بسم الله
 
EN

بازدیدها: 644

تکريم خانواده در سيره اهل بيت- قسمت اول

  1392/3/30

الف. تکريم والدين

يکي از دستورهاي ارزشمند قرآن و اهل بيت(ع) به مسلمانان تکريم والدين است. اين مطلب در چهار سوره قرآن به صورت مستقل آن هم بدون فاصله، بعد از مسئله مهم توحيد آمده است.[1] علاوه براين، در جاهاي مختلف کتاب خدا، در مورد اين مهم، تذکراتي داده شده که در مجموع بيانگر اهميّت فوق العاده تکريم والدين است[2]. پيام اين آيات در يک نگاه کلّي اين است که هر مسلماني موظّف است پدر و مادرش را – به ويژه در دوران بيماري و سالمندي - گرامي بدارد. گفتار کريمانه، گفتگوي نرم و مهرآميز، سخن خوب و شايسته از جمله اشارات قرآني در تکريم والدين است.

اين امر در سيره اهل بيت(ع) نيز به خوبي انعکاس يافته است. روايات زير گوياي اهميت فوق العاده تکريم والدين در سيره اهل بيت (ع) است. منصور بن حازم مي گويد: از امام صادق (ع)پرسيدم: أيّ الأعمال أفضل؛ کدام عمل برتر از همه اعمال است؟

حضرت فرمود: «الصلوة لوقتها و بّرالوالدين والجهاد في سبيل اللّه؛ نماز خواندن در وقت خودش و نيکي کردن به پدر و مادر و جهاد در راه خدا».[3]

در روايتي ديگر، فردي درباره حقوق والدين از رسول خدا(ص) سؤال کرد: حضرت فرمود: «لايسمّيه باسمه و لا يمشي بين يديه و لا يجلس قبله و لا يستسبّ له[4]؛ پدر را به نامش نخواند و جلو او راه نرود و پيش از او ننشيند و زمينه ناسزاگوايي ديگران را براي او فراهم نکند».

علاوه براين، از منظر اهل بيت (ع) حفظ حرمت و رعايت «حقوق والدين غير مؤمن»[5] و «والدين از دنيا رفته»[6] نيز مورد توجه قرار گرفته است. اشارات تاريخي زير براي تثبيت بيشتر مطلب ارائه گرديده است:

1. جواني در حال احتضار بود. او نمي توانست شهادتين را بر زبان جاري کند. رسول خدا(ص) متوجه مشکل آن جوان شد. مادرش را طلبيد و رضايتش را گرفت. آن گاه جوان توانست شهادتين را بگويد. پيامبر(ص) خطاب به او دستور داد تا چنين دعا کند: «يا من يقبل اليسير و يعفو عن الکثير اقبل منّي اليسير واعف عنّي الکثير إنّک أنت الغفور الرّحيم». آن جوان اين دعا را فراگرفت و زير لب زمزمه کرد و خداوند گناهانش را بخشيد[7].

2. جريان هم غذا نشدن امام سجاد(ع)با مادر بزرگوارش نمونه اي ديگر از تکريم والدين از منظر اهل بيت (ع) است. آن حضرت تمايلي نداشت تا با مادرش در يک ظرف غذا بخورد. شخصي پرسيد: شما که بهترين مردم در نيکي و احسانيد، چرا با مادرتان غذا نمي خوريد؟ امام فرمود: دوست ندارم دستم بر غذايي سبقت بگيرد که مادرم آن را اراده کرده است.[8]

3. زني نزد پيامبر(ص) آمد. حضرت از ديدن او بسيار خوشحال شد و عبايش را زير پاي او انداخت و در حالي که تبسّم بر لب داشت، با او به گفتگو پرداخت. بعد از آنکه آن زن مجلس پيامبر را ترک کرد، برادر آن زن[9] به حضور حضرت مشرّف شد؛ ولي رسول خدا(ص) بسان خواهرش با او برخورد نکرد. به حضرت گفتند: چرا همان رفتار را با برادر نداشتي؟ فرمود: احترام بيشتر من به خواهر به اين دليل بود که او بيش از برادرش به پدرش نيکي مي کرد.[10]

ب. تکريم همسر

اهل بيت (ع) با همسران و خانواده خود نيز رفتار کريمانه داشتند. رفتارهايي که هم بيانگر کرامت انساني زنان - به طور عموم - است و هم گوياي کرامت همسر، خانه و خانواده. کلام نوراني زير بيانگر اهميت همسرداري از منظر اهل بيت (ع) است. رسول خدا(ص) فرمود: «خَيرُکم، خيرُکم لِنِسائِهِ و انا خيرُکم لِنِسائي[11]؛ بهترين شما، بهترين شما (و خوش رفتارترين شما) با زنانش است و من بهترين شما با زنانم هستم». و نيز در جاي ديگر فرمود: ««خَيرُکم، خيرُکم لأَهْلِهِ وَ أَنَا خَيرُکم لأَهْلَي [12]؛ بهترين شما، بهترين شما با خانواده است و من بهترين شما با خانواده هستم».

همچنين در مورد تکريم همسر از رسول خدا(ص) نقل شده است: «وَ مَنِ اتَّخَذَ زَوجَةً فَلْيکرِمْهَا[13]؛ هرکس همسري برگزيد، بايد وي را تکريم کند».

1. مشورت با همسران

آن ملکوتيان خاک نشين با خشوع و خضوع تمام گاه و بيگاه آستين همّت بالا مي زدند و متواضعانه و بي ادعا در کارهاي خانه به همسرانشان کمک مي کردند. نمونه زير همياري رسول خدا(ص) با خانواده اش را به تصوير مي کشد:

«رسول خدا(ص) در کارهاي خانه به خانواده کمک مي کرد، گوشت مي بريد و متواضعانه کنار سفره غذا مي نشست. انگشتان خود را مي ليسيد. هرگز آروغ نمي زد. خود از گوسفندانش شير مي دوشيد. لباس و کفش خود را وصله مي زد و کارهاي شخصي خود را انجام مي داد. خانه را جارو مي زد. شتر را مي بست و علف مي داد. موقع آرد کردن و خمير گرفتن، به خادم کمک مي کرد. خودش وسايل مورد نياز را از بازار مي خريد و تا منزل حمل مي کرد. وسيله طهارت و وضويش را شبانه با دست خود آماده مي کرد. با فقرا و نيازمندان مي نشست و با بيچارگان هم غذا مي شد و با دست خود به آنها غذا مي خوراند».[14]

نيز از امام حسين (ع)نقل شده که فرمود: از پدرم در مورد برنامه زندگي رسول خدا(ص) سؤال کردم. فرمود:

«کانَ دُخُولُهُ لِنَفْسِهِ مَأذُوناً لَهُ في ذلک فاذا آوي إلي منزلِهِ جَزَّأَ دُخُولَهُ ثلاثة أجزاء: جُزءٍ لِلّه، و جُزءٍ لأهْلِه و جُزءٍ لِنَفْسِه...[15] ؛ به منزل رفتنش در اختيار خودش بود. اوقاتش را در منزل به سه قسمت تقسيم مي کرد: قسمتي را براي عبادت خدا، قسمتي ديگر را براي اهل بيت و افراد منزل و بخش سوم را به خود اختصاص مي داد...».

از ديگر مسائل که در شيرين ساختن زندگي، بسيار مؤثر است و انجام آن، بيانگر حفظ کرامت انساني زنان است، مشورت کردن با آنهاست. بديهي است که در زندگي خانوادگي و اجتماعي اتفاقات بسياري مي افتد که انسان به تنهايي قادر نيست از عهده آن برآيد. و پس شايسته است در چنين مواردي زنان و مردان به کمک يکديگر بشتابند. 

يکي از راه هاي همکاري و مساعدت، مشورت و نظرخواهي است. بنابراين بهتر است که انسان در مسائل خانوادگي با زنان و همسران مشورت کند و از آنها نظر بخواهد. مشورت کردن با زنان – به ويژه در مسائل ازدواج - در فرهنگ و سيره اهل بيت (ع) بسيار تأکيد شده است. از رسول خدا(ص) نقل شده که فرمود: «البکر تستأمر والشيب تشاور قيل يا رسول اللّه ان البکر تستحي. قال: سکوتها رضاها[16]؛ با دوشيزگان و بانوان، در مورد ازدواجشان مشورت کنيد؛ پرسيدند: يا رسول اللّه! دوشيزگان حيا مي کنند. فرمود: سکوت آنان علامت رضايت آنهاست».

2. آراستگي براي همسران

يکي از وظايف همسران، آراستن خود براي يکديگر است. در غير اين صورت انسان به افراد اجنبي متمايل مي شود و تمايل و دل سپردن به اجانب، موجب سقوط در دامن گناهان، و گناهان مقدمه نابودي و ضايع شدن کرامت انسان است. به نمونه زير توجه کنيد:

«حسن بن جهم مي گويد: امام کاظم (ع)را ديدم که محاسنش را رنگ کرده بود و بسيار آراسته به نظر مي رسيد. پرسيدم: فدايت شوم! چرا محاسنت را رنگ کرده اي؟ فرمود: آري، آراستگي و آمادگي مرد، موجب حفظ عفّت زن مي شود. همانا برخي از زن ها به علت اينکه شوهرانشان به نظافت و آرايش بي اعتنا هستند، از مرز عفّت خارج مي گردند».
سپس آن حضرت افزود: آيا دوست داري که همسرت را آن گونه (ژوليده) بنگري که او تو را آن گونه بنگرد؟

گفتم: خير. فرمود: زن نيز دوست ندارد مردش را آن گونه (کثيف و نامرتّب) بنگرد؛ زيرا که: مِن أخلاقِ الأنبياء التَّنَظُّفُ وَ التَّطَيّبُ وَ حَلْقُ الشَّعر».[17]


------------------------
پي نوشت ها
1 . بقره/83؛ نساء/36؛ انعام/151؛ اسراء/23.
2 . لقمان/14 و 15؛ بقره/180 و 215؛ احقاق/16؛ ابراهيم/41؛ اسراء/25 و...
3 . اصول کافي، ج 2، ص 158.
4 . همان، ص 158.
5 . امام باقر(ع): ثلاث لم يجعل اللّه عزّوجلّ لأحد فيهنّ رخصة أداء الأمانة إلي البرّ و الفاجر والوفاء بالعهد للبّر والفاجر و برّ الوالدين برّين کانا أو فاجرين؛ سه چيز است که خداوند عزّوجل براي هيچ فردي اجازه ترک آن را نداده است: اداي امانت به صاحب آن، خواه نيکوکار باشد خواه بدکار، وفاي به عهد و پيمان چه با نيکوکار باشد و چه با بدکار و نيکي به والدين، خواه نيکوکار باشند و خواه بدکار؛ (اصول کافي، ج 2، ص 162؛ التهذيب، ج 6، ص 350؛ بحارالانوار، ج 71، ص 56).
6 . رسول خدا(ص): سيدالأبرار يوم القيامة رجل برّ والديه بعد موتهما؛ سرور نيکان در روز قيامت کسي است که پس از مرگ پدر و مادرش به آنها نيکي کند؛ (بحارالانوار، ج 71، ص 86).
7 . شيخ طوسي، امالي، ص 65.
8 . الخصال، ج 2، ص 517؛ بحارالانوار، ج 46، ص 61؛ وسائل الشيعه، ج 9، ص 397.
9 . اين دو نفر خواهر و برادر رضاعي پيامبر(ص) بودند.
10 . بحارالانوار، ج 16، ص 281، ح 126.
11 . من لايحضره الفقيه، ج 3، ص 443، ح 4538؛ وسائل الشيعه، ج 20، ص 171، ح 25340.
12 . من لايحضره الفقيه، ج 3، ص 555؛ وسائل الشيعه، ج 20، ص 171، ح 25337؛ مکارم الاخلاق، ص 216.
13 . دعائم الاسلام، ج 2، ص 158؛ الجعفريات، ص157؛ مستدرک الوسائل، ج 14، ص 249، ح16617-2.
14 . مناقب، ج 1، ص 145؛ بحارالانوار، ج 16، ص 226.
15 . شيخ صدوق، معاني الاخبار، ج 1، ص 81؛ بحارالانوار، ج 16، ص 148؛ عيون اخبارالرضا، ج 1، ص 315؛مکارم الاخلاق، ص 13.
16 . احمد بن حنبل، مسند، ج 2، ص 229.
17 . اصول کافي، ج 5، ص 567؛ وسائل الشيعه، ج7، ص 446.



نويسنده: سيد علي نقي مير حسيني







برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان