بسم الله
 
EN

بازدیدها: 693

عريضه‌نويسان، وکلاي در سايه

  1392/2/22
وقتي توان پرداخت هزينه‌هاي سنگين حق‌الوکاله را نداشته باشي و بخواهي با چند هزار تومان ناقابل سر و ته شکوائيه را هم بياري، چاره جز مراجعه به عريضه‌نويسان را نداري؛ غافل از اينکه سخت است به نتيجه دلخواه رسيدن از راه عريضه‌نويسي...
 
سال‌هاست که ديگر از  پياده روهاي منتهي به دادگاه ها و دادسراها صداي ماشين هاي تايپ عريضه نويساني که تند و تند دادخواست هاي مراجعه کنندگان را تنظيم مي کردند به گوش نمي رسد و اين ماشين ها جاي خود را به خودکارهاي رنگارنگ عريضه نويساني داده است که در آينده اي نه چندان دور بايد خودکار و کاغذ و کتاب قانون شان را کنار بگذارند تا مردم به وسيله عريضه نويسان سايبري دادخواست و لوايح خود را تنظيم کنند.
شهرونداني که براي پيگيري پرونده‌هاي خود به محاکم و مراجع قضايي مراجعه مي‌کنند، افرادي را در پياده‌روهاي اطراف اين مجتمع‌ها مشاهده مي‌کنند که در حال تنظيم دادخواست، لايحه يا شکواييه‌هاي متعدد در کاغذهايي سفيد هستند تا آنها را براي رسيدن به حقوق‌شان راهنمايي کنند؛ اين افراد، «عريضه‌نويس» هستند.«عريضه‌نويسان» از سال‌هاي دور و در حرکتي تقريبا موازي با جامعه وکلا، خواسته‌هاي مردم را از شکل محاوره‌اي به نگارشي حقوقي تبديل کرده و از اين راه امرارمعاش مي‌‌کنند.
براي بررسي مشکلات مرتبط با عريضه‌نويسي و عريضه‌نويسان با تعدادي از عريضه‌نويساني که اطراف برخي مجتمع‌هاي قضايي مشغول به فعاليت بودند به گفت‌وگو نشستيم که در ذيل آن را مي‌خوانيد.
 

ورود به دانشگاه با تجربه 10 ساله در عريضه‌نويسي

مجتبي که کنار خياباني نشسته و تعدادي از کتاب‌هاي حقوقي را روي زمين پهن کرده، از تجربه و سابقه 10 ساله خود در اين حرفه صحبت مي‌کند و درباره نحوه ورود به شغل عريضه‌نويسي مي‌گويد: 10 سال قبل فشار بيکاري مرا به اين کار سوق داد و آرام آرام بدون اينکه سابقه‌اي در اين زمينه داشته باشم، جايي ميان عريضه‌نويسان براي خود باز کردم و الان به يکي از مطمئن‌ترين عريضه‌نويسان در اين محل تبديل شده‌ام.
معلوم نيست مجتبي از چه‌چيز يا چه‌کسي ترس و واهمه دارد که بايد براي هر سوال به او اطمينان داد که مشکلي برايش پيش نمي‌آيد؛ او حتي براي اينکه بگويد براي هر دادخواستي که تنظيم مي‌کند چه ميزان دستمزد مي‌گيرد، واهمه داشت و فکر مي‌کرد من براي تحقيقات از سوي نهادي خاص آمده‌ام،‌ اما سرانجام بعد از اطميناني که حاصل کرد اينگونه گفت که براي ما فرقي نمي‌کند که دادخواست يا لايحه تنظيمي مربوط به چه موضوعي است؛ خواه حقوقي باشد خواه کيفري؛ نفقه و مهريه باشد يا عدم تمکين و طلاق.
آن‌طور که مجتبي گفت هر لايحه يا شکوائيه تنظيمي حدود 3 هزار تومان آب مي‌خورد ولي اين در شرايطي است که لايحه از يک يا دو صفحه تجاوز نکند و اگر بيشتر شود نرخ دستمزد هم تصاعدي افزايش مي‌يابد.
مجتبي که در اين 10 سال با بخشي از مسائل حقوقي تا حدودي به شکل تجربي آشنايي پيدا کرده، چندوقتي است عزم خود را براي تحصيل در رشته حقوق جزم کرده و الان دو ترم را هم با موفقيت پشت سر گذاشته است.
وقتي از او درباره خصومت ديرينه وکلا و عريضه‌نويسان و اينکه برخي از وکلا، مدعي هستند عريضه‌نويسان باعث گمراهي مردم و در نهايت اطاله‌ دادرسي مي‌شوند، بازهم از پاسخ‌گويي صريح طفره مي‌رود و مي‌گويد: وکلا کار خودشان را انجام مي‌دهند و ماهم کار خودمان را‌ اما تاکنون پيش نيامده کسي بعد از اينکه برايش متني را تنظيم کردم، از من شکايت کند.
وي با بيان اينکه بعضا مشتري‌ها از من تشکر مي‌کنند گفت: دليل آن هم اين است که کارم را بلد هستم و اگر هم جايي دانش کافي را نداشته باشم، به کتاب‌هاي قانوني که همراه دارم، مراجعه و از آنها استفاده مي‌کنم.

کلاهبرداري از مردم در سايه آزادي عمل عريضه‌نويسان و نبود نظارت کافي

عدم نظارت بر عملکرد عريضه‌نويسان يکي از دلايل بروز مشکلاتي مانند کلاهبرداري، اخذ وجوه بالا به بهانه تنظيم عريضه مفصل، بروز اشتباه در تنظيم عريضه و در نهايت خارج شدن موضوع از مسير اصلي و اطاله دادرسي است.
حضور عريضه‌نويسان در اطراف مجتمع‌هاي قضايي در حالي است که معمولا اين مجتمع‌ها بخشي از ساختمان خود را به حضور عريضه‌نويسان اختصاص مي‌دهند و با شرايطي خاص آنها را مشغول به کار مي‌کنند اما همچنان هم عده‌اي نسبتا زياد از عريضه‌نويسان در خيابان مشغول به کار هستند و هم عده‌اي از مراجعه‌کنندگان، عريضه خود را تحويل عريضه‌نويسان خياباني مي‌دهند به جاي اينکه براي اطمينان خاطر و تضمين لوايح خود از نظر اعتبار حقوقي به عريضه‌نويسان داخل مجتمع‌ها مراجعه کنند.
مجتبي در پاسخ به اين سوال که چرا شما تلاش نمي‌کنيد براي بالا بردن اعتبار کار خود و امنيت بيشتر، در واحد عريضه‌نويسي مجتمع قضايي مشغول به کار شويد، مي‌گويد: براي فعاليت در بخش عريضه‌نويسي داخل مجتمع قضايي بايد آنجا را اجاره و ماهانه مبلغي را پرداخت کنيم اما وقتي در خيابان کار مي‌کنيم نهايتا  مبلغي را به  مأموران سدمعبر شهرداري پرداخت مي کنيم.
او از توضيح بيشتر درباره اينکه مأموران شهرداري به چه عنوان  از شما پول مي‌گيرند خودداري کرد و گفت: ابتدا بايد با مغازه‌اي که مقابل آن بساط پهن مي ‌کنيم، به توافق برسيم و ماهانه مبلغي به صاحب مغازه پرداخت کنيم؛ در کنار آن بعضا مأموران مقابله با سد معبر شهرداري، از ما جريمه مي‌گيرند.
طهماسب، عريضه‌نويس ديگري است که به گفته خودش، بيش از 20 سال است که مشغول به اين کار است و به نوعي براي خودش اسم و رسمي دست‌وپا کرده و حتي مشتريان ثابت دارد.
عريضه نويسان برخلاف تصور عمومي، صرفا مشغول تهيه و تنظيم لوايح حقوقي  و شکواييه نيستند و بعضا پيش مي آيد که درخواست هاي مردمي خطاب به مسئولان مانند تقاضاي شغل، وام، تهيه مسکن و تسريع در اينگونه امور را هم تنظيم کنند.
هنوز مشغول صحبت با طهماسب نشدم که خانم مسني که به گفته طهماسب از مشتريان قديمي و ثابتش است به او مراجعه مي‌کند و از مي‌خواهد خطاب به شهردار تهران و کميته امداد، عريضه‌اي برايش بنويسد.
طهماسب هم گفته‌هاي اين زن را که از نداشتن سرپرست و درآمد و مستمري به ستوه آمده بود خطاب به شهردار تهران و همچنين مسئولان کميته امداد مي‌نويسد و به نقل از زن مسن،‌ از آنها مي‌خواهد به دليل اينکه توانايي بازپرداخت اقساط وام را هم ندارد، وامي بلاعوض به او بدهند تا بتواند خانه 8 متري خود را عوض کند و دختران دم‌بختش را از آن قفس نجات دهد.
زن مسن که اشک و بغض و حياي از بازگو کردن مشکلات با کلماتش عجين شده، مقداري به ذهن خود فشار آورد تا آدرس محل زندگي خود را به ياد بياورد و بعد از آن طهماسب هم به خاطر اينکه زن مسن مشتري دائمش است، پول کمتري از او گرفت و راهي‌اش کرد. 

عريضه بدون نرخ مصوب؛ قيمت گذاري با توافق طرفين

چيزي که بين عريضه‌نويسان به وضوح به چشم مي‌خورد، تعيين دلخواه نرخ است و هرکس هر نرخي که مورد پسند خودش باشد، ارائه مي‌کند هرچند نرخ‌ها تفاوت چشمگير ندارد و بين 2 هزار تومان تا 6 هزار تومان متغير است؛ اکثر عريضه‌نويسان هم معمولا نرخ را به صورت توافقي با طرف خود تعيين مي‌کنند.
 

نظر عريضه نويسان درباره الکترونيکي کردن ثبت دادخواست

از طهماسب درباره طرح قوه‌قضاييه براي الکترونيکي کردن ثبت عريضه مي‌پرسم و نظرش را در اين‌زمينه جويا مي‌شوم؛ تعجبش به من نشان مي‌دهد که هنوز اين خبر بين عريضه‌نويسان پخش نشده و آنها اطلاعي از اين طرح ندارند. طهماسب با اين توجيه که هنوز اطلاعات حقوقي مردم آنقدر بالا نرفته که بتوانند خودشان دادخواستشان را آن هم در اينترنت ثبت کنند، اجراي اين طرح را غيرممکن مي‌داند. هرچند مشخص است که بيشتر آرزو مي‌کند اين طرح اجرايي نشود تا منبع درآمدش را از دست ندهد.
طهماسب که به گفته خودش معمولا روزي 5 عريضه مي‌نويسد و ماهانه حدود 300 هزار تومان درآمد دارد، درباره مشکلاتي که براي شغلش به وجود مي‌آيد گفت: به خاطر کلاهبرداري‌هاي برخي عريضه‌نويسان معمولا تنش‌هايي بين ما و نيروهاي حفاظت و انتظامي دادگستري به وجود مي‌آيد. متأسفانه عده‌اي براي کلاهبرداري از مردم به اين کار روي مي‌آورند و در نهايت باعث بروز مشکلات متعدد براي امثال من مي‌شوند که حدود 25 سال بدون تخلف در اين حوزه کار کرده‌ام. در مقابل  هستند افرادي که با کلاهبرداري از مردم و جابجا شدن مداوم، در ماه درآمدهاي ميليوني دارند.
عدم تسلط کافي بيشتر عريضه نويسان به جزئيات مسائل حقوقي زمينه ساز بروز مشکلاتي مانند فهم نادرست از خواسته اصلي طرف مقابل، تنظيم متن لايحه يا شکوائيه برخلاف خواسته طرف مقابل، سردرگمي مردم در مجتمع هاي قضايي، ظهور اين مشکلات مدتي پس از تنظيم لايحه يا دادخواست و در نهايت به در دردسر انداختن مسئول قضايي و اطاله دادرسي مي شود. بعضا حتي ديده شده که عريضه نويسان به دليل برداشت اشتباه از خواسته شهروندان، متني مغاير با خواسته آنها تنظيم مي کنند و براساس مواد قانوني که هيچ ارتباطي با نوع خواسته شان ندارد، آنها را روانه مجتمع هاي قضايي مي کنند و موجبات سردرگمي آنها را مهيا مي سازند.
از طهماسب درباره ادعاي برخي وکلا مبني بر اينکه عريضه‌نويسان موجب اطاله دادرسي و گمراهي مردم در پيگيري پرونده‌ها مي‌شوند گفت: اين ادعا را هم قبول دارم هم قبول ندارم؛ قبول دارم به اين دليل که متأسفانه عده‌اي کم‌سواد و بي‌سواد که از روي بيکاري به اين شغل روي آورده‌اند، عريضه‌هاي واهي و مملو از غلط براي مردم مي‌نويسند و مردم را به دردسر مي‌اندازند.
و اين ادعا را قبول ندارم به اين دليل که افرادي مثل من، به قدري به کار خود مطمئن هستيم که نه‌تنها مرتب جاي خود را تغيير نمي‌دهيم بلکه براي دفعات بعد يا حل مشکلات احتمالي در عريضه خود، به مشتريان شماره تلفن مي‌دهيم تا با هم در تماس باشيم.  
ادعاهايي همچون ارتباط با فلان قاضي معروف، داشتن تحصيلات بالا و روي آوردن به اين کار از روي ناچاري و بيکاري، ارائه شماره تماس هاي واهي و به سرانجام رساندن پرونده هاي سنگين از سوي برخي عريضه نويسان، افرادي که حداقل براي اولين بار است که به سراغ عريضه نويس رفته اند را وسوسه مي کند تا با پرداخت هزينه بيشتري، پيروزي خود در دعواي حقوقي را تضمين کند.
اينجا شرايط کلاهبرداري به شدت فراهم است؛ مردم به خاطر اينکه هزينه حق‌الوکاله بالاست و برخي وکلا آنگونه که بايد مشکلات  موکلان خود را به خوبي حل نمي‌کنند، به ناچار روي به عريضه‌نويسان مي‌آورند و کافي است من ادعا کنم که با فلان قاضي آشنا هستم، آن‌وقت است که هرچه پول بخواهم به من پرداخت مي‌کنند؛ اما من اينگونه رفتار نمي‌کنم و به مراجعه‌کنندگان نسبت به برخي عريضه‌نويسان که چنين ادعاهايي مي‌کنند هشدار مي‌دهم ولي گويا مردم گوششان بدهکار نيست و وقتي مورد کلاهبرداري قرار گرفتند يا پول هنگفتي پرداخت کردند، مي‌فهمند چه اشتباهي کرده‌اند.
او درباره اينکه يک وکيل در قبال تنظيم متني مشابه متن يک عريضه‌نويسي چه مبلغي مطالبه مي‌کند گفت: معمولا يک وکيل براي چنين متني، بين 100 تا 200 هزار تومان مطالبه مي‌کند؛ اما بايد گفت که يک وکيل بايد بهتر بنويسد و مواد قانوني را هم بهتر پياده کند در حالي که ما عريضه‌نويسان غير از چند ماده قانوني مشخص، سراغ ساير مواد قانوني نمي‌رويم.
 

يادگار شهردار اسبق تهران که ماندگار نشد

طهماسب در توضيح اينکه چرا مانند معدود عريضه‌نويسان تلاش نکرده وارد واحد عريضه‌نويسي زيرنظر مجتمع قضايي شود گفت: زماني که کرباسچي شهردار تهران بود، با هزينه شهرداري اتاقي در محوطه دادگاه تجديدنظر براي عريضه‌نويسان به همراه تجهيزات راه‌اندازي شد؛ بعد از آزموني که از سوي حفاظت برگزار شد به همراه 14 نفر ديگر در اين مکان مشغول به کار شديم اما بعد از 8 سال آنجا را براي تأسيس آشپزخانه و رستوران مجتمع، گودبرداري کرده و به ما گفتند مي‌توانيد کنار ديوار مجتمع ادامه فعاليت داده ولي بايد اجاره هم پرداخت کنيد. اما من  با اين موضوع مخالفت کرده و از آن زمان تاکنون در خيابان مشغول به کار هستم.
 

عريضه‌نويسان مجتمع‌هاي قضايي چگونه انتخاب مي شوند؟

وقتي درباره نحوه فعاليت عريضه‌نويسان در داخل مجتمع قضايي پرس‌وجو کردم، متوجه شدم قراردادهاي مسئول تصدي اين واحد يک ساله منعقد مي‌شود و مراسم واگذاري تصدي بعد از انجام مزايده برگزار مي‌شود.
آنگاه اين فرد که معمولا تحصيلات حقوقي دارد، بايد از سوي حفاظت و اطلاعات دادگستري، تأييد صلاحيت شود و بعد از آن است که مي‌تواند عده‌اي عريضه‌نويس را به خدمت گرفته و در سايه آرامش و امنيت مجتمع قضايي  به کار خود مشغول شوند؛ البته بايد اين نکته را هم مورد توجه قرار داد که تمام عريضه‌نويساني که توسط اين متصدي به مجتمع قضايي معرفي مي‌شوند نيز بايد توسط حفاظت و اطلاعات مجموعه  تأييد صلاحيت شوند.
 

چرا برخي از مردم از يک سوراخ دوبار گزيده مي شوند؟

متأسفانه با وجود هشدارهاي متعدد رسانه ها و مسئولان نسبت به فعاليت کلاهبرداران در حوزه هاي مختلف برخي از مردم همچنان علاقه دارند که خودشان راه را انتخاب کنند و هيچ توجهي به هشدارها نمي کنند و عاقبت هم وقتي متوجه اشتباهشان مي شوند که کار از کار گذشته است و يا وقت زيادي را از دست داده اند يا پول و سرمايه شان را.
در همين زمينه با يکي از مسئولان يکي از مجتمع‌هاي قضايي صحبت‌ مي‌کردم که به سوءاستفاده برخي عريضه‌نويسان از ناآگاهي حقوقي مردم اشاره کرد و گفت: معمولا افرادي در دام اين کلاهبرداران گرفتار مي‌شوند که در کنار دانش حقوقي پايين، در سطح درآمدي پاييني‌ هم برخوردار بوده و بالاجبار به اين افراد مراجعه مي‌کنند اما همين که با وعده‌هاي دروغين اين شيادان روبه‌رو مي‌شوند، حاضر هستند به هر شکلي که  هست پولي را تهيه کرده تا مشکلات‌شان زودتر برطرف شود.
 

کلاهبرداري يک کارتن‌خواب از مردم با ادعاي تخصص در عريضه‌نويسي

وي با بيان اينکه بعد از پرداخت پول است که اين افراد متوجه مي‌شوند چه کلاهي به سرشان رفته، نمونه‌اي از اين کلاهبرداري را بيان کرد و گفت: مرد ميانسالي که براي بازپس گرفتن جهيزيه دخترش از خانواده داماد فوت‌کرده‌اش به يک عريضه‌نويس مراجعه کرده بود، به خيال اينکه اين عريضه‌نويس در دادگاه خانواده آشنايان فراواني دارد و با بسياري از قضات ارتباط دارد، مبلغ هنگفتي به عريضه‌نويس داد و مشکلش هم حل نشد.
اين فرد ادامه داد: مرد ميانسال هم بعد از اينکه متوجه کلاهبرداري شد، اعلام شکايت کرد اما نه شماره تماسي از او داشت و نه محل سکونتش را مي‌شناخت؛ اين موضوع گذشت تا چند مورد مشابه رخ داد و مسئولان موفق به دستگيري اين عريضه نويس‌شدند و وقتي تحقيقات لازم درباره او صورت گرفت، مشخص شد اين عريضه‌نويس يک کارتن‌خواب بوده که از ابتدايي‌ترين مسائل حقوقي  هم بي‌اطلاع است.
وي گفت: مردم نبايد به وعده‌هاي وسوسه‌انگيز اين افراد توجه کرده و به اميد اينکه مي‌توانند از اين طريق رأي قاضي را تغيير دهند يا به نفع خودشان رأي بگيرند، پول‌هاي گزاف به اين افراد پرداخت کنند زيرا تنها راه تغيير حکم اين است که يا در مرحله تجديدنظر حکم نقض شود يا اينکه قاضي شخصا اقرار کند که رأيي که صادر شده، مستند، مستدل و قانوني نبوده است. اما متأسفانه همچنان شاهد اين  هستيم که برخي از مردم به هشدارها توجه نکرده و بعضا اسير دام‌ اين کلاهبرداران مي‌شوند. 

خداحافظي با عريضه‌نويسي سنتي

به هر حال توسعه  خدمات الکترونيک قضايي شايد منجر به حذف يا محدوديت فيزيکي عريضه‌نويسي شود و گلايه عريضه‌نويسان را به دنبال داشته باشد، اما مي‌تواند نويدبخش پايان برخي از معضلات قضايي مخصوصا کلاهبرداري‌ها، ارتباطات خارج از عرف و کارچاق‌کني، اطاله دادرسي ناشي از عدم طرح دقيق موضوع شود که  مردم ناآگاه در زمينه حقوقي را رنج مي‌دهد؛ هرچند در ابتداي اجراي اين طرح که به گفته دکتر شهرياري رئيس مرکز آمار و انفورماتيک قوه‌قضاييه فعلا در حوزه شکواييه چک صورت مي‌گيرد، خواه ناخواه مشکلاتي به وجود خواهد آمد که نيازمند آموزش گسترده شهروندان چه در اين زمينه و چه در زمينه‌هاي مختلف است تا شاهد کاهش آسيب‌ها باشيم.
يکي از راه‌ها در کاهش اثرات منفي اينگونه  طرح‌ها اين است که قبل از اجراي آنها، کارشناسان قضايي در مجتمع‌هاي قضايي، اقدام به آموزش مردم کنند تا هنگام اجراي عملي طرح‌ها هم مردم از اطلاعات ابتدايي برخوردار باشند و هم تنها نياز به  برطرف کردن نواقص باشد.
آخرين خبر درباره عريضه‌نويسي: دکتر حميد شهرياري رئيس مرکز آمار و انفورماتيک قوه‌قضاييه با اعلام اينکه براساس طرحي عريضه‌نويسي به صورت اينترنتي انجام مي‌شود گفت در دفاتر پيشخوان قضايي و همچنين در سايت عدل ايران امکاني فراهم شده که افراد مي توانند بر اساس اطلاعات داده شده، عريضه آماده دريافت کنند. البته اين طرح اکنون فقط در مورد چک قابل دسترسي است و براي ساير خدمات بزودي اطلاعات در سايت بارگذاري مي‌شود.
با اين خبر بايد منتظر ماند و ديد عريضه‌نويسان بعد از اينترنتي شدن عريضه‌نويسي، بساط خود را از پياده‌روهاي منتهي به مجتمع‌هاي قضايي جمع مي‌کنند يا باز هم با روشي جديد به سراغ مردم مي‌روند.



نويسنده:ابوتراب فرخي- بخش اجتماعي خبرگزاري تسنيم





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان