.    همان، ص459
31.    خويي، سيد ابوالقاسم، مباني تکلمه المنهاج، ج2، ص417/ 33-نجفي، محمدحسن، جواهرالکلام في شرح شرايع الاسلام، ج43، ص381 
32.    طوسي، محمدبن‌الحسن، تهذيب الاحکام، ج6، ح335، ص176



نويسنده: معصومه نادري-دانشجوي دکتراي فقه و حقوق اسلامي






برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان