بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,186

مسئوليت متصدي حمل و نقل دريايي-قسمت دوم(قسمت پاياني)

  1391/12/20
قسمت قبلي


گفتار دوم – فرض مسئوليت


" متصدي حمل و نقل عام"، کسي است که متعهد مي‌باشد در برابر اخذ اجرت، هرگونه تقاضاي حمل و نقل را پاسخگو باشد بدون اينکه بين آنها تفاوت قائل شود، اما "متصدي حمل و نقل خاص"، کسي است که بر اساس قرارداد خاص و جداگانه حمل و نقل را بر عهده مي‌‌گيرد، بدون اينکه کمترين تعهدي نسبت به قبول حمل و نقل داشته باشد.

مسئوليت متصدي حمل و نقل عام بر " خطاي تقصيري مفروض" مبتني است، اما مسئوليت متصدي حمل و نقل خاص بر "خطاي تقصيري لازم‌الاثبات" استوار مي‌باشد.

نتيجه اينکه خواهان ممکن است وقوع خسارت را اثبات نمايد و يا "دليل ظاهري" مبني بر وقوع خسارت به دست دهد. در اين صورت با وقوع خسارت قطعي و يا خسارت فرضي، خواهان، نسبت به اثبات دو رکن ديگر مسئوليت، يعني "نقض تعهد" و "رابطه سببيت بين نقض تعهد و خسارت" معاف مي‌باشد. به عبارت ديگر در اين صورت، مسئوليت متصدي حمل "مفروض" مي‌باشد.

بند نخست – نوع تعهد ايمني در مسئوليت متصدي حمل و نقل


براي اثبات عدم اجراي تعهد، بايد مفاد و دامنه تعهدات قراردادي را روشن ساخت. مهمترين تقسيم بندي که راجع به مفاد و دامنه تعهدات صورت گرفته است، تقسيم تعهدات به "تعهد به نتيجه" و "تعهد به وسيله" مي‌باشد. در تعهد به وسيله، متعهد مي‌بايست تمام کوشش و تلاش خود را براي رسيدن به نتيجه مطلوب به کار گيرد. در اين فرض او بايد مانند انساني متعارف در شرايط ويژه خود رفتار نمايد. از اين رو، متعهد له براي اثبات عدم اجراي قرارداد مي‌بايست ثابت کند که متعهد، منش متعارف نداشته است و در تمهيد و به کارگيري وسيله معهود کوتاهي کرده و به عبارت ديگر، مرتکب تقصير شده است. که البته بايد توجه داشت که درجه تقصيري که مسئوليت متعهد را برمي‌انگيزد، در همه موارد، يکسان نمي‌باشد و کاملا بستگي به مفاد تعهد و توافق طرفين دارد.

و اما در تعهد به نتيجه، در مواردي که، احتمال رسيدن به نتيجه مطلوب، فراوان است، به طور معمول متعهد حصول نتيجه را بر عهده مي‌گيرد و تمهيد وسايل براي اجراي تعهد، مقدمه التزام مي‌باشد. براي اثبات نقض اين نوع از تعهد، کافي است که احراز شود، نتيجه مورد نظر حاصل نشده است. البته اثبات اين امر که حادثه ناگهاني و خارجي مانع از اجراي عقد شده است، متعهد را از مسئوليت معاف مي‌نمايد. همچنين ممکن است متعهد، حصول نتيجه را تضمين کرده باشد که در اين صورت اثبات هيچ حادثه او را از مسئوليت نمي‌رهاند.(مسئوليت مطلق)

"تعهد ايمني" نيز در زمره تعهدات متصدي حمل گنجانده شده، همچنين ملاحظه شد که اين تعهد در زمينه حمل و نقل اشياء ممکن است تعهدي به نتيجه يا تعهدي به وسيله باشد.

مسئوليت متصدي حمل نيز در واقع وابسته به چگونگي تعهدي است که پذيرفته و يا قانونگذار در مقام تفسير اراده طرفين و يا به طور امري، بر او بار کرده است. پس با توجه به اينکه "تعهد ايمني" را تعهدي به نتيجه بدانيم يا تعهدي به وسيله، تحليل مسئله متفاوت خواهد بود.

الف ـ تعهد ايمني تعهد به وسيله باشد


در اين صورت، متصدي حمل و نقل تعهد مي‌کند که مواظبت‌هاي متعارف را در حفظ کالا، معمول دارد. بدين معني که وسايلي را که در عرف حمل و نقل براي حفظ سلامت و ايمني کالا، ضرورت دارد فراهم آورد و تمام صلاحيتهاي خود را در اين زمينه به کار گيرد در چنين صورتي، متصدي وقتي مسئوليت دارد که ثابت شود زياني که به بار آمده، ناشي از تقصير اوست. در تحمل بار اثبات اين تقصير دو احتمال وجود دارد. اول اينکه بر اساس قواعد عمومي، بار اثبات به عهده مدعي يعني زيانديده، قرار گيرد و دوم اينکه، قانونگذار براي سهولت کار زيانديده، تقصير متصدي حمل را مفروض دانسته و او را مکلف به دفاع و رد اماره تقصير نمايد.

ب – تعهد ايمني، تعهدي به نتيجه باشد


در اين فرض متصدي حمل، تعهد مي‌کند که کالا را سالم به مقصد برساند، و همين که نتيجه مطلوب يعني سالم به مقصد رسيدن کالا، به دست نيامد، متعهد مسئول زيانهاي ناشي از آن خواهد بود مگر اينکه ثابت کند حادثه خارجي و احتراز ناپذير مانع از حصول نتيجه شده است و به عبارت ديگر، خسارت وارد به کالا، غير قابل انتساب به او مي‌باشد. پس در اين صورت، اثبات اين امر که متصدي حمل، مرتکب تقصير نشده است، او را از مسئوليت نمي‌رهاند.

بند دوم- انواع سيستم متفاوت مسئوليت


بدين ترتيب، چهار سيستم متفاوت مسئوليت، متصور خواهد بود: الف – سيستم مبتني بر تقصير اثبات شده ، ب – سيستم مبتني بر فرض تقصير، که با اثبات عدم ارتکاب تقصير و يا اثبات سعي و کوشش متعارف از جانب متصدي حمل، مرتفع مي‌شود. ، ج – سيستم مبتني بر فرض مسئوليت، که با اثبات علت خسارت يا عدم انجام تعهد و غير قابل انتساب بودن آن به متصدي حمل، قابل رد است. ، د– سيستم مسئوليت محض يا مطلق

 سوال :


1 ـ منظور از اينکه مسئوليت متصدي حمل و نقل دريايي تعهد به نتيجه است را توضيح دهيد و تفاوت آن را با تعهد به وسيله تحليل نماييد ؟؟

تعهد ايمني تعهد به وسيله باشد : در اين صورت، متصدي حمل و نقل تعهد مي‌کند که مواظبت‌هاي متعارف را در حفظ کالا، معمول دارد. بدين معني که وسايلي را که در عرف حمل و نقل براي حفظ سلامت و ايمني کالا، ضرورت دارد فراهم آورد و تمام صلاحيتهاي خود را در اين زمينه به کار گيرد در چنين صورتي، متصدي وقتي مسئوليت دارد که ثابت شود زياني که به بار آمده، ناشي از تقصير اوست. در تحمل بار اثبات اين تقصير دو احتمال وجود دارد. اول اينکه بر اساس قواعد عمومي، بار اثبات به عهده مدعي يعني زيانديده، قرار گيرد و دوم اينکه، قانونگذار براي سهولت کار زيانديده، تقصير متصدي حمل را مفروض دانسته و او را مکلف به دفاع و رد اماره تقصير نمايد.

تعهد ايمني تعهدي به نتيجه باشد : در اين فرض متصدي حمل، تعهد مي‌کند که کالا را سالم به مقصد برساند، و همين که نتيجه مطلوب يعني سالم به مقصد رسيدن کالا، به دست نيامد، متعهد مسئول زيانهاي ناشي از آن خواهد بود مگر اينکه ثابت کند حادثه خارجي و احتراز ناپذير مانع از حصول نتيجه شده است و به عبارت ديگر، خسارت وارد به کالا، غير قابل انتساب به او مي‌باشد. پس در اين صورت، اثبات اين امر که متصدي حمل، مرتکب تقصير نشده است، او را از مسئوليت نمي‌رهاند.

2 ـ اشکال تحقق ضرر در حمل و نقل دريايي را نام ببريد و بار اثبات آن چگونه است ؟؟ مشروحا توضيح دهيد ؟؟

 رابطه ميان متصدي حمل و زيان ديده بر اساس قرارداد حمل‌‌، که متعاقب آن معمولا "بارنامه" نيز صادر مي‌شود، تحليل مي‌گردد، بنابراين، مسئوليت متصدي حمل از نوع مسئوليت قراردادي است. در اين نوع از مسئوليت، زيانديده بايد ورود ضرر، نقض تعهد و رابطه سببيت بين نقض تعهد و ورود ضرر را اثبات نمايد.

 

منظور از ضرر: عبارتست از ايجاد نقض يا تلف اموال، از دست رفتن يک منفعت مسلم و يا لطمه به سلامت، حيثيت يا عواطف شخص.


 اشکال ضرر در حمل و نقل دريايي کالا : الف ـ خسارات ناشي از تاخير در تحويل کالا ب ـ تلف کالا  که به 3 مورد تقسيم مي‌شود : 1 ـ تلف کل کالا 2 ـ تلف قسمتي از کالا 3 ـ خسارت به کالا  ،  طريقه اثبات آن : 1 - مسئوليت، زماني ايجاد مي‌شود که ورود ضرر مسلم باشد، لذا نمي‌توان کسي را به جبران خسارت احتمالي محکوم کرد، 2 - علاوه بر اين، ضرر بايد مستقيم باشد،تا جايي که عرف، خسارت را ناشي از فعل بداند، اگرچه ضرر تنها به يک علت منسوب نباشد.3 -  به عنوان آخرين شرط ضرر، بايد گفت ضرري را مي‌توان مطالبه نمود که قبلا مطالبه نشده باشد. بنابراين اگر ساير مسئولين، ضرر را جبران نمايند، زيانديده، ديگر نمي‌تواند براي مطالبه آن، به شخص ضرر رساننده‌اي که تاکنون به او رجوع نشده مراجعه نمايد.

3 ـ شرط رزرو را در قرارداد حمل و نقل دريايي با ذکر انواع آن توضيح دهيد ؟؟


اعتبار حق رزرو


مطابق بند "ج از بخش 3 ماده 54 قانون دريايي ايران" "(بند ج بخش 3 ماده 3 قواعد لاهه).

"متصدي باربري ملزم نيست که در بارنامه دريايي علائم يا مقدار وزني را قيد نمايد که صحت آنها به جهات موجه مشکوک باشد و يا وسيله مناسب براي رسيدگي به صحت آنها در اختيار نداشته باشد."

بنابراين در حالتي که متصدي به دليل موجهي در صحت اظهارات فرستنده ترديد کند و يا به دليل نداشتن وسيله مناسب جهت کنترل اظهارات فرستنده، مي‌تواند متوسل به شرط شود.

مولفين، شروط را به دو دسته "معتبر" و "غير معتبر" تقسيم ميکنند. موقعي، شرط معتبر تلقي مي‌شود که مکتوب بوده و در "بارنامه" قيد شده و داراي تاريخ باشد، با توجه به اين نکته که با عدم تصريح تاريخ، تاريخ بارنامه، تاريخ شرط خواهد بود. ضمنا، قلمرو شروط مي‌تواند علاوه بر عيوب پيدا، عيوب پنهان را نيز شامل شود.


تهيه کنندگان : سعيده نوربخش ـ حسن آقاجاني


مشاوره حقوقی رایگان