بسم الله
 
EN

بازدیدها: 628

نگاهي به موضوع زن و حق حضور در اجتماع با استناد به آيات و روايات-قسمت سوم(قسمت پاياني)

  1392/2/24
قسمت قبلي

زن و اختلاط در عرصه هاي اجتماع 


عده اي با اشاره به قسمتي از نامه 31 نهج البلاغه زن را از حضور در محيطهايي که ملازم اختلاط زن با مرد است ، منع مي کنند ، حضرت در اين قسمت نامه آورده اند : 
" وَ اکفُف عَلَيهِنَّ مِن اَبصارِهِنَّ بِحِجابِکَ اِيّاهُنَّ فَاِنَّ شِدَّه الحِجابِ اَبقي عَلَيهِنَّ وَ لَيسَ خُروجُهُنَّ مِن اِدخالِکَ عَلَيهِنَّ مَن لا يُوثَقُ بِهِ عَلَيهِنَّ وَ اِن استَطَعتَ اَن لايَعرِفنَ غَيرَکَ فَافعَل "
" تا مي تواني کاري کن که زن تو با مردان بيگانه معاشرت نداشته باشد و هيچ چيز بهتر از خانه ، زن را حفظ نمي کند . همان طور که بيرون رفتن آنان از خانه و معاشرت با مردان بيگانه در خارج خانه برايشان مضر و خطرناک است وارد کردن مرد بيگانه بر او در داخل خانه و اجازه معاشرت در داخل خانه نيز مضر و خطرناک است . اگر بتواني کاري کني که جز تو مرد ديگري را نشناسد ، چنين کن . " 
پاسخ : علماي اسلام اين جمله را به شکل يک توصيه اخلاقي تلقي کرده اند و علت اينکه فقها به چنين جمله هايي فتوا نداده اند ادلّه قطعي ديگر از آيات و روايات و سيره معصومين ( عليهم السلام ) بر خلاف مفاد ظاهر اين تعبيرات است و به اصطلاح ، ظاهر اين جمله ها " معرض عنه " اصحاب است لذا اين جمله ها ارزش اخلاقي دارند نه ارزش فقهي (1). 
اختلاط به طور کلي حرام نيست (2)انچه حرام است اختلاطي است که در آن فضا ، بيشتر به عنصر جنسيت توجه شود اما اختلاطي که در آن ، برخوردهاي زن و مرد برپايه انسانيت استوار باشد ، حرمت شرعي ندارد (3).
درباره اينکه اختلاط چه وقت ضرورت پيدا مي کند، بايد گفت اين مسأله نسبي است ، گاهي شرايط اجتماعي و گاهي ضرورتي ديني و يا سياسي سبب آن مي شود که بايد به دقت اين شرايط را بررسي کرد و از جدي بودن آن مطمئن شد ، چنانکه بزرگ ترين مظهر اختلاط ، اجتماع شکوهمند حج است(4) . 

لذا مي توان گفت که کار در زمينه تئاتر و سينما در اصل حرام نيست ولي گاهي به خاطر ضرورت هايي که کار در آن دو زمينه برزن تحميل مي کند ، حرام مي شود ؛ مانند اين که زن ناگزير شود حالت شهوت انگيزي به خود بگيرد يا با بدن مرد بيگانه تماس داشته باشد يا حرکاتي را انجام دهد که از نظر دين پذيرفته نيست که البته قابل ذکر است که اين گونه کارها بر مرد و زن ، هردو حرام است (5).
پس مانعي ندارد که زن و مرد در اماکن عمومي يا مکان هاي کار مشترک حضور داشته باشند اما در مورد خلوت کردن مرد و زن در يک مکان ، حکم شرعي وجود دارد و آن مکاني است که کسي نتواند به آن وارد شود يا آن ها را ببيند(6) . 

عدم وجوب برخي تکاليف بر زن 

زن به خاطر رقت قلب و عاطفه طبع که ناشي از احساسات رقيق انساني است و به دليل تفاوت هاي فيزيکي وجودش به ريحانه و گل تشبيه شده است ، چرا که قدرت و توان کارهاي سنگين را که نيازمند به توان بيشتر و استعداد نيرومندِ مردان است ، ندارد و در کشورهايي هم که به منظور رعايت مساوات ، زن به انجام اين قبيل کارها مجبور شده است ، ضايعات جبران ناپذيري براي زنان آن جامعه در پي داشته است (7).
" لا تُمَلِّک المرأه من أمرها ما جاوز نفسها فإنَّ المرأه ريحانه و ليست بقهرمانه "(8) 
" به زن ، بيش از حد توان و قدرت او تحميل مکن ، زيرا زن شاخه گلي است و قهرمان نيست که بتواند عهده دار کارهاي سخت و سنگين گردد. " 
لذا زن از آن جهت که ريحانه است و " ليست بقهرمانه " وجوب نسبت به بعضي از کارهاي دشوار از او برداشته شده ، البته در حد رخصت ، نه عزيمت و بديهي است که بين رخصت و عزيمت فرق است . عزيمت يعني اگر نهي بر چيزي وارد شد کسي حق انجام آن را ندارد و اگر امر بر چيزي وارد شد ، چاره اي جز انجام آن نيست اما رخصت آن است که از عملي وجوب برداشته شده ، بدون اينکه تحريم شده باشد(9) .

چنان که در بحار الانوار ، ج 77 ، ص 216 ، آمده است که حضرت علي ( عليه السلام ) به فرزند خود امام حسن ( عليه السلام ) سفارش کرده اند : 
" لا تملک المرأه من الامرما جاوز نفسها فإن ذلک انعم لحالها و إرخي لبالها و أدوم لجمالها "(10) 
" کاري که از عهده و توان زن خارج است بر او تحميل مکن زيرا اين عدم تحميل براي سلامت زن و طراوت و زيبايي او نافع تر و مفيدتر خواهد بود . "
بعضي محروميت زن از بعضي از وظايف مرد را سبب محروميت زن از فضائل مرد مي دانند ؛ در پاسخ بايد گفت که آن چنان که براي مرد کارهاي مشخص و ثواب معين است ، براي زن نيز کارها و ثواب هاي مشخص است . 
اسماء بنت يزيد انصاريه ، يکي از زنان انصار ، به حضور پيامبر ( صلوات الله و سلامه عليه ) رسيد و عرض کرد : 
و انّا معشر النّساء محصورات مقصورات قواعد بيوتکم و مقضي شهواتکم و حاملات أولادکم 
ما زنها خانه نشين و محصور و حامل فرزندان شما مردان هستيم .
و انّکم معاشر الرّجال فضّلتم علينا بالجمع و الجماعات و عياده المرضي و شهود الجنائز و الحجّ بعد الحجّ و أفضل من ذلک الجهاد في سبيل الله 
و شما مردها بر ما فضيلت داريد ، براي اينکه در نماز جمعه و جماعت ، در عيادت بيمار ، درتشييع جنازه شرکت مي کنيد ، شما مکرر مي توانيد به حج برويد و بالاتر از همه ، جهاد في سبيل الله وظيفه شماست و ما محروميم . 
و انّ احدکم اذا خرج حاجّاً أو معتمراً أو مجاهداً حفظنا لکم أموالکم و غزلنا أثوابکم و ربّينا لکم أولادکم 
شما اگر به عنوان حج يا جهاد حرکت کنيد ما بايد در خانه ها بنشينيم و اموالتان را حفظ کنيم ، لباسهايتان را ببافيم ، فرزندان شما را تربيت کنيم 
فما نشارککم في هذا الأجر و الخير 
ما زنها با شما مردها در هيچ يک از فضيلت ها ، شريک نيستيم . 
حضرت رسول ( صلي الله عليه و آله وسلم ) با تمام صورت رو به اصحاب کردند و فرمودند : 
" هل سمعتم مسأله امراه قط أحسن من مسألتها في أمر دينها من هذه "
" شما تا کنون زني به اين فضيلت ديده ايد که در مسائل ديني اينچنين سؤال کند ؟ " 
معلوم مي شود شنيدن صداي زن در اين گونه از مسائل ديني براي معصوم هم رواست و زن مي تواند در مجامع عمومي درباره مسائل ديني سخن بگويد و مردها هم مي توانند سخن زن را درباره مسائل ديني بشنوند .
پيامبر رو به اين زن کردند و فرمودند : 
" فقال افهمي أيّتها المرأه و اعلمي من خلفک من النّساء انّ حُسن تبعّل المرأه لزوجها و طلبها
مرضاته و اتّباعها موافقته يعدل ذلک کلّه فانصرفت و هي تهلل حتّي وصلت الي نساء قومها "
" اي زن برگرد به همه زنايي که تو نماينده آنهايي ، چه در مشرق و چه در مغرب ، اعلام کن که مسؤوليت تربيت خانواده و تشکيل خانه ، شوهرداري ، حسن تبعّل که چشم شوهر در بيرون به گناه گشوده نشود و گوشش در بيرون به گناه و آهنگ باطل باز نشود ، نيک شوهرداري کردن و خانواده را حفظ کردن و ارکان خانه را به دوش کشيدن ، حفظ اولاد و اموال و تأمين آبرو ، معادل همه آن فضائل است که برشماردي . "(11) 
(10) مهدي مهريزي ، زن در سخن و سيره امام علي ( عليه السلام )، ص 262

زن و جلب رضايت مرد براي حضور در اجتماع 

زن حق دارد از ساعت هاي فراغت خود براي کار در بيرون از خانه ، استفاده کند ، چنان که مرد نيز اين حق را دارد (12). اما زن نمي تواند در بيرون کاري انجام دهد که حق ويژه مرد که هنگام عقد ازدواج به او داده است را محدود کند(13) .

زن براي آنکه ميان زندگي خصوصي زناشويي و مسؤوليت اجتماعي خويش سازگاري پديد آورد ، نخست بايد بر شوهرش بر سر تقسيم وقت خود ميان حقوق شوهر و حقوقي که جامعه بر او دارد ، به توافق برسد ولي اگر روابط همسري از اين گونه تفاهم خالي باشد ، زن بايد در کشف نقاط ضعف همسر و نيازها و عواطف و حالات او بکوشد و با زيرکي آن ضعف ها را جبران کند و آن ها را براي پذيرش فعاليت اجتماعي خويش از سوي شوهر ، به کار گيرد ؛ جبران نيازها و عواطف مرد ، معمولاً او را وادار مي سازد تا آزادي بيشتري به همسرش بدهد و به او اجازه دهد که بيرون از روابط خانوادگي به فعاليت بپردازد ؛ ولي اگر شوهر موضع زورگويانه اي دارد ، در اين صورت گفت و گو سودمند نيست و حتي کوشش براي چيره شدن بر ضعف ها سودي ندارد(14) . 
لذا زن بايد بکوشد تا نياز خود به حضور و فعاليت در اجتماع را به مرد بفهماند و نشان دهد که قادر به تحمل چارچوب روابط زناشويي ، آنگونه که همسرش تحميل مي کند ، نيست . در عين حال به لزوم شکيبايي زن براي يافتن راه حل و حفظ استواري روابط زناشويي بر پايه دوستي و مهرباني تأکيد شده است(15) . 
قابل ذکر است که حبس زن توسط مرد با قاعده " معاشرت به معروف " که از ديدگاه قرآن بايد بر زندگي زناشويي حاکم باشد ، سازگار نيست (16) و از دوستي و مهرباني به دور است . 

زن و نقش مادري


انسان بي عقده و انسان صحيح و سالم در دامن خود پروراندن ، بزرگترين و با ارزشترين کار زن است که با کار علمي و با کار عملي هم منافاتي ندارد و محبوبترين کار هم براي زنان ، همين است(17) . 
بنابراين انسان بودن زن ، مهمترين جنبه شخصيت زن است که مجسم کننده چيزي است که خدا در وجود او گذاشته است (18)و زنان نبايد به خاطر ارزش هاي مادي ، مقام والا و منيع مادري را به دست نسيان بسپارند و آن را کمتر از سِمَت هاي ديگر وانمود کنند (19).

-------------
(1) استاد شهيد مرتضي مطهري ، مسأله حجاب ، صص 215و216
(2) علامه سيد محمد حسين فضل ا... ، دنياي زن ، ص86
(3) علامه سيد محمد حسين فضل ا... ، نقش و جايگاه زن در حقوق اسلامي ، ص66
(4) علامه سيد محمد حسين فضل ا... ، دنياي زن ، صص187و188 
(5) علامه سيد محمد حسين فضل ا... ، دنياي زن ، ص90
(6) همان ، ص 187
(7) و (8) مهدي مهريزي ، زن در سخن و سيره امام علي ( عليه السلام )، ص 261
(9) آيت الله عبدالله جوادي آملي ، زن در آينه جلال و جمال ، ص382 
(10) آيت الله عبدالله جوادي آملي ، زن در آينه جلال و جمال ، صص414-416 
(11) علامه سيد محمد حسين فضل ا... ، دنياي زن ، ص98 
(12) همان، ص 95
(13) همان، ص 96
(14) همان، ص 97
(15) همان، ص 111
(16) همان ، ص 98
(17) مجموعه سخنرانيهاي مقام معظم رهبري درباره زن ، زن ريحانه آفرينش ، ص 121
(18) علامه سيد محمد حسين فضل ا... ، دنياي زن ، صص 76و77
(19) آيت الله عبدالله جوادي آملي ، زن در آينه جلال و جمال ، صص





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان