بسم الله
 
EN

بازدیدها: 574

منزلت زن در عصر نبوي-قسمت اول

  1392/3/14

پيشگامان ايمان

بعثت پيامبر(ص) فصلي نوين فراروي زنان ستمديده تاريخ گشود؛ فصلي که زنان و مردان به طور يکسان حق صعود به قله هاي کمال معنوي را پيدا کردند. در سيره نبوي شاهد تربيت زناني پاک و برجسته چون فاطمه(س) و خديجه(س) هستيم که نه تنها الگويي براي زنان عصر خود بلکه براي تمام زنان جهان قرار گرفتند. زنان عصر رسالت از همان ابتداي دعوت پيامبر حضور چشمگيري در اولين عرصه حضور يعني پذيرش اسلام داشتند. اسلام آوردن خديجه به عنوان اولين زن مسلمان[1] و شايد اولين فرد مسلمان[2] و نماز خواندن او همراه حضرت محمد(ص) و حضرت علي(ع)[3] گواه روشني بر اين مدعاست.
البته علاوه برحضرت خديجه که پشتوانه محکمي هم براي پيامبر(ص) بود، زنان بسيار ديگري نيز جزء اولين گروندگان به دين اسلام بودند؛ چون: زينب و رقيه دختران رسول خدا(ص)، فاطمه خواهر عمر، اسماء دختر ابوبکر، سميه مادر عمار، اسماء دختر سلامه تميمي، اسماء بنت عميس، اسماء دختر مجلل، فکيهه دختر يسار، رمله دختر ابوعوف و امينه دختر خلف بن اسعد[4] که علاوه بر اسلام آوردن، گاه زمينه مسلمان شدن برخي دشمنان سرسخت اسلام را نيز فراهم مي کردند. اين زنان با توجه به محيط خفقان آور مکه و جريان ضد ارزشي قريشيان، سختي هاي بسياري متحمل شدند، ولي از ايمان به رسالت الهي دست برنداشتند. از جمله زناني که در راه اسلام شکنجه هاي فراوان ديد، «سميه» مادر عمار ياسر است که عاقبت هم در زير شکنجه هاي ابوجهل به شهادت رسيد.[5] زنيره،[6] نهديه و دختر وي[7] کنيزان ديگري هستند که از جانب مولا هاي خود شکنجه هاي سختي را تحمل کردند. ام شريک يکي ديگر از بانواني است که از طرف خاندان بت پرست شوهرش مورد شکنجه قرار مي گرفت.[8] شکنجه هاي زنان مسلمان در صدر اسلام به حدي بود که پيامبر در مواردي اسباب آزادي آنان را فراهم مي کرد. وساطت پيامبر براي زني به اسم «حوا» که همسرش او را شکنجه مي کرد، نمونه اي از اين تلاش پيامبر است.[9] علاوه بر پيامبر، گاهي برخي از مسلمانان که از قدرت اقتصادي خوبي برخوردار بودند هم اقدام به خريد کنيزان مسلمان مي کردند.[10]

زنان در مدينة النبي(ص)

مواردي که بيان شد، نمونه هايي از حضور توأم با سختي هاي زنان مسلمان قبل از هجرت پيامبر(ص) بود، اما بعد از هجرت نيز موارد زيادي از اسلام آوردن آنان به چشم مي خورد. هر چند شرايط آنان در دوران بعد از هجرت تفاوت زيادي داشت، ولي در مدينه از همان ابتداي دعوت پيامبر(ص) شاهد مسلمان شدن زنان هستيم؛ به گونه اي که دو تن از شرکت کنندگان در بيعت عقبه دوم، زن بودند.[11] بعد از اين بيعت نيز زنان بسياري مسلمان شدند. زنان مدينه در هنگام ورود پيامبر(ص) به مدينه با خوشحالي تمام شعر مي خواندند و از پيامبر مي خواستند تا محله آنان را براي سکونت انتخاب کند.[12] پس از هجرت پيامبر و استقرار حکومت اسلامي در مدينه، زنان ديگري هم مسلمان شدند که غالباً از قبايل اطراف بودند؛ از جمله اين زنان، جويريه[13] و صفيه[14] بودند که با وجود جنگ پيامبر با قبايلشان، پذيراي اسلام شدند.
ماريه هم از زناني است که با اسلام خود به افتخار کنيزي پيامبر(ص) نايل شد.[15] پيامبر بعد از اسلام آوردن اين زنان، عطوفت خاصي به آنان داشتند؛ به گونه اي که با در نظر گرفتن موقعيت برخي زنان به آنان پيشنهاد ازدواج مي دادند تا نسبت به موقعيت قبلي خود احساس تنزلي نکنند. بعد از صلح حديبيه نيز آن حضرت عطوفت خاصي به زنان مهاجر نشان مي داد و پس از هجرت ام کلثوم و سبيعه به مدينه، از بازگرداندن آنان به مشرکان خودداري کرد و مفاد صلح حديبيه را تنها مربوط به مردان دانست.[16]
آزادي دختر حاتم طايي پس از فرار برادرش، عطوفت پيامبر(ص) پس از فتح مکه در مورد زناني که دستور قتلشان صادر شده بود[17] و پذيرش امان دادن زن عکرمه بن ابوجهل براي همسرش،[18] نمونه هاي ديگري از اين قبيل زنان است که بيانگر انقلابي عظيم در نگرش به زنان بود؛ انقلابي که با نفوذ در روح و جسم زنان، از آنان زناني صبور و مقاوم ساخت و براي حفظ اسلام، در مقابل همه حتي پدران خود ايستادند؛ مانند رفتار ام حبيبه با پدرش ابوسفيان (که پس از شکستن مواد صلح حديبيه براي تغيير نظر پيامبر(ص) نزد دخترش آمده بود) و اين نيز نمونه اي ديگر از تأثيرات شگرف اسلام بر روي زنان است.[19]

آموزش بانوان

يکي از موضوعات مهم و مرتبط با پذيرش اسلام زنان، آموزش زنان است؛ چرا که اسلام، آيين جديدي بود که مسلمانان هيچ آشنايي با آن نداشتند و اين مسئله لزوم آموزش به زنان را افزون مي کرد. بر اين اساس از همان ابتداي بعثت پيامبر(ص)، شاهد آموزش وضو و نماز به حضرت خديجه هستيم.[20] حضور آگاهانه زنان در هجرت و بيعت، همه بيانگر رسوخ تعاليم اسلامي در ميان زنان است. روند آموزش زنان در دوران مدينه هم چشمگير بود؛ به گونه اي که حضرت روزي را مخصوص آموزش زنان قرار داد.[21] علاوه بر اين، علاقه زنان به مسئله آموزش به حدي بود که گاه سؤالاتي را از پيامبر(ص) مي پرسيدند. پرسش اسماء دختر يزيد مبني بر نابرابري مردان و زنان در جهاد و پاسخ پيامبر(ص) به او نمونه اي از اين پرسش هاست.[22] همچنين داستان شأن نزول سوره مجادله، از ديگر موارد پرسش زنان است که منجر به نزول سوره اي از قرآن شد.[23] همچنين آن حضرت براي همسران و دختر خويش فاطمه نيز آموزش هايي داشت که نمونه هايي از آن در تاريخ نقل شده است.

خانواده در عصر نبوي(ص)

خانواده در عصر نبوي از اهميت فوق العاده اي برخوردار است؛ به گونه اي که در قرآن از خانواده با عنوان مايه آرامش ياد شده است[24] و احاديث نبوي فراواني نيز در باب اهميت خانواده به چشم مي خورد؛ از جمله اينکه حضرت در حديثي مي فرمايد: «راه رفتن تو به سوي مسجد و برگشتن تو به سوي اهل خانه ات، در اجر و ثواب مساوي اند».[25]
هر خانواده اي متشکل از زن و مرد و فرزندان است و هر يک از اين افراد در خانواده نقش هاي خاصي را بر عهده دارند. مهم ترين نقش زن در خانواده از ابتداي تولد، سه نقش دختري، همسري و مادري است. اين سه نقش در تعاليم اسلامي از اهميت فوق العاده اي برخوردارند و به عنوان اصلي ترين نقش هاي زندگي يک زن شناخته مي شوند. از آنجا که نقش دختري زير بناي ايفاي بهتر نقش همسري و مادري محسوب مي شود، ابتدا به بيان جايگاه دختر در زندگي خانوادگي عصر نبوي اشاره اي مي کنيم.
پيامبر اکرم(ص) براي بهبود وضعيت دختران در عصر خود تلاش گسترده اي را سامان داد؛ تلاشي که پشتوانه عظيمي چون قرآن کريم داشت. از همين رو، در تعاليم اسلامي عصر نبوي مي بينيم که پيامبر(ص) در کنار بازگو کردن آيات قرآن، به نکوهش دخترکشي و کراهتِ داشتن دختران مي پردازد: «از اينکه فرزندان شما دختر باشند، کراهت نداشته باشيد. به درستي که دختران مونس انسان اند و گران بها هستند».[26]
از اين نمونه احاديث در ميان احاديث نبوي فراوان به چشم مي خورد؛ احاديثي که در تجربه زندگي پيامبر(ص) صدق آنها آشکار مي شود. داستان برخورد پيامبر با مردي که از دختر زاييدن همسرش ناراحت شد، نمونه اي از اين صدق گفتار است.[27] علاوه بر اين، رسول اسلام(ص) براي بالا بردن جايگاه دختران تنها به بيان مساوات دختران با پسران اکتفا نمي کرد، بلکه در احاديثي دختران را بر پسران ترجيح مي داد[28] و از طرفي نيز ثواب دخترداري را منحصر در داشتن دختر نمي دانست و بزرگ کردن خواهر را همتاي دختر داري مي دانست.[29]



نويسنده:اعظم خاني






برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان